February 2019

मक्कामधील कुरैशजणांच्या सामरिक शक्तीची पाळे-मुळे सभोवतालच्या परिसरात ‘हकाजन’ आणि ‘सकीफ’ परिवारांपर्यंत पसरलेली होती. हे दोन्ही परिवार ‘ताइफ’ शहरात होते. या ताइफवासीयांचे मक्कातील कुरैशजणांशी मैत्रीपूर्ण संबंध होते. आर्थिक बाबतीतही त्यांचे घनिष्ट संबंध होते. अर्थातच या कुरैशजणांच्या सहकारी शक्तींचा नायनाट केल्याशिवाय ‘मक्का’ शहरावरील विजय अपुरा समजण्यात येईल.
त्याचे असे झाले की, आदरणीय प्रेषित मुहम्मद(स) यांनी उच्च रणनीतीचा अवलंब अशा प्रकारे केला की, मक्कातील कुरैशजणांवर एवढ्या अचानकपणे ताबा मिळविला की, त्यांना सहकार्यांना मदतीस बोलावण्याची संधीच मिळू दिली नाही.
‘हुदैबिया समझोता’ भंग होण्याची जी कारणे होती, त्याचा जो परिणाम समोर येईल. त्याची चांगलीच जाणीव तिकडे ‘हवाजन’ कबिल्याच्या म्होरक्यांना होती. म्हणून या म्होरक्यांनी संभावित परिणामा निपटून काढण्यासाठी सामरिक शक्ती जमा करण्यास सुरुवात केली होती आणि कबिल्यात दौरा करून मुस्लिम शक्तीविरुद्ध उत्तेजना निर्माण करीत होते. मक्केवर मुस्लिमांच्या विजयाची खबर मिळताच त्यांनी तर आपली संपूर्ण शक्ती एकवटून ‘हुनैन’ आणि ‘औतास’ या ठिकाणी मुस्लिम शक्तीस प्रत्युत्तर देण्यासाठी जमा केली. या प्रसंगी मात्र या सामरिक कारवाईतून ‘काब’ कबिला आणि ‘किलाब’ कबिला विभक्त राहिले. ही खूप मोठी कमतरता होती.
इकडे आदरणीय प्रेषित मुहम्मद(स) यांना या कारवाईची सूचना मिळताच ‘अब्दुल्लाह बिन हदरद अस्लमी(र)’ यांना परिस्थितीची शहानिशा करण्यासाठी पाठविले. त्यांनी गुप्त शहानिशा करून पूर्ण वृत्तान्त प्रेषितांना कळविला.
इस्लामी सेनेचे सर्वोच्च सेनापती आदरणीय प्रेषित मुहम्मद(स) यांनी कुरैशजणांच्या छोट्या शक्तीचा पाडाव करण्यासाठी कमी प्रमाणातच मदीनात रसद आणि हत्यारे जमा केली होती आणि त्याची गरजही पडली नव्हती. मात्र ‘हवाजन’ आणि ‘सकीफ’ कबिल्यांचे प्रकरण तसे मोठे असल्याने प्रेषितांनी तत्काळ व्यवस्था करण्यासाठी ‘अब्दुल्लाह बिन रबिया’कडून ३०,००० दिरहम आणि मक्कावासी सरदार ‘सफवान बिन उमैया’कडून १०० सामरिक कवच आणि हत्यार कर्ज स्वरुपात घेतली.
हिजरी सन आठमध्ये शव्वाल महिन्यात मक्केतून १२ हजारांचे इस्लामी लष्कर रवाना झाले. तिकडे मात्र शत्रू सैन्यानेसुद्धा जोरदार तयारी केलेली होती. परंतु या युद्धात ‘ताइफ’ शहरात रक्तपात होऊ न देता प्रेषितांनी ते शहर तसेत ठेवून त्यांना या गोष्टीची संधी दिली की, तेथील लोकांनी नवीन परिस्थितीवर विचार करून स्वयं भावनेने इस्लामचा स्वीकार करावा. या युद्धानंतर शत्रूपक्षाची मोठी संपत्ती हाती लागली. त्यात २४,००० उंट, ४०,००० शेळ्या आणि कित्येक मन चांदी होती. या संपत्तीचा २० टक्के भाग ‘बैतुलमाल’ (जणकल्याणास्तव सरकारी खजीना) मध्ये जमा करून बाकीची संपत्ती लष्करात वाटण्यात आली.
दिव्य कुरआनने विरोधकांची मने वळविण्याकरिता संपत्ती देण्याचा जो आदेश दिला आहे त्या आदेशानुसार, मक्का शहरातील लोकांना आणि पामरांना संपत्ती वाटप करण्यात आली. कारण मक्का शहरातील पूर्वीचे प्रेषितविरोधी आणि शक्तिशाली सरदारसुद्धा याचकांच्या मागील रांगेत उभे होते. त्यांमध्ये काहीजण प्रेषितांचे जवळचे नातलगसुद्धा होते. एवढेच नव्हे तर ६००० कैदी आपल्या नशिबाच्या निर्णयाची वाट पाहत होते. आदरणीय प्रेषित मुहम्मद(स) हे त्या कैद्यांतर्फे कोणीतरी प्रतिनिधी येण्याची दोन आठवड्यापासून वाट पाहत होते. अद्यापही त्यांना घेण्यासाठी कोणीच न आल्याचे पाहून शेवटी प्रेषितांनी या कैद्यांना सैनिकांच्या स्वाधीन केले की त्यांच्या खाण्यापिण्याची सोय करावी. प्रत्येक सैनिकाने कैद्यांच्या उदरनिर्वाहाची जवाबदारी स्वीकारून त्यांना आपापल्या घरी नेले. तेवढ्यात ‘हलीमा सादिया’च्या कबिल्यातील काही प्रतिष्ठित जणांचे एक प्रतिनिधी मंडळ प्रेषितदरबारी हजर झाले आणि त्यातील ‘जुहैर बिन अबी सुर्द’ याने प्रेषितांना कळकळीची विनंती करताना म्हटले की,
‘‘हे मुहम्मद(स)! ज्या महिला आपल्याकडे कैद आहेत, त्यांत तुझ्या मावश्या आणि आत्या आहेत. अरबच्या एखाद्या बादशाहने आमच्या परिवारात दूध पिले असते तर आमच्या त्यांकडून खूप अपेक्षा असत्या. परंतु तुमच्याकडून तर आम्हास खूप जास्त अपेक्षा आहेत.’’ (अरब समाजात त्या काळी आईशिवाय इतर स्त्रियांसुद्धा पैसे घेऊन बाळांना दूध पाजण्याची प्रथा होती. ज्या स्त्रीने ज्या बाळास दूध पाजले, तिलादेखील मातेचा दर्जा देण्यात येत असे आणि तिचा सन्मान करण्यात येत असे. त्यांच्या मुलांना भावंडांचा आणि इतर नातलगांनासुद्धा नातलगांचा दर्जा देण्यात येत असे. ‘हलीमा सादिया’ यांनी आदरणीय प्रेषित मुहम्मद(स) यांना लहानपणी दूध पाजले होते. म्हणून त्या त्यांच्या माता, बहिणी आणि मावश्या होत्या. म्हणून याच सन्मानाचे संदर्भ देऊन त्यांनी प्रेषितांना विनंती केली होती.)
आदरणीय प्रेषित मुहम्मद(स) यांनी त्यांचा सन्मान करून अत्यंत नम्रपणे त्यांना सांगितले की, ‘‘मी स्वतःच वाट पाहत होतो की, कोणीतरी येऊन त्यांना घेऊन जाईल.’’ मग प्रेषितांनी सर्व कैदी प्रतिनिधी मंडळाच्या स्वाधीन केले. बर्याच कैद्यांना प्रेषितांनी वस्त्रदानसुद्धा दिले. हे कार्य आटोपल्यानंतर प्रेषित मुहम्मद(स) यांनी मक्का शहरात माननीय अत्ताब बिन उतैब(र) यांना राज्यपालपदी नियुक्त करून मदीना रवाना होण्याची तयारी केली.
‘मक्का’ आणि ‘हुनैन’च्या विजयानंतर
वास्तविक पाहता मक्का आणि हुनैनच्या युद्धानंतर इस्लामी क्रांतीच्या विरोधकांचा नायनाट होत होता. त्यांना पळता भुई थोडी झाली होती. काही ठिकाणी उरलेसुरले उपद्रव नष्ट करण्याच्या छोट्याछोट्या कायवाया करण्यात आल्या.
‘तमीम’, ‘खसअम’, ‘किलाब’ आणि जिद्दामधील ‘हब्शी’ कबिल्याच्या दरोडेखोरांना जेर करण्यासाठी मोहीम आखण्यात आली. हिजरी सन नऊच्या ‘रबिउल आखिर’च्या महिन्यात ‘माननीय अली(र)’ यांच्या नेतृत्वात ‘तै’ कबिल्यावर १५० स्वार चढाई करण्यासाठी पाठविण्यात आले. या लष्करास आदेश देण्यात आले होते की, तेथील मोठेमोठ्या मूर्तीगृहांना जमीनदोस्त करण्यात यावे. मदीनाचे आस्थापूर्ण व हेतूपूर्ण राज्य हे आस्था आणि धर्मस्वातंत्र्य बिगरमुस्लिमांना तर देऊ शकत होते. परंतु मूळ तत्त्वांशी अगदीच विरुद्ध असलेल्या प्रतीक आणि संस्थांचे अस्तित्व मुळीच सहन करू शकत नव्हते. कारण याच विभूतींच्या श्रद्धांना बळी पडून लोक उत्तेजित होऊन इस्लामी शक्तींशी लढाया लढत आणि आतंक माजवीत असत. असे कोणतेही कारण नव्हते की, अज्ञानीजण मूर्तीगृह आणि अनेकेश्वरवादाने आणि अंधविश्वासाने भरलेल्या व्यवस्थांना समानांतर स्वरुपात चालू दिले जावे. या विभूती आणि देवतांच्या मूर्ती मुळात एका असत्य जीवनव्यवस्थेचे प्रतीक बनले होते आणि या प्रतिकांना नष्ट करणे खूप आवश्यक होते. ‘तय’ हा कबिला मूर्तीपूजेच्या भावनांच्या आहारी जाऊन मदीना शहरावर हल्ला करण्याची तयारी करीत होता. ‘आदी बिन हातिम’ याने या उद्दिष्टपूर्तीसाठी स्वार्या आणि सामरिक हत्यारांची व्यवस्था केली होती.
माननीय अली(र) यांनी ‘कुल्स’ या ठिकाणी पोहोचून सकाळीसकाळीच हल्ला चढविला आदि बिन हातिम याने जीव मुठीत धरून पळ काढला. प्रतिवादी पक्षाने आत्मसमर्पण केले. कैदी, पशु आणि हत्यार इस्लामी लष्कराच्या ताब्यात आली. कैद्यांमध्ये ‘आदी बिन हातिम’ ची वृद्ध बहीणसुद्धा होती. त्यांनी प्रेषितांना मुक्त करण्याची विनंती केली. आदरणीय प्रेषितांनी त्या वृद्ध स्त्रीचा पूर्ण सन्मान करून परत पाठवून दिले. त्यांनी आपले बंधु ‘अदी बिन हातिम’ यास सांगितले की, ‘मी मदीना शहरात आपल्या पित्याप्रमाणे अर्थात ‘हातिमताई’ प्रमाणेच दया, कृपा आणि दानशीलतेचे दृष्य पाहिले आहे. तू मुहम्मद(स) यांच्याशी लढण्याचा विचार सोडून दे आणि तेथे जाऊन त्यांचा आशीर्वाद घे. बहिणीच्या सांगण्यावरून ‘आदि बिन हातिम’ तत्काळ प्रेषितदरबारी हजर झाला आणि इस्लाम धर्म स्वीकारला.

- मुहम्मद फारुक खान
    या पुस्तकात काही लेख व प्रश्नोत्तरांचा संग्रह आला आहे. याचा मूळ उद्देश इस्लामची मूळ शिकवण व त्याच्या सत्याचे वास्तविक रूप समजावून सांगणे आहे.
    मनुष्य जीवन ईश्वरालाच अर्पण आहे, मुक्तीची साधनं, रोजा (उपवास) मनुष्य जीवनासाठी वरदान, इस्लाम एक समाज शास्त्रीय विवेचन इ. विषयांचा समावेश आहे ज्यामुळे वाचकास चेतना व बळ प्राप्त होवून योग्य दृष्टिकोन बनतो.

आयएमपीटी अ.क्र. 96    -पृष्ठे - 32     मूल्य - 12      आवृत्ती - 2 (2012)
डाऊनलोड लिंक :  https://app.box.com/s/gangie0nv44yvfjkqogi5sny9zzcw34b

हुदैबियाच्या समझोत्यामुळे निर्माण झालेल्या अनुकूल वातावरणाचा पूर्णतः लाभ उचलत प्रेषित मुहम्मद (स) यांनी ‘मदीना’ या इस्लामी सत्ताकेंद्रास अत्याचार्यांच्या उपद्रवापासून मुक्त केले, तर दुसरीकडे उत्तरेत ज्युडिशियांच्या कटकारस्थानांची सर्व केंद्रे उद्ध्वस्त केली. तिसरे कार्य असे केले की, छोट्याछोट्या कबिल्यांच्या उपद्रवी आणि आंतकवादी कारवायांवर अंकुश ठेवून इस्लामी शासनाची दूरपर्यंत धाक पसरली आणि खंदकच्या युद्धानंतर इस्लामी शासनाचे अगदी निर्विवाद वर्चस्व स्थापन झाले. सर्वांना हे कळून चुकले की, सत्य आणि न्यायाची ही नवीन शक्ती क्षणभंगुर नसून स्थायी स्वरुपाची आहे.
आता मदीनाच्या इस्लामी आंदोलनासमोर सर्वांत मोठे सामरिक पर्व एवढेच बाकी राहिले होते की शत्रूच्या शक्तीचे मूळ केंद्र नष्ट करण्यात यावे. अन्यथा लढायांची शृंखला कधीच थांबणार नाही. कुरैशजणांचे दुर्दैवच म्हणावे लागेल की, ही शृंखला त्यांनीच सुरु केली होती.
या शृंखलेची पार्श्वभूमी अशी की, मक्का शहराच्या आसपास ‘बक्र’ आणि ‘खुजाआ’ नावाच्या दोन मोठ्या कबिल्यांदरम्यान दीर्घ काळापासून तंटेबखेडे चालू होते. तात्पुरत्या प्रमाणात एवढेच घडले की, ज्या वेळी इस्लामी शक्ती एका प्रतिस्पर्धी शक्तीच्या स्वरुपात प्रकट झाली, तेव्हा कुरैश कबिल्याने इस्लामविरोधी मोर्चास ‘बक्र’ आणि ‘खुजाहा’ या एकमेकांचे शत्रू असलेल्या कबिल्यांना सामील करून घेतले. म्हणून या दोन्ही कबिल्यांतील कायमस्वरूपी वैर काही काळापुरते थंडावले. परंतु जेव्हा हुदैबिया समझोता झाला आणि पूर्ण दहा वर्षांपर्यंत मक्का आणि मदीनादरम्यान युद्धबंदी झाली, तेव्हा ‘बक्र’ आणि ‘खुजाआ’ यांच्यातील हाडवैर परत उफाळून आले व समझोत्याच्या एका अटीनुसार ‘बक्र’ कबिल्याने कुरैश कबिल्याशी मैत्रीपूर्ण संबंध प्रस्थापित केले आणि हे पाहून ‘खुजाआ’ परिवाराने ‘बक्र’ परिवारास संतप्त करण्यासाठी प्रेषित मुहम्मद(स) आणि त्यांच्या इस्लामी शासनाशी स्नेहपूर्ण संबंध प्रस्थापित केले. काही दिवस दोन्ही प्रतिस्पर्धी पक्षांत तनावपूर्ण शांतता राहिली आणि एके दिवशी अचानक ‘कुरैश’जणांचा मित्रकबिला असलेल्या ‘बक्र’ कबिल्याने ‘खुजाआ’ परिवारावर जोरदार हल्ला चढविला. या हल्ल्यात ज्या लोकांनी काबागृहात आश्रय घेतला, त्यांनादेखील सोडले गेले नाही. त्यातल्यात्यात कुरैशजणांनी हल्ला करण्यात ‘बक्र’ परिवाराची मदत केली. ‘खुजाआ’ कबिल्याचे प्रतिनिधी ‘अम्र बिन सालिम’ यांनी आदरणीय प्रेषितांच्या दरबारी मदतीची विनंती केली. प्रेषितांनी दूताच्या माध्यमाने कुरैशजणांसमोर तीन अटी मांडल्या.
  1. खुजाआ कबिल्याच्या ठार करण्यात आलेल्या लोकांचा ‘कसास’ (बदला) द्यावा. (अर्थात, ज्यांनी खुजाआ परिवाराच्या लोकांच्या हत्या केल्या त्यांच्याकडून बदला घेण्यात यावा.)
  2. ‘बक्र’ च्या समर्थनातून वेगळे व्हावे किवा
  3. हुदैबिया समझोता संपुष्टात आणण्याची घोषणा करावी. (अर्थात युद्धास तयार व्हावे.)
कुरैशजणांचे आधीच संतुलन बिघडले होते. त्यांनी दूताकरवी प्रेषितांना निरोप पाठविला की, केवळ तिसरी अट मान्य आहे. रागाच्या भरात युद्धाची घोषणा केली खरी, परंतु या अविवेकी निर्णयाचा त्यांना खूप पश्चात्ताप झाला. ते चितातूर झाले होते. कारण त्यांची सैनिकशक्ती नष्ट झाली होती आणि अर्थव्यवस्थासुद्धा खिळखिळी झाली होती. त्यांचे जोरदार समर्थक आणि सहकारी ‘ज्यूडिश’ पराभूताचे जीवन व्यतीत करीत होते. मदीना शासन मजबूत आणि स्थीर झाले होते आणि खूप दूरपर्यंत या शासनाची जबरदस्त धाक बसली होती. केवळ हुदैबियाच्या समझोत्यावर अंमलबजावणी करूनच स्वतःस सुरक्षित ठेवणे शक्य होते आणि तरी देखील स्वतःच समझोता मोडण्याचा मूर्खपणा त्यांनी केला.
शेवटी ‘मक्का’ शहराचा सर्वांत मोठा म्होरक्या, ‘अबू सुफियान’ हा ‘हुदैबिया समझोत्याचे’ नूतनीकरण करण्यासाठी मदीना शहराकडे रवाना झाला. या उद्दिष्टपूर्तीसाठी सुरुवातीस तो आपली कन्या ‘माननीय उम्मे हबीबा(र)’ (या प्रेषितांच्या भार्या होत) यांच्याकडे पोहोचला, परंतु त्यांच्याकडे काही जमले नाही. मग त्यांनी माननीय अबू बक्र(र), उमर(र), अली(र) यांची भेट घेऊन समझोता नूतनीकरण करण्याची शिफारस केली. परंतु काहीही साध्य झाले नाही. शेवटी तो रिकाम्याहाती मक्का पोहोचला.
इकडे मानवतेचे उद्धारक आदरणीय प्रेषित मुहम्मद(स) यांना दैवी संकेत मिळाले की, ‘सत्यावर आपल्या प्राणांचे बलिदान देणार्यांनी बलिदनासाठी तयार राहावे.
हा मोठा विचित्र संयोग आहे की, सत्य-असत्याची लढाईसुद्धा (ब्रदची लढाई) रमजान’ महिन्यातच झाली आणि आता अंतिम लक्ष्य पूर्ण करणारी लढाईसुद्धा रमजान महिन्यातच होणार होती.
रमजान महिन्याच्या दहा तारखेस आदरणीय प्रेषित मुहम्मद(स) हे दहा हजार सैन्य घेऊन मदीनाहून ‘मक्का’कडे निघाले आणि प्राचीन धर्मग्रंथातील भविष्यवाणी सत्य सिद्ध झाली. कुरैशजणांचे लोक ज्या मार्गावर गस्त घालीत होते, तो मार्ग सोडून दुसर्याच मार्गाने प्रेषित आपले सैन्य घेऊन निघाले आणि अचानक मक्का शहरासमोर पडाव टाकला.
आदरणीय प्रेषित मुहम्मद(स) ‘जुहफा’ या ठिकाणी पोहोचल्यावर आपले काका माननीय अब्बास(र) हे आपल्या मुलांबाळांसह तेथे पोहोचले आणि प्रेषितांबरोबर सल्लामसलत झाली. त्यांच्या रवानगीच्या वेळी प्रेषितांनी त्यांना आपली स्वारी सोबत देऊन पाठविताना ‘अबू सुफियान’ला सोबत घेऊन येण्यास सांगितले.
यानंतर प्रेषित मुहम्मद(स) यांनी ‘मर्रज्जहान’ या ठिकाणी लष्करी तळ लावून सैनिकांना सूचना दिली की सर्व सैनिकांनी आपापल्यासाठी स्वतंत्र चुली पेटवाव्या. रात्रीच्या वेळी मक्का शहराचा सर्वांत मोठा म्होरक्या ‘अबू सुफियान’ आणि त्यांच्यासोबत बडया नेत्यांनी पर्वतावरून हजारोंच्या संख्येत सैन्यांच्या चुली पाहून पार घाबरून गेले. तेवढ्यात ‘माननीय अब्बास(र)’ हे तेथे येऊन त्यांना म्हणाले की, प्रेषित मुहम्मद(स) हे मोठी फौज घेऊन आले आहेत व आता कुरैशजणांचे काही खरे नाही. ‘अबू सुफयान’ने त्यांना विचारले की, ‘आता काय करावे? कसा मार्ग काढावा?’ माननीय अब्बास(र) यांनी म्हटले, ‘‘तुम्ही माझ्यासोबत प्रेषित मुहम्मद(स) यांच्याकडे चला. आपण त्यांच्याशी बोलणी करून काही मार्ग निघतो काय ते पाहू या’ अबू सुफियान हा प्रेषितांनी पाठविलेल्या स्वारीवर स्वार होऊन माननीय अब्बास(र) सोबत प्रेषितांकडे आला. त्याला पाहताच माननीय उमर(र) यांचे रक्त खवळले. त्याला ठार करण्याची त्यांनी प्रेषितांना परवागनी मागितली. परंतु माननीय अब्बास(र) यांनी प्रेषिातंना म्हटले, ‘‘हे प्रेषिता! मी ‘अबू सुफयान’ ला जीवदान देण्याचे वचन देऊन आपल्यासमोर हजर केले आहे.’’
दुसर्या दिवशी सकाळी ‘अबू सुफियान’ याने आदरणीय प्रेषित मुहम्मद(स) यांच्यासमोर इस्लाम धर्म स्वीकारला. माननीय अब्बास(र) यांनी प्रेषितांच्या सूचनेनुसार एका उंच टेकडीवर अबू सुफियान(र) यांना इस्लामी सैन्याच्या दर्शनास्तव उभे केले. सैन्याने ‘कदा’च्या मार्गाने प्रस्थान केले. वेगवेगळ्या कबिल्यांच्या वेगवेगळ्या तुकड्या तयार करण्यात आल्या होत्या. ‘अबू सुफियान(र)’ हे प्रत्येक तुकडीच्या बाबतीत काही ना काही विचारत होते. आदरणीय प्रेषित मुहम्मद(स) यांनी जोरदार घोषणा केली, ‘‘आजचा दिवस हा ‘काबा’ मुक्तीसाठी युद्धाचा दिवस आहे. आजचा दिवस नेकी आणि भलाईचा दिवस आहे.’’ सैन्याच्या प्रस्थानाच्या प्रसंगी प्रेषितांनी घोषणा केली की, ‘‘जी व्यक्ती काबागृहात दाखल होईल तिला अभय! जी व्यक्ती अबू सुफियान(र) यांच्या घरात दाखल होईल तिला अभय! जी व्यक्ती स्वतःच्याच घराचे दरवाजे बंद करून घरातच बसेल तिला देखील अभय! केवळ गुन्हेगारांनाच त्यांना आपल्या गुन्ह्यांची फळे चाखावी लागतील!’’ माननीय अबूसुफयान(र) यांनी प्रेषितांची ही घोषणा शहरात प्रसारित केली.
रमजान महिन्याच्या २० तारखेस आदरणीय प्रेषित मुहम्मद(स) आपले इस्लामी लष्कर घेऊन कोणतेही विजयी नारे न लावता, ढोल ताशे न वाजवता आणि कोणत्याही प्रकारे आपल्या विजयाचे सूर न काढता अत्यंत नम्रपणे मक्का शहरात दाखल झाले. जगातील सर्वांत महान मानव आदरणीय प्रेषित हे आपल्या स्वारीवर बसून ईश्वरासमोर नतमस्तक झालेले होते. ईश्वराच्या कृतज्ञतेचे भाव त्यांच्या अंतःकरणात होते. ओठांवर दिव्य कुरआनच्या ‘अलफतह’ या सूरहचे पठण चालू होते.
या प्रसंगी कुरैशच्या काही सरदारांनी काही टवाळ तरुणांना फूस लावली आणि त्यात इस्लामी सैन्याचे दोन योद्धे ठार झाले. माननीय खालिद बिन वलीद(र) यांना खबर मिळताच त्यांनी शत्रूपक्षाच्या काहीजणांना कंठस्नान घालविले. अशाच प्रकारचे एक टोळके शहरात उपद्रव करण्यास निघाले. प्रेषितांनी ‘अन्सार’च्या एका तुकडीस बोलावून हे दृष्य दाखविले की, एकीकडे विजयी मुस्लिम शक्ती शत्रुच्या रक्ताचा एक थेंबही सांडू देत नाही तर दुसरीकडे हे उपद्रवी लोक आपल्या म्यानात असलेल्या तलवारी बाहेर काढण्याची चेतावणी देत आहेत. मग प्रेषितांनी आपल्या सैनिकांना उपद्रव्यांचा सफाया करण्याचा आदेश दिला. तेवढ्यात अबू सुफयान(र) हे धावत प्रेषितांजवळ आले आणि म्हणाले, ‘‘हे प्रेषित! कुरैशजण अगोदरच खूप उद्ध्वस्त झाले आहेत. त्यांना सोडून द्यावे.’’ मग प्रेषितांनी त्यांची विनंती मान्य केली. थोडीशी झडप झाल्यावर उपद्रव्यांनी तेथून पळ काढला.
लोकांनी प्रेषितांना विचारले की, ‘‘आपण आपल्या वडिलोपार्जित घरावर थांबाल काय?’’
‘‘येथील लोकांनी माझे घर ठेवलेच कुठे?’’ प्रेषित म्हणाले, मग आदरणीय प्रेषित मुहम्मद(स) यांनी निवासासाठी एक स्थान निवडले. नंतर ते त्यांना ‘नजरबंद’ करण्यात आलेल्या स्थळावर गेले आणि मग काबागृहात पोहोचले. माननीय बिलाल(र) यांनी काबागृहाच्या उंचीवरून ‘अजान’ पुकारली. आदरणीय प्रेषितांनी काबागृहाच्या ‘अस्वद’ चा मुखस्पर्ष केला आणि मग ते हातात धनुष्य घेऊन एकेका विभूतींजवळ जाऊन हाक देत होते, ‘‘सत्य आले आणि असत्य मिटले. निश्चितच ‘असत्य’ हे मिटणारच होते.’’ धनुष्याच्या इशार्यानेच काबागृहातील मूर्ती तोंडावर पडत होत्या. मग काबागृहाची चावी मागवून प्रवेशद्वार उघडले. आंतमध्ये प्रेषित इब्राहीम(अ) आणि प्रेषित इस्माईल(अ) यांच्या मूर्ती लावलेल्या होत्या. त्या मूर्तींच्या हातात धनुष्यबान होते. मस्जिदीच्या प्रवेशद्वारावर जनसमुदाय जमलेला होता. प्रेषित मुहम्मद(स) यांनी अफाट जनसमुदायास संबोधित करताना म्हटले,
‘‘केवळ एकमेव ईश्वराशिवाय कोणीच उपास्य नाही. त्याचा कोणीच भागीदार नाही. त्याने केलेला वादा सिद्ध झाला. त्यानेच एकट्याने संपूर्ण शत्रूसैन्यास पराभूत केले. आज दंभ, अहं, खुनाचे व हत्यांचे सर्व दावे आणि संपत्तीच्या मागण्या माझ्या पायाखाली आहेत. मात्र हरम (काबागृह) च्या ‘मुतवल्ली’ (विश्वस्त) आणि ‘हज यात्रेकरूंना’ पाणी पाजण्याची जवाबदारी आणि हुद्दे यास अपवाद आहेत.
हे कुरैश आज ईश्वराने तुमचा अज्ञानी अहंकार आणि वंशाभिमान नष्ट केला आहे. संपूर्ण मानवजात ही आदमचीच संतती आहे आणि आदमची निर्मिती मातीपासून करण्यात आली आहे. सर्व मानव एकच आहेत. कोणताच मानव हा वंशाने श्रेष्ठ नसून तो केवळ ईशपरायणतेमुळेच श्रेष्ठ आहे. ईश्वराने मद्य आणि त्याची खरेदी-विक्री निषिद्ध ठरविली आहे.
तुम्हाला माहीत आहे काय की, मी तुमच्याशी कसा व्यवहार करणार?’’
प्रेषितांचे हे शब्द कानी पडताच कुरैशजणांनी प्रेषितांशी केलेल्या धोकेबाजी, अमानुष यातना आणि मानवी हत्यांचे पूर्ण चित्र त्यांच्या डोळ्यांसमोर आले. कारण कुरैशजणांनी या वीस वर्षांत मुस्लिमांवर जे अमानुष अत्याचार केले होते, जी कत्तल केली होती आणि ज्या सामरिक कारवाया केल्या होत्या, त्या आठवून त्यांचे काळीज फाटत होते. त्यांना वाटत होते की, आता प्रेषित या यातनांचा बदला घेतील. थरथरत्या आत्म्याने त्यांनी प्रेषितांना हाक दिली,
‘‘हे मुहम्मद(स)! तुम्ही प्रामाणिक व दयाळू व्यक्तीची प्रामाणिक व दयाळू संतती आहात. आम्हास क्षमादान द्यावे!’’
दयाळू प्रेषित मुहम्मद(स) उत्तरले, ‘‘आज तुम्हा सर्वांना क्षमादान देण्यात येत आहे. आज कोणाचीही पकड होणार नाही. जा! तुम्ही सर्वजण स्वतंत्र आहात!!!’’
प्रेषित मुहम्मद(स) आणि त्यांच्या सोबत्यांवर कुरैशजणांनी जे अमानुष अन्याय व अत्याचार घडवून आणले होते, ते पाहता जगातील कोणत्याही माणसास असे वाटल्याशिवाय राहणार नाही की, विजय प्राप्त झाल्यावर विजयी पक्ष पराभूत पक्षाकडून बदला घेईल. एकेका छळाचा आणि एकेका रक्ताच्या थेंबाचा बदला घेतला जाईल. कारण क्षमा करण्यासारखा कोणाचाच गुन्हा नव्हता. त्यांच्या अन्याय व अत्याचाराने इतिहासाची पाने रक्ताळळेली होती. परंतु प्रेषितांचे अंतःकरण किती प्रेमळ आणि दयाळू होते. ते केवळ एक विजयी शासक नव्हते, तर ते परम दयाळू आणि कृपाळू ईश्वराचे प्रेषित होते. केवळ मानवावर विजय मिळवून शासन हस्तगत करण्याचा हेतु मुळीच नव्हता, तर सर्व मानवजातीचे नवनिर्माण करण्याचा त्यांचा हेतु होता.
प्रेषितांची ही महीम शान होती की, त्यांनी मुहाजिरीन (ज्यांनी कुरैशजणांच्या अत्याचारांमुळे विवश होऊन वतनत्याग केला होता.) यांना आदेश दिले की, त्यांच्या ज्या जमिनी आणि संपत्तींवर स्थलांतराच्या वेळी ज्यांनी ताब्यात घेतल्या होत्या, त्या त्यांनाच राहू द्या. मग काबागृहाची मागवून घेतलेली चावी ‘उस्मान बिन तलहा’ नावाच्या त्याच माणसाच्या स्वाधीन केली, ज्याने मागे एकदा द्वार उघडण्याची प्रेषितांची विनंती धुडकावली होती. त्यावेळी प्रेषित मुहम्मद(स) म्हणाले होते,
‘‘हे उस्मान! निश्चितच एक दिवस असा येईल की चाबी माझ्या ताब्यात येईल आणि मला योग्य वाटेल त्यास मी ही चावी देईन!’’
प्रेषितांच्या ठिकाणी दुसरा विजेता असता तर त्याने ही चावी मागच्या घटनेचा वचपा काढण्यासाठी कोणाच्याही स्वाधीन केली असती आणि ‘उस्मान बिन तलहाची मान त्याच्या तलवारी खाली आली असती.
परंतु प्रेषितांनी म्हटले, ‘‘आजचा दिवस चांगुलपणा भलाईचा व क्षमेचा आहे!’’
मग प्रेषित मुहम्मद(स) हे माननीय उम्मे हानी(र) यांच्या घरी गेले आणि स्नान करून आठ रकअत नमाज अदा करून ईश्वराची कृतज्ञता व्यक्त केली. विजयाच्या दुसर्या दिवशी ‘सफा’ टेकडीवरून संबोधित करताना काबागृहाचे प्रतिष्ठा बहाल केली. सार्वजनिक माफीतून केवळ ‘अब्दुल उज्जा बिन मक्तल’ नावाचा अपराधी वगळण्यात आला होता. त्यास मृत्यूदंड देण्यात आला.
मक्का विजयाशी संबंधित घटनांची एक मोठी शृंखला आहे. बर्याच घटनांना कात्री देण्यात आली. सर्वांत महत्त्वाची बाब जी या विजयाशी संबंधित आहे ती अशी की, जगातील कोणत्याही इतर शक्तीने मागील चौदा शतकादरम्यान विजयाचे असे आदर्श उदाहरण सादर केलेले नाही की, कोणाकडूनही बदला घेतला गेला नाही व कोणाच्याही सन्मानात बाधा येऊ दिली नाही. कोणत्याही महिलेच्या इभ्रतीस हात लावण्यात आला नाही. हे आदर्श उदाहरण केवळ त्याच व्यक्तिमत्त्वाचे (अर्थात प्रेषित मुहम्मद(स) यांनीच) सादर केले जे संपूर्ण मानवतेवर परमोपकारी होय. मग परत समता व न्यायाची ही घोषणा की, ‘‘संपूर्ण मानवजात ‘आदम’चीच संतती असून कोणीही कोणत्याच परिने श्रेष्ठ व नीच नाही. श्रेष्ठ मानव केवळ तोच आहे, ज्याचे आचरण श्रेष्ठ आहे,’’ ही घोषणा संपूर्ण मानवजगताच्या कल्याणासाठीच होती.

- सय्यद अबुल आला मौदूदी
    पृथ्वीवर जेव्हापासून मनुष्य जीवनाची सुरुवात झाली, तेव्हापासून समस्त मानव जातीसाठी इस्लामचा उगम झाला, असे या पॉकेट साईझ पुस्तिकेत वर्णन आले आहे. इस्लामचा अर्थ आहे अल्लाहचे आज्ञापालन करणे.
    इस्लाम मानवासाठी जन्मजात धर्म आहे मनुष्य जातीचा निर्माणकर्ता व पालनकर्ता अल्लाह आहे. अल्लाहने पृथ्वीवर प्रथम मानवी जोडी आदम व हव्वा (अ.) यांना धाडले. त्यावेळी अल्लाहने त्यांना आदेशित केले की सर्वांचे कल्याण माझ्या मार्गदर्शनात जीवन यापन करण्यात आहे.

आयएमपीटी अ.क्र. 95    -पृष्ठे - 08     मूल्य - 06      आवृत्ती - 2 (2011)
डाऊनलोड लिंक : https://app.box.com/s/yxwd779ob18p1vqh7i2a1ptqjeq9df7l

समाजामध्ये एकोपा, प्रेम व शांती निर्माण करणारा उपक्रम


कल्याण (शाहजहान मगदुम)-
इस्लाम धर्मातील रूढीपरंपरांची अन्य धर्मीयांना माहिती व्हावी आणि मुस्लिम समाजाबाबत असणारी नकारात्मक धारणा बदलावी, या मस्जिदीत नेमके काय चालते? तसेच मस्जिद  आणि इस्लाम धर्माबाबतचे गैरसमज दूर करण्याच्या दृष्टीने जमात-एइस्लामी- हिंदतर्फे 'मस्जिद परिचय' हा उपक्रम १० फेब्रुवारी २०१९ रविवारी राबवण्यात आला. या माध्यमातून  इस्लाम धर्म आणि मस्जिदीतील प्रार्थनांची माहिती देण्यात आली.
कल्याणमध्ये १६८ वर्षांपूर्वी उभारण्यात आलेल्या दूधनाक्यावरील जामा मस्जिदीत झालेल्या या कार्यक्रमाला मोठ्या प्रमाणात मुस्लिमेत्तर समाजातील प्रतिष्ठित नागरिक उपस्थित होते.  सर्व समाजाला एकत्र आणतो, एकत्र घेऊन चालतो तो खरा धर्म, असे म्हटले जाते. या तत्त्वाला समोर ठेवून जमाअत- ए-इस्लामी-हिंद संस्थेच्या कल्याण विभागाने या कार्यक्रमाचे  आयोजन केले होते. मस्जिद पाहण्यासाठी अन्य धर्मांचे येऊ लागताच अकील शेख, मोइन डोन, अ‍ॅड. फैसल काझी इत्यादी इस्लामी विचारवंतांनी उपस्थितांना गटागटांनी माहिती दिली.  आत प्रवेश केल्यावर हातपाय धुऊन नमाज पठणापूर्वी स्वच्छता बाळगली जाते, त्यास वुजू म्हटले जाते. त्याकरिता पाण्याचा हौद बांधण्यात आला असून नळासोबत वुजूसाठी  बैठकव्यवस्थादेखील करण्यात आलेली आहे. पाण्याच्या हौदात मासेही सोडण्यात आलेले आहेत. मस्जिदीच्या आतल्या भागात महिरपीसमोर नमाजपठणाचे नेतृत्व केले जाते. नमाजपठण  काबाच्या दिशेने केले जाते. नमाजपठण सूर्योदयापूर्वी, दुपारी, सूर्यास्तापूर्वी, सूर्यास्तनंतर व झोपण्यापूर्वी असे पाच वेळा केले जाते. मस्जिदीमध्ये त्याच्या वेळा नमूद केलेल्या असतात.  शुक्रवारी दुपारच्या नमाजानंतर मस्जिदीतील मौलाना १५ मिनिटांचे प्रवचन देतात. त्यात प्रथम अल्लाची महती विशद केली जाते. त्यानंतर, आसपासच्या समस्यांवर भर दिला जातो.  नमाजपठण सामूहिक व वैयक्तिक स्वरूपात केले जाते. हे सगळे अन्य धर्मीयांनी या वेळी समजून घेतले.
खास औरंगाबादहून आलेले मुस्लिम धर्माचे विचारवंत प्रा. वाजिद अली खान यांच्या उपस्थितीत उपक्रमाविषयी माहिती दिली गेली. त्यांनी मस्जिद, नमाज, वुजू, शुक्रवारची नमाज तसेच  इस्लामची मूळ शिकवण आणि मरणोत्तर जीवनाविषयी आपले विचार मांडले. जमाअत- ए-इस्लामी हिंद या संस्थेतर्फे हा उपक्रम देशभरात सुरू आहे. यापूर्वी नागपूर, औरंगाबाद, मुंब्रा,  पुणेसह संपूर्ण महाराष्ट्रात येथे हा उपक्रम घेण्यात आला. कल्याणमध्ये त्याची सुरुवात प्रथमच होत आहे.
काही विघातक प्रवृत्ती इस्लामविषयी जाणीवपूर्वक द्वेष व गैरसमज पसरवत आहेत. त्यांना मस्जिददर्शन हा उपक्रम एक प्रकारचे चोख प्रत्युत्तर आहे. मस्जिदीद्वारे अनेक सामाजिक  कामे केली जातात. त्याचा प्रचार व प्रसार केला जात नाही. ज्येष्ठ वकील फैजल काजी यांनी कार्यक्रमाचे प्रास्ताविक केले. प्रा. वाजिद अली खान यांच्या व्याख्यानापश्चात सायंकाळचे नमाजपठण कसे केले जाते, याचेही दर्शन अन्य धर्मीयांना घडले. त्यापश्चात अन्य धर्मीयांनी खान यांना काही प्रश्न विचारले. त्याचेही समाधान खान यांनी चांगल्या प्रकारे केले. या  ‘मस्जिद परिचय' कार्यक्रमात सुमारे १२० हून अधिक मुस्लिमेत्तर बांधवांनी भाग घेतला. ९ जणांनी मुस्लिमांसोबत मगरीब या सूर्यास्तावेळीच्या सामूहिक नमाजमध्ये सामील होऊन  नमाजचा अनुभव घेतला. शेवटी आमच्या अन्य धर्मीय बंधुंनी पाठीमागे व वर गॅलरीत बसून प्रत्यक्ष सामूहिक नमाज बघण्याचा अनुभव घेतला.
प्रथमच मस्जिदीत आल्यामुळे अनेक जण भावूक झाल्यामुळे त्यांच्या डोळ्यांतून अश्रू वाहू लागले आणि काहींनी स्वत:ला सावरून आपले अभिप्राय दिले. देशात स्फोटक वातावरण  असताना मस्जिदीविषयी असलेला गैरसमज दूर करण्यासाठी मस्जिद परिचय हा उपक्रम नक्कीच प्रशंसनीय आहे. आयोजकांनी त्यासाठी केलेले प्रयत्न कौतुकास्पद आहेत, असे मत  साहित्यिक डॉ. गिरीश लटके यांनी या वेळी व्यक्त केले. देशमुख म्हणाले, ‘‘हे माझ्या जीवनातील सर्वोत्तम क्षण आहेत.’’ अ‍ॅडव्होकेट संकेत सरावते यांनी आपली प्रतिक्रिया देताना  म्हटले की, ‘‘मी या मस्जिदीसमोरून पाचशे वेळा गेलो असेन पण आज मला ही उत्तम संधी मिळाली.’’ राजेंद्र यांनी मुस्लिम बांधवांना विनंती केली की ‘‘निदान प्रत्येक सहा  महिन्यानंतर असा कार्यक्रम आयोजित करा. हा कार्यक्रम समाजात, एकोपा, प्रेम आणि शांती निर्माण करणारा आहे.’’
या कार्यक्रमाला डॉ. गिरीश लटके, कल्याण आयएमएचे सचिव डॉ. प्रशांत पाटील, अनंत हलवाईचे अमृत गवळी, कोनगावचे प्रा. विनोद पाटील, अ‍ॅड. संदेश सरावते, गणेश अण्णा पाटील  माजी कोनगाव भाजपा अध्यक्ष, स्वाध्याय परिवारचे भास्कर भोईर, यांच्यासह जमात-ए-इस्लामी हिंद कल्याणचे प्रमुख मिशल चौधरी, मोईन डोन, शरफुद्दीन कर्ते, जामा मस्जिदीचे  इमाम जोहेर डोन, अ‍ॅड. फैसल काझी तसेच कोनगावमधून आलेले स्थानिक जमाअत- ए-इस्लामी हिंदचे अध्यक्ष इंतेखाब आलम, शोधनचे कार्यकारी संपादक शाहजहान मगदुम, अफसर  खान, आदी मान्यवर उपस्थित होते. या उपक्रमास उत्स्फूर्त प्रतिसाद मिळाला. मानवामानवांमध्ये एकोपा घडवून आणण्याचे एक उत्तम प्रतीक म्हणजे मस्जिद! अशीच भावना या वेळी  अनेक अन्य धर्मीय बांधवांनी व्यक्त केली.

मा. अब्दुल्ला बिन अब्बास (र.) यांचे निवेदन आहे की, प्रेषित ह. मुहम्मद (स.) यांनी सांगितले आहे की, ‘‘जो मनुष्य अल्लाहच्या ग्रंथाचे (कुरआन) अनुसरण करील, तो न जगात  मार्गहीन राहील ना आखीरतमध्ये (मरणोत्तर जीवनात) त्याच्या वाट्याला वंचितता येईल.’’ (हदीस - मिश्कात)
पवित्र कुरआनात पाच गोष्टी मा. अबु हुरैरा (र.) कथन करतात की प्रेषित मुहम्मद (स.) यांनी फर्माविले आहे की, पवित्र कुरआनात पाच गोष्टी आहेत. हलाल (वैध), हराम (अवैध),  मुहक्कम (मजबूत), मुतशबा (समान) आणि अमशाल (उहादरणे). तेव्हा हलाल गोष्टीस हलाल समजा, हराम गोष्टीस हराम समजा. मुहक्कम (कुरआनचा तो भाग ज्यात श्रद्धा नियम  इत्यादिची शिकवण दिली गेली आहे), त्या आचरणात आणा आणि मुकशाबा (कुरआनचा तो हिस्सा ज्यात अपरोक्षाच्या गोष्टींचे वर्णन दिले गेले आहे) वर इमान (श्रद्धा) ठेवा. (हदीस :  मिश्कात)

धर्माचे ज्ञान नाहीसे होईल
मा. जियाद बिन लबीद (र.) यांनी कथन केले आहे की, प्रेषित मुहम्मद (स.) यांनी एका भयानक गोष्टीचा उल्लेख केला आणि मग म्हणाले, असे त्यावेळी होईल जेव्हा धर्माचे ज्ञान  नाहीसे होईल. तेव्हा मी म्हणालो, हे अल्लाहचे प्रेषित! ज्ञान का म्हणून नष्ट होईल. वास्तविक आम्ही कुरआन पठन करीत आहोत, आणि आपल्या मुलाबाळांना शिकवित आहोत आणि  आमची मुले आपल्या मुलाबाळांना शिकवत राहतील.
प्रेषित (स.) यांनी फर्माविले, ‘‘छान! हे जियाद! मी तुम्हाला मदीननाचा अतिशय समंजस माणूस समजत होतो! काय तुम्ही पाहात नाही की यहुदी व खिश्चन, तौरात व इंजील (हे त्यांचे धर्मग्रंथ) चे केवढे पठन करतात, पण! त्यातल्या शिकवणिंना थोडे तरी आचरणात आणतात काय?’’ (हदीस- इब्ने माजा)

आदर्श व उत्तम आचरण
माननिय आयशा (रजी.) सांगतात की, प्रेषित मुहम्मद (स.) यांच्या आचणांचा आदर्श ‘दिव्य कुरआन’ होते. (म्हणजेच दिव्य कुरआनात ज्या उच्चतम नैतिकतेचा आदर्श मांडण्यात आला  आहे, प्रेषित मुहम्मद (स.) नेमक्या त्याच आदर्शाचा नमुना होते.) (हदीस - मुस्लिम)

दिव्य कुरआनचे पठण
मा. अनस (रजी.) यांचे कथन आहे की प्रेषित मुहम्मद (स.) यांनी सांगितले, ‘‘नि:संदेह मानवापैकी काहीजण ईश्वराचे लाडके दास आहेत.’’ लोकांनी प्रश्न केला की, ‘‘हे प्रेषिता! हे  कोणते लोक आहेत? प्रेषितांनी सांगितले की, ‘‘कुरआनवाले लोक, ईश्वरवाले आणि ईश्वराचे विशेष दास!’’ (हदीस - निसई, इब्ने माजा)

स्पष्टीकरण -
ईश्वरवाले लोक म्हणजे दिव्य कुरआनचे पठण करणारे व इतरांना शिकविणारे लोक होय.. तसेच त्याचा अर्थ समजून घेण्याचा व त्याच्या मार्गदर्शनावर आचरण करण्याचा प्रयत्न करणारे लोक होय. कुरआनसंबंधी प्रेषितांची वचने (हदीस) - माझ्या अनुयायांसाठी सर्वात तेजस्वी व अभिमानास्पद ठेवा म्हणजे पवित्र कुरआन. मुक्तीचा सर्वात उत्तम मार्ग म्हणजे पवित्र कुरआन. तुमच्यासाठी कुरआनकरीम सारखा ग्रंथ सोडून जात आहे. त्याप्रमाणे तुम्ही आचरण केल्यास, तुम्ही कधीही पथभ्रष्ट होणार नाही.

ज्यांना ज्यांना अल्लाहने इच्छा आकांक्षा आणि निवडीचे स्वातंत्र्य दिलेले आहे त्या निर्मितींपैकी मनुष्यसुध्दा एक आहे. तो फक्त त्यापैकी एक नाही तर त्यांच्यापैकी एक वैशिष्ट्यपूर्ण अशी निर्मिती आहे. म्हणूनच मनुष्याला अल्लाहने दिव्य प्रकटन तथा दिव्य आदेश देऊन मार्गदर्शन केले आहे. दिव्य कुरआननुसार जेव्हा प्रथम मानवाला पृथ्वीवर अल्लाहने पाठविले त्यावेळी अल्लाहने आदेश दिला,
‘‘नंतर जर माझ्याकडून तुमच्याकडे काही मार्गदर्शन लाभले तर जे माझ्या मार्गदर्शनाचे अनुसरण करतील तर त्यांना न कोणते भय असेल न ते कधी शोक करतील. आणि जे लोक हे नाकारतील आणि आमच्या वचनांना खोटे ठरवतील तेच नरकाग्नीमध्ये पडतील आणि तिथेच सदैव खितपत राहतील.’’ (कुरआन २: ३८-३९)
या आदेशांना दिव्य प्रकटन (मार्गदर्शन) अवतरित करण्यासाठी अट ‘जरतर’च्या भाषेत घातली आहे. खरे पाहता ती अट नाही, परंतु ती एक अप्रतिम अशी वर्णनशैली आहे आदेश देण्याची! वरील संकेतवचनाचा गर्भितार्थ हा आहे की माझे दिव्य प्रकटन तुमच्याकडे यासाठी येत आहेत की तुम्ही त्यानुसार आचरण करावे.
खालील कुरआनोक्तीमध्ये हेच अधिक प्रभावीपणे स्पष्ट केले आहे,
‘‘आणि कोणताही लोकसमुदाय (राष्ट्र) असा होवून गेला नाही ज्यात कोणी सावध करणारा आला नाही.’’ (कुरआन ३५: २४)
वरील दोन्ही संकेतवचनांद्वारे हे निर्विवाद स्पष्ट होते की मनुष्याचे पृथ्वीवरील जीवन आणि दिव्यप्रकटन हे दोन्ही एक साथ आलेले आहेत आणि हे जग कधीही धर्मविरहित आणि ईशआदेशविरहित नव्हते. आणि एकही असा लोकसमूह (राष्ट्र) पृथ्वीवर नाही की ज्यास दिव्यप्रकटन (मार्गदर्शन) न देता ज्ञानाविरहित ठेवण्यात आले आहे. मनुष्य हा इच्छा-आकांक्षा आणि बुध्दीविवेक ठेवणारा तसेच निवड करण्याची योग्यता असणारा आहे, त्यामुळे त्याला ईशमार्गदर्शनाची गरज आहे. दिव्य प्रकटन आणि ईशधर्म (इस्लाम) मनुष्यासाठी स्वाभाविक आहे.
सर्वांचा धर्म एक: दिव्य प्रकटन तथा ईशआदेश निर्मितीकाळापासून मनुष्याजवळ अल्लाहने अवतरित केले आहेत. अल्लाहच्या आदेशांचे पालन करणे म्हणजे अल्लाहची आज्ञाधारकता स्वीकारणे होय. म्हणून निर्मितीकाळापासून (प्रारंभापासून) आलेले धर्म दुसरे तिसरे काही नसून इस्लाम आहे आणि त्या धर्मांचे अनुयायी मुस्लिम आहेत. परिणामतः दिव्य कुरआन पूर्ण एकवाक्यतेने, बुध्दीविवेकाने आणि पुराव्यानिशी निर्णय देत आहे. प्रेषित इब्राहीम (अ) यांच्याविषयी कुरआन स्पष्टोक्ती आहे,
‘‘इब्राहीम (अ.) यहुदीही नव्हता की ख्रिस्तीदेखील नव्हता किबहुना तो तर एक एकचित्त मुस्लिम होता आणि तो कदापि अनेकेश्वरवाद्यांपैकी नव्हता.’’ (कुरआन ३: ६७)
कुरआनमध्ये एकेठिकाणी पुराव्यानिशी स्पष्टोक्ती आहे,
‘‘जेव्हा पालनकर्त्यांने त्याला सांगितले, ‘‘स्वतःला समर्पित कर.’’ तेव्हा तो त्वरित म्हणाला. ‘‘मी तर साऱ्या सृष्टीच्या पालनकर्त्याला समर्पित झालो आहे!’’ आणि अशाच प्रकारचे आचरण करण्याचा आदेश इब्राहीमने आपल्या मुलाबाळांना दिला होता. आणि तोच आदेश याकूबनेही आपल्या संततीला दिला होता. त्याने म्हटले की, ‘‘माझ्या मुलांनो, अल्लाहने तुमच्यासाठी हा धर्म पसंत केला आहे तेव्हा मरेपर्यंत अल्लाहला समर्पित होऊन राहा.’’ (कुरआन २: १३१-१३२)
अशाच प्रकारची स्पष्टीकरणे कुरआनने लुत (अ), मुसा (अ), सुलैमान (अ), ईसा (अ) आणि इतर अनेक प्रेषितांबद्दल दिलेली आहेत आणि स्पष्ट उल्लेख आहे की हे सर्व प्रेषित आणि त्यांचे अनुयायी मुस्लिम होते आणि त्या सर्वांचा धर्म इस्लाम होता.
मुळचा धर्म इस्लाम: वर उल्लेख केलेल्या स्पष्टीकरणामुळे हे अगदी स्पष्ट आहे की आता नावाबद्दल आणि ईशधर्माबद्दल अर्थ लावण्यासाठी दुमत होऊच शकत नाही. प्रत्येक ईशधर्म मग तो कुरआनप्रणित असो (शरियतनुसार) अथवा तौरेतनुसार किवा आदम (अ) चा धर्म असो की नूह (अ) चा, किंवा इब्राहीम (अ) आणि ईसा (अ) यांच्यावर अवतरित झालेले ईशमार्गदर्शन असोत, प्रत्येकाच्या धर्माचे नाव इस्लाम होते आणि त्यांचे अनुयायी मुस्लिम होते. कारण या सर्वांचे मूलभूत स्रोत आणि वास्तवतः ईशमार्गदर्शन (शरियत) होते. हे दिव्य प्रकटन (ईशमार्गदर्शन व आदेश) हेच इस्लाम आहे आणि त्यांचे अनुयायी मुस्लिम! परंतु प्रत्यक्षमात्र वेगळेच काही घडले. हे अगदी विपरीत आहे. दिव्य कुरआनच्या विशेष अशा परिभाषेत इस्लाम हे त्या धर्माचे नाव आहे जे आदरणीय अंतिम प्रेषित मुहम्मद (स) यांच्यावर अवतरित झाले आहे. म्हणून ‘मुस्लिम’ हे नावसुध्दा प्रेषित मुहम्मद (स) यांच्या अनुयायींनाच देण्यात आले. जेव्हा कुरआन ‘अल् इस्लाम’ म्हणून उल्लेख करतो त्या वेळी सामान्यतः अर्थ अभिप्रेत नसून फक्त एक धर्म आणि त्याचे दिव्य अवतरणच अभिप्रेत आहेत. कुरआन स्पष्टोक्ती आहे,
‘‘आज रोजी मी तुमचा धर्म तुमच्याकरिता परिपूर्ण केला आहे आणि आपली कृपा तुम्हावर परिपूर्ण केली आहे. आणि तुमच्यासाठी इस्लाम तुमचा धर्म म्हणून संमत केला आहे.’’ (कुरआन ५: ३)
‘‘अल्लाहजवळ धर्म केवळ इस्लामच आहे.’’ (कुरआन ३: १९)
या संकेतवचनांत ‘अल इस्लाम’ हा शब्द फक्त एकच धर्म दर्शवितो आणि तो म्हणजे कुरआन आणि प्रेषित मुहम्मद (स) द्वारा अवतरित झालेला इस्लाम होय.
‘मुस्लिम’ या शब्दाबद्दल तर अगदी स्पष्ट आदेश आहे,
‘‘अल्लाहने पूर्वीसुध्दा तुमचे नाव मुस्लिम ठेवले होते आणि या (कुरआनात) मध्येसुध्दा (तुमचे असेच नाव आहे).’ (कुरआन २२: ७८)
या शब्दांचा अर्थ अगदी स्पष्ट आहे. वरील संकेत वचनांनुसार खात्रीलायक अगदी ठामपणे हे सत्य मांडले आहे की ज्यांनी ज्यांनी प्रेषितांवर विश्वास ठेवला, मग ते कोणतेही प्रेषित असोत, ते सर्व मुस्लिम आहेत. तथापि हा मान त्याच श्रध्दावंतासाठी आहे ज्यांनी मूलभूत धर्म इस्लाम वर श्रध्दा ठेवली व जे आचरणाने मुस्लिम आहेत, हेच लोक मुस्लिम आहेत. आदरणीय प्रेषित मुहम्मद (स) यांच्या अनुयायांव्यतिरिक्त कोणत्याच समुदायाला मुस्लिम म्हटले जात नाही. जरी एखाद्या लोकसमुदायाला ‘मुस्लिम’ हे नाव दिले तरी ‘‘तुम्हाला मुस्लिम नाव बहाल केले गेले आहे’’ या म्हणण्याला काहीच अर्थ उरत नाही. सर्व श्रध्दाशील लोक मुस्लिम होते. तेव्हा त्यांपैकी एखाद्या समाजाला मुस्लिम नावाने ओळखण्याची गरज भासत नव्हती. म्हणून जरी कुरआन एखाद्या लोकसमुदायाला मुस्लिम म्हणून संबोधन करतो त्या वेळी त्या शब्दाचा खरा आशय अभिप्रेत असतो. आपण म्हणू या की इस्लाम त्यांचे गुणवैशिष्ट्य होते आणि नाव अथवा शीर्षक नव्हते.

‘जिल्हज्ज’ महिन्यात प्रेषित मुहम्मद(स) ‘हुदैबिया’ वरुन परत आले. काही दिवस ‘मदीना’मध्ये घालविल्यानंतर ‘मुहर्रम’च्या सुरुवातीस ‘खैबर’कडे कूच केले. ही गोष्ट लक्षणीय आहे की, ‘ज्यू’ समाजाचे लोक आदरणीय प्रेषित मुहम्मद(स), मुस्लिम समुदाय आणि इस्लामी शासनाविरुद्ध सतत कटकारस्थाने रचण्यात मग्न होते. मदीना समझोता कराराचे उल्लंघन करणे, मुस्लिम शत्रूपक्षांशी संबंध वाढवून त्यांना मदत करणे, मुस्लिमांमध्ये उपद्रव माजविणे, प्रेषितांसंबंधी अनादरयुक्त चर्चा करून वातावरण गढूळ करणे, प्रेषितांच्या चर्चासभेत हेर पाठवून प्रेषितांचे मनसूबे शत्रूंना कळविणे व न्यायव्यवस्थेत बाधा निर्माण करणे, युद्धप्रसंगी जवाबदार्यांना बगला दाखविणे व यासारख्या अनेकानेक अपराधी कारस्थानात ते गुंतलेले असायचे. या सर्व बाबींवर विस्तारभयास्तव चर्चा टाळण्यात येत आहे. फक्त प्रेषितांच्या हत्येचे कारस्थान आणि षडयंत्र जरी पाहिले, तर ही बाब स्पष्ट होते की, प्रेषित, इस्लामी आंदोलन आणि इस्लामी राज्यासाठी हे किती घातक होते? शेवटी एके दिवशी प्रेषित चौदाशे पायदळ आणि दोनशे स्वार एवढी फौज घेऊन खैबरच्या मार्गावर निघाले. ‘मदीना’मध्ये माननीय सवाअ बिन अर्तफा(र) यांना आपले प्रतिनिधी नियुक्त केले. इस्लामी ध्वज माननीय अली(र) यांच्या हाती दिला. प्रेषितभार्या माननीय उम्मे सलमा(र) आणि काही इतर स्त्रियासुद्धा लष्करासोबत होत्या. पुढील तुकडीचे प्रमुख माननीय उकाशा(र) आणि उजव्या हाती असलेल्या तुकडीचे प्रमुख माननीय उमर(र) होते.
मुजाहिदीन (धर्मयोद्धयांचे) चे हे लष्कर ‘रजीअ’ या स्थानावर उतरले. हे स्थान ‘गतफान’ आणि ‘खैबर’च्या मध्यभागी होते. ‘गतफान’वासीयांना इस्लामी लष्कराची खबर मिळताच ते खैबरवासीयांच्या मदतीसाठी तयार झाले. परंतु त्यांनी विचार केला की, आपण खैबरवासियांच्या मदतीस गेल्यावर आपल्या वस्तीचे संरक्षण कोण करील? म्हणून ते परत फिरले.
आदरणीय प्रेषितांनी असा निर्णय घेतला की, याच जागेवर लष्कराचा तळ राहील आणि वेगवेगळ्या तुकड्या शेजारील वस्त्यांत जाऊन लष्करी कारवाया करतील. माननीय उसमान(र) यांना या केंद्रीय तळाचे प्रमुख नियुक्त केले. स्त्रिया आणि रसद याच ठिकाणी ठेवण्यात आले.
पहिला हल्ला माननीय महमूद बिन मुस्लिमा(र) यांनी ‘नाईम’ किल्ल्यावर केला. परंतु किल्ला फत्ते होण्याच्या एक दिवस पूर्वी ‘माननीय महमूद’ किल्ल्याच्या भितीच्या सावलीत विश्रांतीसाठी पहुडले. तेव्हा वरून एका ‘ज्यू’ ने जात्याचे पाटे त्यांच्या अंगावर टाकले व त्यात ते शहीद झाले. मग मोठे बंधु ‘माननीय इब्ने मुस्लिम(र)’ यांनी मुजाहिदीन (इस्लामी सैनिक) चे नेतृत्व सांभाळले व किल्ला सर केला. याच दरम्यान ‘साब’ किल्लासुद्धा इस्लामी लष्कराच्या ताब्यात आला. या किल्ल्यास माननीय खब्बाब बिन मुंजिर(र) यांच्या नेतृत्वाखाली वेढा देण्यात आला. या किल्ल्यातून भरपूर युद्ध सामग्री आणि संपत्ती इस्लामी लष्कराच्या हाती लागली. त्याचप्रमाणे ‘नुतात’ हा किल्ला जिकण्यासाठी खूप अवघड होता. परंतु किल्ल्यातील एका ‘ज्यू’ माणसाने किल्ल्यात शिरण्याचा गुप्त मार्ग दाखविला आणि किल्ला सर झाला. अशाच प्रकारे ‘शन’ आणि ‘बर्र’ हे किल्लेसुद्धा सर झाले. ‘कमूस’चा किल्ला सर करण्यात काही अडचणी मात्र आल्या. वीस दिवसांचा सतत वेढा देऊनसुद्धा काही निष्पन्न होताना दिसत नसल्याने आदरणीय प्रेषित मुहम्मद(स) यांनी इस्लामी सैन्यास संबोधित करून म्हटले, ‘‘उद्या लष्कराचा झेंडा मी त्या माणसाच्या हाती देईन ज्यावर ईश्वर आणि प्रेषितांचे विशेष प्रेम आहे. दुसर्या दिवशी सकाळी आदरणीय प्रेषित मुहम्मद(स) यांनी माननीय अली(र) यांना बोलावून त्यांना लष्कराचा ध्वज देऊन म्हटले, ‘‘जा आणि ईश्वराच्या मार्गात जिहाद (धर्मयुद्ध) करा. सुरुवातीस इस्लाम स्वीकारण्याचे निमंत्रण द्या आणि नंतर युद्ध करा!’’ तसेच इस्लामी राज्याच्या मौलिकनीती हा सामान्य कायदा स्पष्ट करून म्हटले की, ‘‘तुमच्यामार्फत केवळ एका व्यक्तीने जरी इस्लाम धर्म स्वीकारला, तर ते अगणित धन व संपत्तीपेक्षा जास्त श्रेष्ठ होय.’’ या वाक्यावरून स्पष्ट होते की, इस्लामी राज्याचा हा मुळीच हेतु नव्हे की अमाप संपत्ती, जय आणि राज्यास विस्तार प्राप्त व्हावा. उलट इस्लामी राज्याचा हा हेतु मुळात एवढाच आहे की, मानवांस ईहलोक आणि परलोकात यश मिळावे.
इस्लामी लष्कराचा ध्वज हाती येण्याचे हे सौभाग्य माननीय अली(र) यांना प्राप्त झाले आणि ईश्वराच्या विशेष कृपेमुळे हा किल्ला इस्लामी लष्कराने सर केला. या पाठोपाठ ‘अल कैतिबा’, ‘वल वतीह’ आणि ‘अस्सलालम’ किल्लेही ताब्यात आले आणि ‘ज्युडिशीयन्स’ ची उरलीसुरली शक्ती नष्ट झाली. आता ‘ज्युडिशीयन्स’ यांनी हत्यार टेकले आणि आत्मसमर्पण करून प्रेषितांना दयेचे मागणी केली. कृपाळू प्रेषितांनी त्यांना माफी दिली.
याच प्रसंगी ‘ज्युडिशीयन्स’ चा सरदार ‘मरहब’च्या बहिणीने प्रेषित मुहम्मद(स) आणि त्यांच्या सोबत्यांना भोजनाचे निमंत्रण देऊन अन्नामध्ये विष कालवले. जेवणाचा पहिला घास मुखापर्यंत येताच प्रेषितांना कळाले की, अन्नात विष टाकण्यात आले आहे. त्यांनी आपला हात रोखला आणि त्यांच्या अनुकरणास्तव त्यांच्या सोबत्यांनीसुद्धा जेवण बंद केले. केवळ माननीय बिशर बिब करा(र) यांच्यावर विषाचा प्रभाव पडून ते मरण पावले. हे कटकारस्थान सिद्ध होऊनसुद्धा प्रेषितांनी त्या स्त्रीस क्षमा दिली.
‘खैबर’च्या युद्धात १८ मुस्लिम सैनिक शहीद आणि ५० जखमी झाले. तसेच शत्रूपक्षातील मरणार्या सैनिकांची संख्या ९३ होती. ‘ज्युडिशीयन्स’चा या युद्धात पराभव झाला आणि त्यांना इस्लामी शासनात रयतेचा दर्जा देऊन रीतसर नागरिकत्व प्रदान करण्यात आले.
काही ‘ज्युडिशीयन्सनी’ इस्लामचा स्वीकार केला. त्यांच्यापैकी ‘अस्वद दराई’ नावाचा एक गुराखी होता. त्याने युद्धाचे नेमके कारण विचारले. त्यावर ‘ज्यू’ लोकांनी सांगितले की, ‘‘मुहम्मद(स) यांनी प्रेषित्वाचा दावा केला आहे.’’ तो सरळ प्रेषित मुहम्मद(स) यांच्या दरबारी हजर झाला. आणि प्रेषितांना विचारले,
‘‘आपली शिकवण काय आहे?’’
‘‘एकमेव ईश्वरच उपासनेस पात्र असून मी ईश्वराने पाठविलेला प्रेषित होय.’’ प्रेषितांचे हे उत्तर ऐकून तो तत्काळ मुस्लिम झाला. याच प्रसंगी ‘माननीय जाफर बिन अबू तालीब(र)’ हे आपल्या कित्येक मित्रांसह ‘अॅबीसिनीया’हून परतले.
‘खैबर’ सर झाल्यानंतर ज्युडिशियांचा ‘कुरा’चा खाडीत आणखीन एक गड होता. तो गडसुद्धा काही दिवसांत इस्लामी सैन्याने सर केला.
यानंतर ‘गत्फान’, ‘मुहारिब’, ‘सालबा’ आणि ‘अनमार’ हे कबिले इस्लामी शासनावर हल्ला करीत असल्याची प्रेषितांना खबर मिळाली. प्रेषित चारशे योद्ध्यांची फौज घेऊन निघाले आणि शत्रूंनी युद्धभूमीवरून पळ काढला. या मोहिमेस ‘जातुर्रिकाअ’चे युद्ध म्हटले जाते.
हुदैबिया समझोत्यानुसार ‘कुरैश’जणांकरिता ‘सीरिया’चा राजमार्ग मोकळा झाला होता. परंतु ‘माननीय अबू जुंदल(र)’ हे कुरैशच्या कैदेतून पळून आले. ‘समझोत्यानुसार प्रेषितांनी त्यांना ‘मदीना’मध्ये आश्रय न दिल्यामुळे त्यांनी एका पर्वतावर जाऊन आश्रय घेतला. त्यांनी कुरैशच्या एका काफिल्यावर हल्ला चढवून त्यांची मालमत्ता काबीज केली. आदरणीय प्रेषित मुहम्मद(स) यांच्या शिफारशीनुसार त्यांनी ही संपत्ती परत केली. त्यांच्याबरोबर आणखीन काही कुरैशपीडित तरूणांनी पळ काढून ‘माननीय अबू जुंदल(र)’ यांचा आश्रय घेतला. या वेळी कुरैशजणांना खूप पश्चात्ताप होऊ लागला की, जी शर्त त्यांनी स्वतःसाठी लाभदायक समजली होती, त्यामुळेच त्यांना नुकसान सहन करावे लागत होते. अशा प्रकारे हुदैबियाच्या समझोत्याचा लाभदायक पैलू समोर आला.

- मौ. सय्यद अबुल आला मौदूदी (रह.)
    इस्लाम म्हणजे सर्वंकश न्याय हे सत्य या पुस्तिकेत वर्णन करण्यात आले आहे. सन 1962 साली हजयात्रेकरूंच्या संमेलनात या भाषणाचे वाचन करण्यात आले. न्याय हेच इस्लामचे उदि्दष्ट आहे हे विशद करून इस्लामी न्याय प्रणालीचे वर्णन आले आहे.
    मानवी स्वभावाच्या कमकुवतपणामुळे त्याच्या हातून काही घोड चुका झाल्या आहेत, त्यापैकी काही भांडवलदारी व धर्मनिरपेक्ष लोकशाही, सामाजिक न्याय व साम्यवाद इ. आहेत.

आयएमपीटी अ.क्र. 94    -पृष्ठे - 16     मूल्य - 12      आवृत्ती - 2 (2012)
डाऊनलोड लिंक : https://app.box.com/s/rx34hfxej7u007939md2wdt9v9alwbli

नागपूर (डॉ. एम. ए. रशीद)-
इस्लामी दृष्टिकोनानुसार समाजात कोणीही व्यक्ती अविवाहित राहू नये, विवाहामधे साधेपणा असायला हवे, प्रेषित ह़जरत मुहम्मद (स.) यांच्या वेळेस त्यांचे अतिप्रिय सोबती ह़जरत  अब्दुल रहमान विन औ़फ ऱिज यांनी आपला विवाह खूप साध्या पद्धतीने केला होता, या विवाहात त्यांनी प्रेषित मुहम्मद (स.) यांनासुद्धा आमंत्रित केले नव्हते. मुहम्मद (स.) यांनी  स्वत: आपले आणि आपल्या मुलींचे लग्न खूपच साध्या पद्धतीने केले, असे विचार जमा़अत ए इस्लामी हिंद नागपूर पश्चिम महिला विभागाच्या वतीने आयोजित राज्यव्यापी  मोहिमेअंतर्गत ‘निकाह आसान करो’च्या ‘ओपन डिस्कशन’मधे ज़ेबा खान यांनी व्यक्त केले. हा कार्यक्रम पश्चिम नागपूर स्थित वेलकम सोसायटीच्या इकरा ग्राउंड येथे आयोजित  करण्यात आलेला होता.
त्यांनी सांगितले की आज समाजात खूप वायफळ खर्च आणि रुढीपरंपरानी विवाह संपन्न केले जात आहेत. श्रीमंत लोक आपल्या मुलींच्या लग्नात खूप जास्त पैसा खर्च करतात. गरीब  लोक हे दृश्य पाहून अशा प्रकारचे लग्न करण्यास कर्ज घेऊन मुलींचे लग्न करतात. श्रीमंत लोकांनी आपल्या लग्न समारंभात साधेपणा आणायला पाहिजे जेणेकरून समाजात असे  उदाहरण तयार होईल की गरीब लोक कर्ज घेण्यापासून वाचतील.
विवाहच्या रितीरिवाज ‘विदअत’मधे सामील होतात आणि ‘विदअत’ हा भटकण्याचा मार्ग आहे. महिला विभागच्या शहर अध्यक्षा डॉ सबिहा हाशमी यांनी राज्यव्यापी ‘निकाह आसान  करो’च्या संबंधात राज्यभरात राबविण्यात येत असलेल्या मोहीमबद्दल माहिती दिली. त्यांनी सांगितले की विवाहाच्या बाबतीत लोक चिंतीत आहेत आणि त्याच्या समाधानाचे प्रयत्न  करीत आहेत. पॅनल डिस्कशनमधे सरळसोप्या लग्नाची पद्धत समोर आली. यामध्ये स़िफया खान, इऱफाना कुलसुम, ज़ेबा खान, रोमा खान, साजिदा परवीन, सादिया खान व अस़िफया  इऱफान यांनी भाग घेतला. ज्यांनी शरियतनुसार साधारण विवाह केला होता त्यांचा सत्कार करण्यात आला. या सेशनमधे ४५ वर्षीय पीएचडी अस़िफया इऱफान यांनी आपल्या साध्या  विवाहाची महत्ता आणि सफलता यावर प्रकाश टाकला. कार्यक्रमात सानिया फ़ातेमा यांनी नात पठण केले. सूत्रसंचालन साजिदा परवीन व आभारप्रदर्शन सुमय्या शे़ख यांनी केले.  कुरआन पठण अ़जरा परवीन यांनी केले. कार्यक्रमात मोठ्या संख्येने स्त्रिया आणि मुली उपस्थित होत्या.

नागपूर (डॉ. एम. ए. रशीद)-
वर्तमान लग्न समारंभात होणारे निरर्थक खर्च आणि हुंडा या चलनाने मुलीच्या नातलगांवर मानसिक आणि आर्थिक ओझे वाढले आहे. या कारणाने वैवाहिक संबंध अडचणीत येऊन  मुलीचे आईवडील जास्तच चिंता करण्यास विवश होतात. समाजात वाढत असलेल्या अशा कुरीतींविरुद्ध आवाज उठविण्याची आवश्यकता आहे. विवाह अशा प्रकारे सोपा करायला पाहिजे  जसा प्रेषित मुहम्मद स.अ.व. च्या काळात होत होता, असे विचार कार्यक्रमाच्या अध्यक्षा व जमाअत ए इस्लामी हिंद नागपूर महिला विभागाच्या शहर अध्यक्षा डॉ सबिहा हाशमी यांनी  अविष्कार कॉलनीतील संघटनेच्या कार्यालयात आयोजित कार्यक्रमामध्ये व्यक्त केले. त्यांनी सांगितले की जो पैसा आम्ही लग्न  आणि हुंडा यावर खर्च करतो, त्याला मुलींचे शिक्षण  आणि त्यांचे भविष्य सुधारण्यास खर्च करायला हवा.
विवाहच्या नावावर आज मुस्लिम समाजामधे ज्या काही रीति परंपरा अवलंबिल्या जातात, त्या इस्लामी नाहीत. आम्हाला वायफळ खर्च न करता या पैशाला गरजू लोकांची मदत करण्यास उपयोग केला पाहिजे. त्यांनी सांगितले की विवाहासारखे पवित्र संबंध सोपे बनवून लग्न वेळेवर होऊ शकते, तरूण पिढीला रेप (सर्व प्रकारचे लैंगिक शोषण) सारख्या  पापांपासून स्वत:ला वाचवू शकतो.
त्यांनी सांगितले की जमा़अत ए इस्लामी हिंद समाजातून अशा प्रकारची दुष्कृत्ये संपविण्यासाठी प्रयत्न करत असते. ज़ेबा ख़ान यांनी प्रश्नांची योग्य व समाधानकारक उत्तरे दिली.  सर्वात जास्त गुण मिळविणाऱ्या प्रतिभावंतांमध्ये अ़फरो़ज अंजुम, फ़िरदौस खान, तुबा समरीन यांना बक्षीस देण्यात आले.
चिल्ड्रन सर्कलच्या बालकांनी 'शरई निकाह'वर नाटक प्रस्तुत केले.
‘तुटत असणारे नाते, विखुरलेले कुटुंब, त्याचे कारण आणि समाधान’ यावर पीपीटीद्वारे ‘प्री मॅरेज काउन्सिलिंग वर्कशॉप’मध्ये ओसीडब्लूच्या सीनियर मॅनेजर फ़रहत क़ुरैशी यांनी  विवाहाच्या सफलतेचे रहस्य सांगितले. त्यांनी सांगितले की अनेक कामे, जबाबदारीचे ओझे, राग, बॉडी लँग्वेज, फिल्मी स्टाईलचे अनुकरण, आपसातील मतभेद अशा साध्या गोष्टीची  तक्रार वैवाहिक जीवनावर संकटे उभी करतात. इस्लामी शिक्षणाच्या अनुपालनासोबत परस्पर वार्तालाप, ऐकणे -समजण्याची योग्य क्षमता ठेवून कुठल्याही वैवाहिक समस्येचे समाधान  निघू शकते. वैवाहिक जीवनाच्या सफलतेकरिता नातलग लोकांनी सकारात्मक विचारांना प्रोत्साहित करावे. यानंतर इ़र्फाना कुलसुम यांनी सुखी परिवारच्या इस्लामी व्हॅल्यूवर प्रकाश टाकला.
हा कार्यक्रम जा़फरनगरच्या मर्क़जे इस्लामी सभागृहामधे आयोजित करण्यात आला होता. याची प्रस्तावना बुशरा जावेद यांनी केली. कार्यक्रमाच्या समाप्तीवर ओसीडब्ल्यू आणि  महानगरपालिकेच्या पाणीपुरवठ्याच्या हितार्थ येणाऱ्या उन्हाळ्यात आम्हाला पाण्याचा एक-एक थेंब वाचविला पाहिजे, याबाबत उपस्थितांकडून प्रतिज्ञा घेण्यात आली. कार्यक्रमात कुरआन  पठण राहिल परवीन, आयशा कुरैशी यांनी केले व कार्यक्रमाचे सूत्रसंचालन फ़िरदौस अंजुम, सुमैया शे़ख यांनी केले.

माननिय अब्दुल्लाह इब्ने अब्बास (रजी.) कथन करतात की, इस्लामचे अंतीम प्रेषित हजरत मुहम्दम (स.) यांनी सांगितले आहे की,  ‘‘जेव्हा एखाद्या समाज वा वस्तीमध्ये व्यभिचार आणि व्याजखोरी स्पष्टपणे व उघडरित्या बळावते, तेव्हा असे समजावे की लोकांनी  स्वत:ला ईश्वराच्या कोपास जाहिरपणे आमंत्रित केले. (हाकीम; तरगीब व तरहीब)
व्याज खाणाऱ्याची निर्भत्सना
माननिय अब्दुल्ला बिन मसअुद (रजी.) द्वारे उल्लेखित आहे की, प्रेषित ह. मुहम्मद (स.) यांनी निर्भत्सना केली व्याज खाणाऱ्याची,  व्याज खाऊ घालणाऱ्याची, त्याच्या दोन्ही साथीदारांची आणि व्याज लिहिणाऱ्याची. (बुखारी, मुस्लीम) भावार्थ- प्रेषित ह. मुहम्मद (स.)  ज्या गोष्टीमुळे धिक्कार करतात, तो अपराध किती मोठा अपराध असेल, याचा अर्थ असा होतो की, कयामतच्या (प्रलय काळी)  प्रेषित (स.) अशा लोकांकरीता (जर ते तौबा, क्षमा-याचना) न करता मरतील, अल्लाहजवळ शिफारस नव्हे तर त्यांचा धि:कार  करतील.(निसई)

कर्जदारांस संधी द्या
व्याजाची निषिद्धता व त्याबद्दलची कायदेशीर मनाई
ह. मुहम्मद (स.) यांनी आपल्या शेवटच्या हजप्रसंगी अत्यंत कडक शब्दात स्पष्ट केली आहे. ‘‘अज्ञान काळातील व्याज रद्द केले गेले आहे. सर्वप्रथम मी माझ्या कुटुंबियातील अब्बास इब्ने अब्दुल मुत्तलिब यांचे व्याज पूर्णपणे रद्द करीत आहे. (मुस्लिम : किताबुल हज)

कर्जदारांशी नरमीचा व्यवहार
प्रेषित ह. मुहम्मद (स.) यांनी सांगितले की, एक मनुष्य लोकांना कर्ज देत असे, नंतर आपल्या कारकुनास कर्जवसूली करण्यास पाठवित असे. आणि त्याला ताकीद देत असे की, जर  तू एखाद्या तंगीत असलेल्या कर्जदाराजवळ पोहोचशील तर त्याला माफ कर. प्रेषित ह. मुहम्मद (स.) यांनी फर्माविले, ‘‘हा मनुष्य जेव्हा सर्वश्रेष्ठ अल्लाहशी भेटला, तेव्हा अल्लाहने  त्याच्याशी माफीचा व्यवहार केला. माननीय अबु. कतादा (रजी.) कथन करतात की, ‘‘मी आदरणीय प्रेषित ह. मुहम्मद (स.) यांना असे सांगताना ऐकले की, ‘‘ज्या माणसाला वाटत  असेल की, कयामतच्या (प्रलय काळाच्या) दिवशी, शोक, दु:ख आणि पश्चात्तापापासून त्यास मुक्ती मिळावी, तर त्याने गरीब कर्जदारास सवलत द्यावी किंवा माफ करावे.’’ (मुस्लिम)

सात ‘महापाप’
मा. अबु हुरैरा (रजी.) कथन करतात की प्रेषित ह. मुहम्मद (स.) यांनी सांगितले की, सात महापापापासून स्वत:ला वाचवा. ही सात महापाप -
१) कोणालाही ईश्वराचा भागीदार ठरविणे,
२) जादू करणे,
३) कोणाला हकनाक ठार मारणे.
४) व्याज खाणे,
५) अनाथांची संपत्ती हडपणे
६) जिहादच्या वेळी पळ काढणे आणि
७) शीलवंत स्त्रियांवर व्यभिचाराचे आळ घेणे.
(बुखारी, मुस्लिम)

  • एका अल्लाह वर ईमान (श्रद्धा) 
  • इस्लामच्या प्रमुख संदेशपैकी महत्त्वाचे संदेश म्हणजे एका अल्लाह वर ईमान (श्रद्धा) आणणे हे आहे. फक्त अल्लाह आहे व तो एक आहे या गोष्टीवरच नव्हे तर तर तो एकटा या सृष्टीचा निर्माता, स्वामी, शासक व व्यवस्थापक आहे या वस्तुस्थितीवर देखील ईमान आणणे आवश्यक आहे. त्याच्याचमुळे ही सृष्टी अस्तित्वात आहे. आणि सृष्टीमधील प्रत्येक वस्तू अस्तित्वात ठेवण्यासाठी या उपजीविकेची (Subsistence) वा शक्तीची (Energy) आवश्यकता आहे ती उपलब्ध करून देणारा अल्लाह आहे. सार्वभौमत्वाचे सर्व गुण फक्त त्याच्याच ठायी आहेत आणि याबाबतीत दुसरा कोणीही त्याचा थोडा सुद्धा भागीदार नाही. ईशत्वाच्या सर्व गुणांनी फक्त तोच संपन्न आहे. आणि त्यापैकी कोणताही गुण इतरांजवळ नाही. साऱ्या सृष्टीला आणि त्यामधील प्रत्येक वस्तूला तो एका दृष्टिक्षेपात पाहतो, प्रत्यक्ष जाणतो. न केवळ वर्तमान परंतु त्याच्या भूत भविष्यालाही! अशी ही दृष्टी व ज्ञान त्याच्याशिवाय इतर कोणास नाही. तो सदैव आहे व राहील. त्याच्या शिवाय इतर सर्व काही नाशवंत आहे. तो स्वतःहून जिवंत व अस्तित्वात आहे. न तो कोणाची संतती आहे, न त्याला संतती आहे. त्याच्याशिवाय या जगात जे काही आहे ते त्याची निर्मिती आहे आणि जगामध्ये सृष्टीच्या पालनकर्त्यासमान किवा त्याचा पुत्र वा कन्या म्हणता येईल अशा दर्जाचा कोणी नाही. तोच लोकांचा उपास्य आहे. उपासनेत त्याच्याबरोबर दुसऱ्या कोणास सहभागी करणे हा सर्वात मोठा गुन्हा व सर्वात मोठा द्रोह आहे. तोच प्रार्थना याचना ऐकणारा आहे. त्याचा स्वीकार करणे वा न करणे हे त्याच्याच हाती आहे. त्याची प्रार्थना न करणे हा अनाठायी गर्व आहे आणि त्याच्याशिवाय इतरांसमोर हात पसरणे अज्ञान आहे. त्याच्याबरोबर इतरांचीही प्रार्थना करणे म्हणजे ईशत्वामध्ये त्याच्याबरोबर इतरांनाही सहभागी ठरविणे होय.

इस्लामच्या अल्लाह संबंधीच्या या दृष्टिकोनामुळे काही गोष्टी स्वाभाविकपणे अपरिहार्य होतात.
  • फक्त एकटा ईश्वरच मानवाचा खरा उपास्य आहे. भक्ती व आज्ञापालन फक्त एकट्या ईश्वराचेच होऊ शकते. मानवाने भक्ती व आज्ञापालन करावे अशी योग्यता त्याच्याशिवाय दुसऱ्या कोणाची नाही.
  • फक्त तोच एकटा सृष्टीतील सर्व शक्तींचा अधिपती आहे आणि माणसाचे मागणे पुरे करणे त्याच्याच अधिकारात आहे. माणसाने फक्त त्याच्याजवळ याचना केली पाहिजे आणि त्याच्याशिवाय इतर कोणाजवळ याचना केली जाऊ शकते हा विचार देखील केला जाऊ नये.
  • तोच एकटा माणसाच्या भाग्याचा स्वामी आहे. माणसाचे भाग्य चांगले वा वाईट करण्याचे सामर्थ्य दुसऱ्या कोणामध्येही नाही. माणसाचे आशास्थान तोच आहे व त्याचेच भय बाळगले पाहिजे. त्याच्या शिवाय इतर कोणाकडूनही आशा-अपेक्षा करू नये व त्याच्याशिवाय इतर कोणाचे भय बाळगू नये.
  • तोच एकटा माणसाचा व जगाचा निर्माता व स्वामी आहे. माणसाची व साऱ्या जगाची वास्तविकता याचे प्रत्यक्ष व संपूर्ण ज्ञान फक्त त्यालाच आहे. फक्त तोच जीवनाच्या गुंता-गुंतीच्या व्यवहारात माणसाचे योग्य मार्गदर्शन करू शकतो व योग्य आचार संहिता देऊ शकतो.
  • माणसाचा निर्माता व स्वामी ईश्वर आहे आणि तोच या जमिनीचाही, ज्यावर माणूस वसतो, स्वामी आहे, म्हणून माणसावर इतर कोणाची व त्याची स्वतःची सत्ता असणे हा उघड उघड ईशद्रोह आहे. त्याचप्रमाणे माणसाने स्वतः कायदे करणे किवा दुसऱ्या व्यक्तीच्या अगर संस्थेच्या कायदे करण्याच्या अधिकारास मान्य करणे हाही द्रोह आहे.
  • सर्वश्रेष्ठ सत्तेचा खरा स्वामी अल्लाह असल्याने त्याचा कायदा हा वस्तुतः सर्वश्रेष्ठ कायदा आहे. अल्लाहने दिलेल्या परवानगीनुसार सर्वश्रेष्ठ कायद्याच्या आधीन राहून व त्या अनुषंगाने कायदे करण्याचा अधिकार माणसास आहे.
  • प्रेषितत्व
प्रेषित म्हणजे ती व्यक्ती जिच्यामार्फत ईश्वर आपला कायदा लोकांना देतो, हा कायदा आम्हाला प्रेषितांच्याकडून दोन प्रकारे प्राप्त होतो. एक, अल्लाहची वाणी जी प्रेषितांवर अवतरित होत असते, ती म्हणजे पवित्र कुरआन. दुसरी, प्रेषितांनी आपल्या अनुयायींना ईश्वराच्या मार्गदर्शनासाठी आपल्या उक्ती, कृती व आदेशाने दिलेली शिकवण. ती म्हणजे सुन्नत (प्रेषितांची आचरण पद्धती)
प्रेषितांवरील श्रद्धेचे महत्व हे आहे की ही श्रद्धा नसेल तर ईश्वरावरील ईमान हा निव्वळ एक तात्विक विचार बनतो. ईशभक्तीच्या श्रद्धेला एक संस्कृती, एक सभ्यता आणि एक जीवन पद्धतीचे स्वरूप देण्याचे काम प्रेषितांचे वैचारिक व व्यावहारिक मार्गदर्शन करीत असते. त्याच्याद्वारे आम्हाला कायदा प्राप्त होतो आणि या कायद्याला अभिप्रेत असलेली जीवन व्यवस्था प्रस्थापित होते आणि म्हणून एकेश्वरवादानंतर (तौहीद) प्रेषितत्वावर ईमान (श्रद्धा) आणल्याखेरीज कोणीही प्रत्यक्षात श्रद्धावंत होऊ शकत नाही.
  • ‘आखिरत’ (परलोक)
इस्लामचे तिसरे संदेश ‘आखिरत’ (परलोक) हे असून याचे महत्व हे आहे की याचा इन्कार करणारा नास्तिक बनतो आणि ईश्वर, प्रेषित आणि पवित्र कुरआन यांना मानणे देखील त्याला नास्तिकतेपासून वाचवू शकत नाहीत. ‘आखिरत’ वरील ईमान खालील सहा घटकांवर आधारलेले आहे. जगामध्ये माणसाला बेजबाबदार बनवून सोडून देण्यात आलेले नाही. महत्व हे आहे की याचा इन्कार करणारा नास्तिक बनतो आणि ईश्वर, प्रेषित आणि पवित्र कुरआन यांना मानणे देखील त्याला नास्तिकतेपासून वाचवू शकत नाहीत. ‘परलोक’ वरील ईमान खालील सहा घटकांवर आधारलेले आहे.
  • जगामध्ये माणसाला बेजबाबदार बनवून सोडून देण्यात आलेले नाही. माणसाला त्याच्या निर्मात्यासमोर जाब द्यावयाचा आहे. जगातील हे जीवन त्याची परीक्षा व चाचणी घेण्यासाठी आहे. या जगाच्या समाप्तीनंतर माणसाला आपल्या जीवनकृत्यांचा हिशेब आपल्या निर्मात्या अल्लाह समोर द्यावयाचा आहे.
  • या हिशेबासाठी ईश्वराने एक वेळ निश्चित केलेली आहे. ईश्वराने मानवजातीसाठी या जगात कार्य करण्यासाठी जी कालमर्यादा ठरविली आहे ती समाप्त होताच कियामत (जगाचा शेवट) होईल. जगाची प्रचलित व्यवस्था विस्कटली जाईल आणि एक दुसरी जागतिक व्यवस्था नवीन पद्धतीने अस्तित्वात येईल. त्या नव्या जगात या जगातील सुरूवातीपासून शेवटपर्यंत जन्मास आलेल्या सर्व माणसांना पुन्हा जिवंत केले जाईल.
  • त्यावेळी त्या सर्वांना अल्लाहच्या न्यायालयात हजर केले जाईल आणि प्रत्येकाला आपापल्या वैयक्तिक कृत्याबद्दल जाब द्यावा लागेल.
  • तेथे अल्लाह निव्वळ आपल्या ज्ञानाच्या आधारावर निर्णय देणार नाही तर न्यायाच्या सर्व अटी पुऱ्या केल्या जातील. प्रत्येक व्यक्तीच्या जीवनकृत्यांचा पुरा अहवाल न्यायालयासमोर ठेवला जाईल आणि माणसाने उघडपणे व गुप्तपणे काय काय केले आणि कोणत्या हेतूने केले या संबंधीचा निरनिराळ्या प्रकारचा साक्षीपुरावा न्यायासनासमोर सादर केला जाईल.
  • अल्लाहच्या न्यायालयात कोणत्याही प्रकारची लाचलुचपत, कोणतीही अनुचित शिफारस व सत्याविरोधी वकिली चालणार नाही. एकाचा भार दुसऱ्यावर घातला जाणार नाही. अत्यंत निकटचा नातलग अगर दोस्त पुढारी वा धार्मिक नेता वा कपोलकल्पित दैवतं कोणाच्याही मदतीसाठी पुढे सरसावणार नाहीत. माणूस तेथे एकटा, निराधार असेल व त्याला आपला जाब द्यावा लागेल आणि निर्णय फक्त अल्लाहच्या अधिकारात असेल.
  • माणसाने जगामध्ये प्रेषितांनी दाखवून दिलेल्या सत्याचा स्वीकार करून आणि आखिरतच्या उत्तरदायित्वाची जाणीव ठेवून योग्य प्रकारे अल्लाहचे आज्ञापालन केले किवा नाही, या गोष्टीवर निर्णय अवलंबून असेल. त्याने तसे आज्ञापालन केले असल्यास त्याला निरंतरचे सुख व समाधान (जन्नत) लाभेल आणि त्याने तसे केले नसल्यास त्याला निरंतरचे दुःख व यातना (दोजख) भोगाव्या लागतील.
पहिल्या प्रकारचे लोक - आखिरतवरील (परलोकावरील) ही श्रद्धा तीन प्रकारच्या लोकांच्या जीवन पद्धतीना एक-दुसऱ्यापासून अगदी अलग करते. लोकांमधील एक प्रकार असा आहे की, जे आखिरतवर (परलोक) विश्वास ठेवीत नाहीत व या जगातील जीवनालाच जीवन समजतात आणि म्हणून चांगल्या व वाईट आचरणाच्या फक्त त्या परिणामांनाच ते जाणू शकतात जे या जगामध्ये प्रकट होतात. त्यांच्या दृष्टीने ज्या आचरणाचा परिणाम या जगात चांगला व फायदेशीर ठरेल ते आचरण चांगले आहे. ज्याचा परिणाम वाईट व नुकसानकारक होतो ते त्यांच्या दृष्टीने वाईट आहे. इतकेच नव्हे तर परिणामाच्या दृष्टीने एखादी गोष्ट एखाद्या वेळेस चांगली ठरते तर तीच गोष्ट दुसऱ्या वेळी वाईट ठरते.
दुसऱ्या प्रकारचे लोक - आखिरतवर (परलोक) विश्वास तर ठेवतात. परंतु त्यांना असा भरवसा असतो की कोणान कोणाची शिफारस त्याना अल्लाहच्या न्यायालयात वाचवू शकेल, कोणीन कोणी त्यांच्या अपराधाबद्दल प्रायश्चित घेतलेले असेल वा मोबदला दिलेला असेल. ते अल्लाहचे आवडते असल्यामुळे त्यांना मोठ्यात मोठ्या अपराधाची शिक्षा मिळाली तरी ती नावापुरती असेल. ही गोष्ट आखिरतवरील (परलोक) श्रद्धेच्या सर्व फायद्यांना नाहीशी करते आणि दुसऱ्या प्रकारच्या लोकांना पहिल्या प्रकारच्या लोकांच्या पंक्तीत नेऊन बसविते.
तिसऱ्या प्रकारचे लोक - आखिरतच्या (परलोक) तत्वाला अगदी त्या स्वरूपात मानतात ज्या स्वरूपात त्याला इस्लामने सादर केलेले आहे. ते प्रायश्चित्त, अनुचित शिफारस किवा अल्लाहबरोबरचे विशिष्ट संबंध वगैरे भ्रामक समजुतींच्या आहारी गेलेले नसतात. त्यांच्यासाठी ही श्रद्धा म्हणजे एक मोठे नैतिक सामर्थ्य आहे. ज्या माणसाच्या मनात आखिरत (परलोक) बद्दलची खात्री योग्य स्वरूपात रुजलेली असते त्याची स्थिती अशी असते की त्याच्या बरोबर नेहमी एक संरक्षक असतो, जो वाईटाच्या प्रत्येक इच्छेच्या वेळी त्याला सावध करीत असतो. प्रत्येक कृतीच्या वेळी त्याला प्रतिबंध करीत असतो आणि वाईट आचरणाबद्दल त्याची निर्भर्त्सना करीत असतो. बाहेर पकड करणारे पोलिस, साक्ष देणारा साक्षीदार, शिक्षा देणारे न्यायालय, निर्भर्त्सना करणारे लोकमत असो वा नसो, त्याच्यासाठी त्याला सदैव सावध ठेवणारा संरक्षक असतो. त्याच्या भयाने माणूस जंगलात असो वा अंधारात, ओसाड जागेत असो वा एकान्तात, तो अल्लाहने त्याच्यावर टाकलेल्या जबाबदार्यांपासून विन्मुख होण्याचे आणि अल्लाहने हराम ठरविलेल्या गोष्टींना करण्याचे धाडस करीत नाही. यदाकदाचित चुकून त्याच्या हातून असे घडते तर त्याला त्याबद्दल लाज वाटेल व तो पश्चात्ताप करील. याहून अधिक चांगले, माणसाची नैतिक सुधारणा करणारे व त्याला चारित्र्यावान बनविणारे दुसरे साधन नाही. ईश्वराचा श्रेष्ठ कायदा जी चिरंतन मूल्ये माणसाला देतो, त्याबरहुकूम निर्धाराने आचरण करीत राहणे आणि कोणत्याही परिस्थितीत त्यापासून परावृत्त न होणे या गोष्टी आखिरतच्या (परलोक) श्रद्धेवर अवलंबून आहेत आणि म्हणून इस्लाममध्ये याला इतके महत्व दिले गेले आहे की ही श्रद्धा नसेल तर ईश्वरावरील व प्रेषितावरील श्रद्धा सुद्धा निरर्थक ठरते.
वर स्पष्ट केल्याप्रमाणे, इस्लाम एक संपूर्ण संस्कृती, एक परिपूर्ण सभ्यता आणि एक सर्वव्यापी जीवन पद्धती आहे आणि तो मानवी जीवनाच्या प्रत्येक क्षेत्रात नैतिक मार्गदर्शन करतो. इस्लामची नीती संसारत्यागी, वैरागी, संन्यासी लोकांच्यासाठी नाही तर, ती अशा लोकांसाठी आहे, जे जीवनाची निरनिराळी क्षेत्रे चालवितात. व प्रत्यक्ष त्यामध्ये कार्य करतात. लोक नैतिकतेची उच्चता, आश्रम, मठ, विहार व खानकाहमध्ये शोधीत होते. इस्लाम त्यांना जीवनाच्या ऐन प्रवाहात आणू इच्छितो. त्याचा उद्देश हा आहे की राज्याचे शासक, प्रदेशांचे राज्यपाल, न्यायालयांचे न्यायाधीश, पोलीस व सैन्याचे अधिकारी, पार्लमेंटचे सभासद, उद्योगपती व निरनिराळे व्यवसाय चालक, अध्यापक व विद्यार्थी, आई-बाप, मुले-मुली, पती-पत्नी, शेजारी वगैरे सर्वजण या नीतिमत्तेने अलंकृत असावेत. इस्लामची इच्छा आहे की प्रत्येक घरात ही नीतिमत्ता जोपासली जावी आणि प्रत्येक मोहल्ल्यात, पेठेत व बाजारात सुद्धा तिचेच चलन असावे. प्रत्येक व्यावसायिक क्षेत्रात आणि शासनाच्या साऱ्या विभागात तिचेच पालन केले जावे आणि राजकारण सत्य व न्यायावर आधारित असावे. निरनिराळ्या समाजांनी परस्परांबद्दल आदर बाळगून व सत्याचा अंगिकार करून व्यवहार करावा. युद्ध झाले तरी त्यामध्ये सौजन्य व सभ्यता पाळली जावी. पशूतुल्य आचरण नसावे. माणसाच्या ठायी जेव्हा ईश्वराचे भय निर्माण होईल. ईश्वराच्या कायद्याला जेव्हा तो सर्वश्रेष्ठ कायदा मानेल, ईश्वरासमोर आपल्याला जाब द्यायचा आहे याची जाणीव ठेवून जेव्हा तो चिरकालीन मूल्यांचे पालन करील तेव्हा त्याचे हे आचरण प्रार्थना गृह अथवा उपासना स्थळा पर्यंतच मर्यादित राहात नाही. जीवनाच्या ज्या क्षेत्रात तो काम करीत असेल त्या सर्व क्षेत्रात त्याने अल्लाहच्या प्रामाणिक व एकनिष्ठ दासाप्रमाणे काम करावे.

इस्लाम हे अशा एखाद्या जीवन पद्धतीचे नाव नव्हे जी प्रेषित मुहम्मद (स) यांनी प्रथम सादर केली. म्हणूनच त्यांना इस्लामचे संस्थापक समजणे योग्य नाही. पवित्र कुरआन या सत्याचे स्पष्टीकरण करीत आहे की, ईश्वराने मानवजातीसाठी नेहमी एकच जीवन पद्धती पाठविली आणि ती म्हणजे इस्लाम! अल्लाहसमोर आज्ञाधारकता स्वीकारुन नतमस्तक होणे म्हणजे इस्लाम. निरनिराळ्या भागात व निरनिराळ्या समाजांमध्ये ईश्वराकडून जे प्रेषित पाठविण्यात आले होते ते वेगवेगळ्या जीवन पद्धतीचे संस्थापक नव्हते आणि म्हणून त्यांनी आणलेल्या जीवनपद्धतीला त्यांच्या नावावरून ओळखले जाऊ शकत नाही. प्रत्येक येणाऱ्या प्रेषिताने त्याच एका जीवन पद्धतीला सादर केले, जिला त्याच्यापूर्वी आलेले प्रेषित सादर करीत आले होते.
अल्लाहने प्रेषित मुहम्मद (स) यांच्याद्वारे मानवजातीला खऱ्या व शुद्ध इस्लामची शिकवण दिली.
ईश्वराला त्यांच्यानंतर पुन्हा प्रेषित पाठविणे नव्हते. म्हणून त्यांना जो ग्रंथ देण्यात आला, त्यापासून माणसाला प्रत्येक काळात मार्गदर्शन प्राप्त करता यावे या हेतूने त्या ग्रंथाचा शब्दनशब्द मूळ भाषेत सुरक्षित करण्यात आला. अल्लाहने नेमून दिलेली जीवनपद्धती खरोखरच काय आहे, त्यात कोणते मार्गदर्शन आहे आणि आमच्या पासून ती काय इच्छित आहे हे जाणण्याचे एकमेव विश्वासपात्र साधन झाले आहे.
ईश्वराकडून मानवाला अशा कोणत्या विशेष ज्ञानाची आवश्यकता आहे जे फक्त प्रेषितांच्या द्वारे दिले गेले आहे?
जगामध्ये एक प्रकारच्या अशा वस्तू आहेत ज्यांना आपण आमच्या ज्ञानेंद्रियामार्फत जाणतो अगर शास्त्रीय उपकरणें वापरून त्यांच्याकडून माहिती मिळवू शकतो. अशाप्रकारे मिळणारी माहिती निरीक्षण, प्रयोग, विचार व युक्तीवाद यांच्या साहाय्याने क्रमबद्ध करून नव्या नव्या परिणामापर्यंत पोहोचू शकतो. अशा वस्तूचे ज्ञान ईश्वराकडून यावयाची आवश्यकता नाही. हे आमच्या स्वतःच्या शोध, प्रयत्न व चितन-मननाचे क्षेत्र आहे. तरीपण या बाबतीतही आपल्या निर्मात्याने आपल्या अगदी वाऱ्यावर सोडून दिलेले नाही. निरनिराळ्या काळात अगम्य पद्धतीने एका ठराविक क्रमानुसार आपल्या निर्माण केलेल्या जगाशी तो आमचा परिचय घडवीत आला आहे. ज्ञानाचे मार्ग आमच्यासाठी खुले करीत आला आहे. वेळोवेळी प्रेरणेद्वारे कोणत्या न कोणत्या माणसाला अशी एखादी गोष्ट सुचवीत असतो, ज्याद्वारे तो माणूस एखादा नवा शोध अगर एखादा नवा नैसर्गिक नियम प्रस्थापित करतो. असे असले तरी वास्तविक हे मानवी ज्ञानाचेच क्षेत्र आहे. त्याच्यासाठी ईश्वराकडून एखादा प्रेषित अगर ग्रंथ येण्याची आवश्यकता नाही. या क्षेत्रात ज्या माहितीची आवश्यकता आहे ती प्राप्त करण्याची साधने माणसाला दिली गेली आहेत.
दुसऱ्या प्रकारच्या वस्तू त्या आहेत ज्या आमच्या ज्ञानेंद्रियांच्या आणि शास्त्रीय उपकरणांच्या आवाक्याबाहेरच्या आहेत. ना आम्ही त्या तोलू शकतो ना त्याचे मोजमाप घेऊ शकतो. माहिती प्राप्त करण्याचे कोणतेही साधन वापरून त्यांच्यासंबंधी आम्हाला ती माहिती मिळू शकत नाही जिला ‘ज्ञान’ म्हणता येईल. तत्त्वज्ञ व शास्त्रज्ञ त्यांच्या बाबतीत जेव्हा एखादे मत कायम करतात तेंव्हा तो त्यांचा तर्क व अंदाज असतो. त्याला ज्ञान म्हणता येणार नाही, ही अंतिम सत्ये आहेत. या बाबतीत जे लोक युक्तिवादावर आधारित असे दृष्टिकोन मांडतात ते स्वतः त्यांच्या खरेपणाबद्दल खात्री देऊ शकत नाहीत. त्यांना त्यांच्या ज्ञानांच्या मर्यादेची जाणीव असेल तर स्वतः ते त्यांच्यावर विश्वास ठेवू शकत नाहीत व इतरांना विश्वास ठेवा असे सांगू शकत नाहीत.
हेच ते क्षेत्र आहे ज्याची वास्तविकता जाणण्यासाठी माणसास सृष्टीच्या निर्मात्याने दिलेल्या ज्ञानाची गरज भासते. निर्मात्याने हे ज्ञान एखाद्या पुस्तकात छापून ते एखाद्या माणसास दिलेले नाही. त्याला हे सांगितले गेले नाही की हे वाचून या सृष्टीची व स्वतः तुझी वास्तविकता काय आहे हे तू जाणून घे. त्या वास्तविकतेच्या आधारावर या जगाच्या जीवनात तुझे आचरण कसे असावयास हवे ते ठरव. हे ज्ञान लोकांपर्यत पोहोचविण्यासाठी अल्लाह ने नेहमी प्रेषितांना माध्यम बनविले. आपल्या आदेशाद्वारे (वही) त्यांना वास्तविकतेची जाणीव करून दिली आणि हे ज्ञान लोकांपर्यंत पोहोचविण्याच्या कार्यावर त्यांची नियुक्ती केली.
पवित्र कुरआन आणि प्रेषित मुहम्मद (स) यांनी सुरुवातीपासूनच आपले संबोधन सर्वासाठी खुले ठेविले आहे. लोकांपैकी ज्यांनी इस्लामचा स्वीकार केला आहे, त्यांना ईमानधारक या नात्याने संबोधिले आहे. पवित्र कुरआनचा सुरुवातीपासून शेवटपर्यंत अभ्यास केल्यास आणि प्रेषित मुहम्मद (स) यांच्या भाषणाचे व संभाषणाचे सर्व संग्रह पडताळून पाहिल्यास याचे समर्थन होईल. पवित्र कुरआनने किवा ते आणणाऱ्या प्रेषित मुहम्मद (स) यांनी कधीही व कोठेही एखाद्या विशेष वंश, वर्ण, जात व वर्गाला किवा एखादी विशिष्ट भाषा बोलणाऱ्या लोकांना उद्देशून सांगितलेले नाही. प्रत्येक ठिकाणी ‘आदमच्या मुलांनो’ वा ‘लोकहो’ असे संबोधन करून साऱ्या मानवजातीला इस्लामचा स्वीकार करण्याचे आवाहन केले गेले आहे. इस्लामचा स्वीकार केलेल्यांना आदेश व उपदेश देण्यासाठी ईमान आणलेल्या लोकांनो! असे संबोधन केले गेले आहे. यावरून आपोआप ही गोष्ट स्पष्ट होते की इस्लामचे आवाहन वैश्विक आवाहन आहे आणि जो माणूस या आवाहनाचा स्वीकार करतो तो पूर्ण समान हक्कासह समान दर्जाचा विश्वासधारक-मुस्लिम बनतो.
कुरआन सांगत आहे की, ‘‘विश्वासधारक एक दुसऱ्याचे भाऊ आहेत.’’
प्रेषित मुहम्मद (स) यांनी म्हटले आहे की, ‘‘जे लोक इस्लामचा स्वीकार करतात आणि इस्लामीजीवनाचरण पद्धती अंगिकारतात, त्यांचे हक्क व जबाबदाऱ्या आमच्यासारख्याच आहेत. ’’
याहूनही अधिक स्पष्टपणे प्रेषित मुहम्मद (स) यांनी विशद केले आहे की, ‘‘ऐका! तुमचा पालनकर्ताही एक आहे आणि तुमचा मूळ पुरूष-बाप सुद्धा एक आहे. कोणत्याही अरबेतराला अरबावर प्राधान्य नाही. ना काळ्याला गोऱ्यावर प्राधान्य आहे, ना गोऱ्याला काळ्यावर प्राधान्य आहे तर ते ईशपरायणतेच्या आधारावर तुमच्यापैकी अल्लाहच्या दृष्टिने अधिक प्रतिष्ठित तो आहे, जो सर्वाधिक संयमी, विवेकी व सदाचारी आहे.’’

हिजरी सन सातमध्ये ‘मुहर्रम’ महिन्याच्या एक तारखेस गुरुवारच्या दिवशी आदरणीय प्रेषित मुहम्मद(स) यांचे सर्व अनुयायी मस्जिदमध्ये जमा झाले. प्रेषितांनी सर्व अनुयायांना संबोधित करताना म्हटले,
‘‘लोकहो! मला ईश्वराने संपूर्ण विश्वासाठी दया व कृपेचा प्रेषित बनवून पाठविले आहे. लक्षात ठेवा! येशू ख्रिस्त या प्रेषितांच्या अनुयायांप्रमाणे आपसात मतभेद करू नका. माझ्यातर्फे सत्यसंदेशाचा प्रचार करण्याचे कर्तव्य पूर्ण करा.’’
प्रेषितांचे हे भाषण मुळात मदीनावरून सुरु होणार्या आंतरराष्ट्रीय प्रसार व प्रचाराच्या नवीन आंदोलनाची प्रस्तावना होती. सत्यधर्माच्या या क्रांतिकारी आंदोलनामध्ये आतापर्यंत स्थानीय संघर्षांमुळे मानवजातींच्या विशाल क्षेत्रात कार्य करण्यात बाधा येत होती. कोणतेही आंदोलन सुरुवातीस स्थानीय आणि राष्ट्रीय स्तरावर कार्यरत असते आणि मग आपली यशस्वी वाटचाल करीत आंतरराष्ट्रीय स्तरावर पोहोचते.
‘हुदैबिया’ समझोत्यामुळे ‘कुरैशां’च्या हल्यांपासून प्रेषित आणि इस्लामी आंदोलनास रक्षण मिळाले असल्याने प्रेषितांना संपूर्ण जगात ईश्वरी कृपाशील सत्यधर्माचा प्रचार करण्याची संधी मिळाली. या कार्याची सुरुवात विविध देशांतील बादशाहांना आणि राष्ट्रप्रमुखांना पत्र लेखनाने झाली.
आदरणीय प्रेषित मुहम्मद(स) यांनी आपल्या अनुयायांच्या सल्ल्याने पत्रावर मारण्याचा एक ठसा (मोहर) तयार केला, ज्यावर ‘मुहम्मदुर्रसूलुल्लाह’ (मुहम्मद ईश्वराचे प्रेषित) असे लिहिण्यात आले.
एकाच ईश्वराच्या उपासनेच्या आधारावर स्थापन होणार्या क्रांतीपूर्ण राज्याचे संस्थापक आणि सत्यधर्माचे आवाहन करणारे प्रेषित मुहम्मद(स) यांनी रोमन सम्राट, इजिप्शियन राजा, इराकचा सम्राट आणि अरबच्या सरदारांच्या नावे पत्र पाठविले. रोमन सम्राट ‘हिरकल’च्या नावे पाठविण्यात आलेल्या पत्राचा काही महत्त्वाचा मजकूर खाली देत आहोत.
‘‘असीम दयाळू व कृपाळू ईश्वराच्या नावाने, हे पत्र ईश्वराच्या दास आणि प्रेषित मुहम्मद(स) यांच्याकडून रोमन सम्राट ‘हिरकल’च्या नावे आहे. ईश्वराचे त्यास रक्षण लाभो जो सत्याचा मार्ग स्वीकारेल.
या प्रस्तावनेनंतर मी तुम्हास इस्लाम धर्माकडे हाक देत आहे. इस्लामचा स्वीकार केल्यास. तुम्हास संरक्षण लाभेल आणि ईश्वर तुम्हास या कर्माचे द्वीगुणित फळ देईल. आणि जर तुम्ही हे निमंत्रण स्वीकारले नाही, तर संपूर्ण राष्ट्राचा इस्लाम न स्वीकारण्याचा अपराध तुमच्या माथी असेल.’’
‘बैतुल मक्दिस’ (पवित्र भूमी यरुशलेम) येथे ज्या वेळी रोमन सम्राटास हे पत्र मिळाले, तेव्हा त्याने आदेश दिला की, एखादा अरब म्हणून या भागात असल्यास त्यास हजर करण्यात यावे. योगायोगाने मक्कातील ‘कुरैशचा सरदार ‘अबू सुफियान’ व्यापारी उद्देशाने तेथे आलेला होता. त्यास त्याच्या सहकार्यांसहित सम्राट दरबारी हजर करण्यात आले. रोमन सम्राटाने ‘अबू सुफियान’ ला विचारले, ‘‘तुम्ही या माणसास (प्रेषितांना) ओळखता काय?’’
‘‘होय! ओळखतो, परंतु आमचे त्याच्याशी वैर आहे.’’ अबू सुफियानने उत्तर दिले.
‘‘हा माणूस पप्रेषित मुहम्मद(स)ब कधी खोटे बोलताना तुम्ही ऐकले काय?’’ रोमन सम्राटाने प्रश्न केला. ‘‘नाही! मुळीच नाही.’’ अबू सुफियान उत्तरला. ‘‘जो माणूस कोणाशीही कधीच खोटे बोलत नाही, तो ईश्वराविषयी देखील कसे काय खोटे बोलणार!’’ रोमन सम्राट बोलत गेला.
‘‘हाच तर प्रेषिताचा विशेष गुणधर्म असतो. तो नमाज, ईशपरायणता आणि क्षमा करण्याची शिकवण देतो. हा मनुष्य निश्चितच ईश्वराचा प्रेषित आहे. आम्ही खूप पूर्वीपासून वाट पाहात होतो की, एक प्रेषित प्रकट होणार आहे. परंतु आम्हास याची कल्पना नव्हती की, ते अरब राष्ट्रात उदयास येतील. त्यांचे दर्शन झाले असते, तर आमचे सुदैवच म्हणावे लागले. मी त्यांच्याजवळ असतो, तर त्यांचा अनुयायी झालो असतो. एके दिवशी त्यांचे शासन इथपर्यंत पोहोचेल ज्या ठिकाणी मी उभा आहे.’’
एवढे बोलून त्याने आदरणीय प्रेषित मुहम्मद(स) यांना पत्र पाठविले की, ‘‘मी तर मुस्लिम आहे!’’ प्रेषितांना पत्र मिळाल्यावर ते म्हणाले, ‘‘तो चक्क खोटे बोलतो. तो तर अजूनही येशू ख्रिस्ताच्या धर्मावरच आहे.’’
पर्शियाचा सम्राट ‘खुसरो परवेज’ ला जेव्हा आदरणीय प्रेषित मुहम्मद(स) यांच्याकडून इस्लाम स्वीकारण्याचे निमंत्रणपत्र मिळाले, तेव्हा त्याचा राग अनावर झाला आणि संतापाच्या भरात पत्र फाडून टाकून तो म्हणाला, ‘‘माझी सत्ता संपूर्ण प्रदेशावर असून हा माणूस पप्रेषित मुहम्मद(स)ब माझ्या रयतेपैकी असून माझ्यावर आदेश गाजवितो!’’
ईश्वराची करणी अशी झाली की, अगदी अल्पकाळातच पर्शियन साम्राज्याचे तुकडे विखुरले. ‘खुसरो परवेज’ने प्रेषित मुहम्मद(स) चे पत्र फाडून ‘येमेन’चा गव्हर्नर ‘बाजान’ यास आदेश दिला की, ‘प्रेषितत्वाचा दावा करणार्या या माणसास तत्काळ अटक करून सम्राटदरबारी हजर करावे. आदेश मिळताच ‘बाजान’ने प्रेषितांना अटक करण्यासाठी दोन शिपायांना पाठविले. दोन्ही शिपाई प्रेषितदरबारी हजर होऊन म्हणाले, ‘‘आपण सम्राटाचा आदेश मान्य केला नाही तर तो तुमच्या देशाला उद्ध्वस्त करील.’’ प्रेषितांनी त्या शिपायांना स्पष्ट शब्दांत सांगितले, ‘‘तुम्ही परत जाऊन माझा निरोप सांगा की, इस्लामचे शासन किसरा (खुसरो परवेज)च्या राजधानीपर्यंत पोहोचणारच! तुम्हीसुद्धा तुमच्या डोळ्यांनी पाहा, किसराच्या पुत्रांनी त्याची हत्या केली आहे.’’ प्रेषितांचा निरोप ‘बाजान’पर्यंत पोहोचला आणि त्याला मुहम्मद (स.) यांच्या प्रेषितत्वावर विश्वास बसला. कारण तिकडे खरोखरच ‘खुसरो’च्या मुलांनी त्याचा वध केला होता. तेव्हा त्याने इस्लामचा स्वीकार केला, त्याच्याबरोबर त्याच्या दरबारींनी आणि त्यांच्या देशातील बर्याच जणांनी इस्लाम स्वीकारला.
आंतरराष्ट्रीय धर्मप्रसारात इस्लामला मिळालेले हे पहिले आणि मोठे यश होय.
‘इजिप्त’ देशाचा राजा ‘मकूकस’ने प्रेषित मुहम्मद(स) यांचे इस्लामनिमंत्रणाचे पत्र वाचून चांगले विचार व्यक्त केले. त्याने मोठ्या आदराने प्रेषितांचे पत्र हस्तीदंताच्या एका डब्यात सुरक्षित ठेवले. उत्तरादाखल एक आदरयुक्त पत्रही पाठविले. सोबत काही वस्तू भेट म्हणून पाठविल्या. प्रेषितांचे पत्रवाहक ‘माननीय हातिब(र)’ यांनाही काही वस्त्र आणि सोने भेट म्हणून दिले.
‘अॅबीसिनिया’ या देशाचा राजा ‘नेगूस’ हा पूर्वीपासूनच प्रेषित मुहम्मद(स) यांचा खूप आदर करीत असे. त्याने मागील काळात प्रेषितांच्या अनुयायांना आपल्या देशात आश्रय दिला होता. प्रेषितांचे पत्र मिळताच त्याने अत्यंत आदराने प्रेषितांना उत्तर पाठविले की, ‘आपण एक ईश्वर आणि प्रेषितांवर श्रद्धा बाळगली आहे आणि इस्लामचा स्वीकार करीत आहे.’
‘यमामा’चा सरदार ‘हौजा बिन अली’ यानेसुद्धा प्रेषितांचे पत्र खूप आदरपूर्वक वाचले आणि इस्लाम स्वीकारण्याची तयारी दर्शविली, परंतु त्याने एक अट ठेवली की, अधिकांरामध्ये त्याचाही वाटा ठेवावा. प्रेषितांनी त्याची अट मान्य केली नाही आणि काही काळानंतर तो मरण पावला. अशा प्रकारे बर्याच सरदारांनासुद्धा प्रेषितांनी पत्रे पाठविली.
प्रेषित मुहम्मद(स) यांच्या या लेखन प्रचारप्रणालीमुळे त्यांचा परिचय सभोतालच्या लहान मोठ्या दरबारांत झाला. प्रेषितांची शिकवण आणि प्रेषित्वाची विभिन्न क्षेत्रांमध्ये जोरदार चर्चा होऊ लागली. बाह्य प्रदेशातील काही महत्त्वाच्या व्यक्तींनी आणि इतर बर्याच जणांनी इस्लामचा स्वीकार केला. तसेच काहींनी विरोधी भूमिका घेतली. तरीदेखील या विरोधी भूमिकेमुळेसुद्धा प्रेषितांचा परिचय होत गेला. त्याचबरोबर सभोवताली असणार्या शासनांस या गोष्टीची जाणीव झाली की, ज्या प्रदेशात लोक कबिल्यांच्या स्वरुपात गटागटाने राहात होते आणि आपसात लढत होते, त्या प्रदेशात एक नवीन अनुशासनबद्ध राज्य स्थापन झाले आहे.
सारांश असा की, काही दिवसांतच प्रेषित मुहम्मद(स) यांचा सुख-शांतीचा संदेश आंतरराष्ट्रीय क्षेत्रात दाखल झाला.

इस्लाममध्ये ईश्वराचे-अल्लाहचे स्वरुप अत्यंत स्पष्ट, पवित्र आणि बुद्धीला व आत्म्याला पटणारे आहे. त्यामध्ये कुठलीही अस्पष्टता, भेसळ, संदिग्धता किंवा बुद्धीविरुद्ध गोष्ट नाही. ईश्वर एक आणि एकमेव आहे. त्याच्या ईश्वरतत्वामध्ये कोणीही भागीदार नाही. तो या सृष्टीचा एकमेव निर्माता, पालनकर्ता, मालक, शासक, अन्नदाता आणि आदेश देणारा आहे. त्याच्या कोणत्याही गुणधर्मामध्ये कोणीही सहभागी नाही. तो स्वयंभू आहे, कायमस्वरुपी आहे आणि कायमस्वरुपी राहील. त्याला मृत्यु नाही, तो तहान-भूक, आसक्ती, सकल मानवी इच्छा, आकांक्षा आणि प्रत्येक प्रकारचे मानवी दोष आणि कमतरता यांपासून पवित्र आहे. त्याला कधी झोप अथवा थकवा येत नाही. त्याला पश्चात्ताप होत नाही किंवा त्याला कोणी धोका देऊ शकत नाही. कुठल्याही कामाकरिता त्याच्यावर जबरदस्ती केली जाऊ शकत नाही. त्याला कोणत्याही गोष्टीची लालसा नाही. मानव, संपूर्ण सृष्टी, विश्व व प्रत्येक वस्तू त्याच्या आज्ञेत आहेत. ईश्वर आणि सृष्टी एक नाही. त्यांचे स्वतंत्र वेगवेगळे अस्तित्व आहे. ईश्वराने सृष्टीला निर्माण केले आहे, वाढविले व सजविले आहे. त्याच्या या निर्माणकार्यामध्ये त्याला त्याग करण्याची किंवा बळी अगर बलिदान देण्याची गरज नाही. सृष्टीची निर्मिती, देखभाल किंवा आदेश देणे हे ईश्वराचे अगदी सोपे काम आहे. (तो मानवाकरिता मार्गदर्शन, त्याच्या पापाची, गुन्ह्याची क्षमा किंवा अन्यायकर्त्याची शिफारस अथवा दुसऱ्या कोणत्याही हेतूने मानवी किंवा प्राण्यांच्या रुपामध्ये येत नाही.) त्याला कोणताही पुत्र नाही, की जो त्याच्या मदतीकरिता पृथ्वीवर जन्मावा. या सर्व विकृत भावनांपासून तो पवित्र आणि समर्थ आहे. कोणतीही गोष्ट किंवा वस्तू ईश्वराची बाजू घेत नाही आणि ईश्वरदेखील कोणाच्याही बाजूने नाही. तसेच त्याला त्याच्या बरोबरीचा जोडीदार नाही. तो अजोड, अतूल व अदृश्य आहे. त्याला खालपासून वरपर्यंत कोणी पाहू शकत नाही. तो सर्वव्यापी आहे. सर्व वस्तूंना पाहणारा आहे. तो प्रत्येकाचे म्हणणे ऐकणारा, एवढेच नव्हे तर मानवाच्या हृदयामध्ये, मनामध्ये येणारे विचार, हेतू, इच्छा, आकांक्षासुद्धा जाणणारा अंतर्ज्ञानी आहे. त्यापासून कोणतीही गोष्ट लपून राहत नाही. त्याचे ज्ञान प्रत्येक गोष्टींनी व्यापलेले आहे. तो प्रत्येक माणसाच्या अगदी जवळ आहे. त्याला कोणाच्या मध्यस्थीची किंवा कोणाच्या शिफारशींची गरज नाही व तो मानवाची प्रार्थना, भक्ती कोणत्याही माध्यमाविना अगर शिफारशींशिवाय ऐकतो. संकटग्रस्त माणसाची फिर्याद ऐकतो व प्रत्येकाच्या मदतीस येतो. तो सर्वश्रेष्ठ, सर्वाधीश आहे.
याउलट सर्वजण ईश्वराचेच लाचार व आज्ञाधारक आहेत. सर्व सत्कर्माची गुणवैशिष्ट्ये त्याचीच व त्याच्याचसाठी आहेत. सामर्थ्य, मोठेपणा, उत्कर्षाचा उगमसुद्धा ईश्वरामध्येच आहे. तो न्यायी व न्यायदाता आहे. अन्यायाच्या प्रत्येक वाईट पैलूंपासून पवित्र आहे. तो जे काही कार्य करतो ते आपल्या ज्ञानाने आणि बुद्धिकौशल्याने करतो. त्याचे कायदे व आदेश सृष्टीच्या, विश्वाच्या कणाकणांमध्ये अस्तित्वात आहेत आणि त्यांचे पालन केले जाते. पृथ्वी आणि त्यावरील निर्मिती या सर्व गोष्टी त्याच्या अधिपत्याखाली आहेत. मानवाच्या ऐच्छिक व अनच्छिक जीवनामध्ये सुद्धा त्याचेच आदेश व आज्ञा पाळल्या जातात. ईश्वरच या सृष्टीचा आणि मानवाचा योग्य व सत्य स्वामी आहे.
म्हणूनच मानवाच्या वस्तुनिष्ठ जीवनाकरितादेखील त्याचेच आदेश, कायदे-कानून आहेत. तो कृपावान व अत्यंत दयाळू आहे. त्याची दया, कृपा सर्व चराचरामध्ये सामावलेली, व्यापलेली आहे. संपूर्ण मानवजातीवर त्याची असीम दया, अनंत कृपा व देणग्या आहेत. या जगामध्ये सर्वांत मोठी कृपा आणि देणगी ‘ईश्वरीय धर्म’ (इस्लाम) आहे, जो मानवतेकरीता, मानवाच्या मार्गदर्शनाकरीता या ऐहिक आणि पारलौकिक जीवनामध्ये यश प्राप्त करण्याकरिता दिला आहे. त्याचे जे सेवक व भक्त त्याची भक्ती करतात, त्याच्या आज्ञेचे पालन करतात, त्याच्या धर्माचे पालन निःस्वार्थपणे करतात आणि त्याच्या सन्मार्गामध्ये आपले प्राण, संपत्तीची आहुती देतात, संकटकाळामध्ये त्याच्या परीक्षेत उत्तीर्ण होऊन कायम दृढ राहतात; अशांना सर्वशक्तिमान, सर्वसंपन्न आणि बुद्धिमान ईश्वर मदत करतो, त्यांना साथ देतो आणि त्यांना आपल्या निकट करुन प्रसन्न करतो आणि प्रसन्न होतो. सर्वज्ञानी ईश्वर त्यांना पारलौकिक जीवनात प्रामाणिक निवडक भक्तांमध्ये, सेवकांमध्ये सामील करुन स्वर्गामध्ये उच्चस्थान देईल व अनंत, अगणित देणग्यांचा, भेटींचा, कृपेचा वर्षाव करील. ऐहिक जीवन असो की पारलौकिक जीवन दोन्ही जीवनांमध्ये, त्याच्याच आदेशांचे व आज्ञांचे पालन केले जाते. त्याची मदत असेल तर कोणी त्याला अंकित व अधीन करू शकणार नाही. त्याने आपली दया, कृपा नाकारली तर त्या मनुष्याला वाचविणारा कोणी असणार नाही. मानवांना या जगामध्ये तोच पाठवितो आणि तोच त्यांना अन्न-पाणी देतो. व्यक्ती व समाज आणि त्यांचा उत्कर्ष, उन्नती व अधोगती त्याच्याच हातामध्ये आहे. त्याच्या कौशल्याने जाती-वंशसुद्धा अवकर्षाला व अधोगतीला पोहोचतात आणि व्यक्तीलादेखील मृत्यु येतो. मृत्युनंतर मानवाला परत त्याच्याच जवळ जायचे आहे. इहलोक व परलोक दोन्हींमध्ये त्याचा ईश्वराशी संबंध येणार आहे आणि त्यालाच प्रसन्न करुन त्याचीच भक्ती करुन दोन्ही लोकांमध्ये मनुष्य यशस्वी आणि सफल होणार आहे.

‘सामाजिक समतेचा प्रवाह’ या प्रा. बेन्नूर स्मृतीग्रंथाचे प्रकाशन : अरफा

मुंबई-
स्वत:च्या विकासासाठी शिक्षण आवश्यक आहे. शिक्षणामुळे माणूस सुसंस्कृत होतो. समाज सुसंस्कृत होतो म्हणून प्रतिकूल परिस्थितीवर मात करून शिक्षण घेण्यासाठी मुस्लिम  समाजातील मुलांनी लक्ष केंद्रित करणे आवश्यक आहे॰ गरिबी असली तरी शिक्षण अर्धवट सोडू नका, विज्ञानयुगामध्ये शिक्षणाशिवाय तरणोपाय नाही. समाजाच्या विकासासाठी शिक्षण  आवश्यक आहे, असे प्रतिपादन कार्यक्रमाचे प्रमुख अतिथी माजी मंत्री, राष्ट्रीय प्रवत्तेâ राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्षाचे नवाब मलीक यांनी केले.
बीड मायनॉरिटी वेल्फेअर ट्रस्ट मुंबईच्या वतीने मदरसा अन्वरुल कुरआन, कुर्ला येथे २३ जानेवारी २०१९ रोजी मुस्लिम समाजातील विद्यार्थ्यांच्या कलाहुणांना चालना देण्यासाठी आणि  गुणवंत विद्यार्थ्यांचा सत्कार करण्यासाठी वार्षिक स्नेहसंमेलन सोहळा मोठ्या उत्साहात साजरा करण्यात आला, त्या प्रसंगी नवाब मलीक बोलत होते.
ट्रस्टचे अध्यक्ष आणि कार्यक्रमाचे अध्यक्ष माजी प्राचार्य के. ए. सय्यद सर यांच्या अथक परिश्रमाने कुर्ला जागृतीनगर परिसरातील गोरगरीब समाजाबरोबरच मुस्लिम समाजासाठी माता  सावित्री / फातिमा सार्वजनिक वाचनालयाची मोफत सुविधा उपलब्ध करून दिलेली आहे. या वेळी विद्यार्थ्यांना मार्गदर्शन करताना सय्यद सर म्हणाले, वाचनाने मस्तक सुधारते, ते  कोणापुढेही नतमस्तक होत नाही. वयाला हरवायचे असेल तर वाचनाचा छंद जोपासला पाहिजे. वाचनामुळे जीवनात मौज आहे. नाही तर समस्या रोज आहेत. सय्यद सरांनी  विद्यार्थ्यांना वाचनाचे आणि शिक्षणाचे महत्त्व पटवून दिले.
धार्मिक शिक्षणाबरोबरच आधुनिक शिक्षणाची गरज आहे. मुलींनीसुद्धा चांगल्या पद्धीतने शिक्षण घेऊन जुन्या चालीरिती दूर केल्या पाहिजेत. समाजाची शिक्षश्रणाची टक्केवारी वाढविली  पाहिजे, असे प्रतिपादन कार्यक्रमाच्या विशेष अतिथी ऑल इंडिया मुस्लिम पर्सनल लॉ बोर्डाच्या सदस्य मुनिसा आबेदी यांनी केले. पाहुणे आणि ट्रस्टचे अध्यक्ष सय्यद सर, पदाधिकारी अस्लम पठाण, गणी सय्यद, करीम शेख यांच्या हस्ते ५० गुणवंत विद्यार्थ्यांचा सन्मानचिन्ह, प्रमाणपत्र आणि पुष्पगुच्छ देऊन सत्कार करण्यात आला.
कार्यक्रमासाठी महाराष्ट्र नाईट हायस्कूल एज्य. कॉलेजचे प्राचार्य सुनिल पाटील, शकूर सय्यद, लियाकत भाई, अकबर खान, मुख्तार सय्यद, राजूभाई, मिलिंद केदारे यांचे अनमोल  सहकार्य लाभले. कार्यक्रमाचे सूत्रसंचालन श्रीमती नसीम खान यांनी केले तर एजाज सय्यद यांनी उपस्थितांचे आभार मानले.

बुरखा म्हणजे काय व कशासाठी? हे जाणून घेणे आवश्यक आह़े बुरखा प्रयोजनामागील भूमिका जाणून घेतल्याशिवाय त्याचे फायदे व तोटे लक्षात येणार नाही़त ते समजून घेतल्यानंतर  आम्हाला कोणत्या दिशेने प्रगती करावयाची आहे, हे निश्चित करता येईल व बुरखा प्रगतीस अडथळा निर्माण करतो किंवा नाही याबद्दल निर्णय देता येई़ल॰ ‘हिजाब’ या अरबी शब्दाचे  उर्दू भाषांतर ‘परदा’ असे करण्यात आले आह़े ‘हिजाब’ हा शब्द कुरआनोक्तीतून घेण्यात आला आह़े त्या आयतीत अल्लाहने पैगंबर मुहम्मद (सल़्ल) यांच्या घरात नि:संकोचपणे ये-जा  करणाऱ्यांना मनाई केल़ी घरातील महिलांकडून काही हवे असेल तर ते पडद्याआडून मागावे, असे आदेश देण्यात आल़े याच आदेशाच्या अनुषंगाने बुरखापद्धत अस्तित्वात आल़ी तद्नंतर  बुरख्यासंबंधात आलेल्या इतर आदेशांना बुरख्याचे आदेश (अहकामे हिजाब) असे संबोधण्यात आल़े बुरखाबाबतच्या आदेशाचें तपशीलवार वर्णन कुरआनच्या चोवीस व तेहतीस या दोन  अध्यायात (सूरहमध्ये) दिले गेले आह़े ज्यात म्हटले आहे, ‘‘ महिलांनी आपल्या घरात मोकळेपणाने व थाटाने वावराव़े इस्लाम धर्माच्या प्रसारापूर्वीच असभ्य राहणीमान सोडून द्यावे व  नटून सजून आपल्या सौंदर्याचे सर्वत्र प्रदर्शन करत फिरू नय़े घराबाहेर जाताना डोक्यावर एक चादर पांघराव़ी ज्या दागिन्याचे मधुरनाद (ध्वनि) निर्माण होत असल असे दागिने काढून  ठेवावे़त घरातील सदस्यांसमोर वावरताना विशेष खबरदारी बाळगाव़ी ज्यांच्याशी विवाह करता येतो (गैरमहरम) अशा नातेवाईकांसमोर शृंगार करून जाण्याचे टाळाव़े घरातील आप्तजना  (महरम) समोर जातानासुद्धा आपल्या वक्षस्थळावर ओढनी (दुपट्टा) पांघरून आपले संपूर्ण शरीर आच्छादित होईल असे वस्त्र धारण कराव़े’’ पुरूषांना आदेश देण्यात आले आहेत, ‘‘त्यांनी  आपल्या आयाबहिणींच्या खोलीत जाताना परवानगी द्यावी जेणेकरून अचानक प्रवेशाने बेसावध बसलेल्या महिलांवर खजील होण्याची पाळी येणार नाह़ी’’ यालाच ‘परदा’ (बुरखापद्धत) म्हणता़त॰ पैगंबर मुहम्मद (सल़्ल) यांनी याबाबत अधिक खुलासा करताना म्हटले आहे, ‘‘स्त्रियांनो, आपल्या सख्ख्या भावा व वडिलांसमोर जातानासुद्ध चेहरा, हाताचा पंजा व  घोट्यापर्यंत पायाव्यतिरिक्त संपूर्ण शरीर वस्त्राने आच्छादित करूनच जाव़े असे पारदर्शक व घट्ट वस्त्र धारण करू नये की ज्यातून शरीर प्रदर्शन घडेल, तसेच आपल्या घरातील  आप्तजनां (महरम) शिवाय इतर कोणत्याही नात्याच्या पुरूषासोबत एकांतात बसू नय़े’’ पैगंबरांनी स्त्रियांना सुगंध (अत्तर वगैरे) लावून घराबाहेर जाण्याबाबतही मनाई केलेली आह़े  मस्जिदीत महिलांना नमाज पढण्यासाठी वेगळ्या जागेची व्यवस्था करण्याचे आदेश दिले होत़े एकाच रांगेत स्त्री- पुरूषांनी नमाज अदा करण्यास अनुमती नाकारण्यात आली आहे नमाज  अदा झाल्यानंतर महिला निघून जाईपर्यंत पैगंबर मुहम्मद (सल़्ल) व इतर मुस्लिम पुरूष मस्जिदीत आपल्या बसल्या ठिकाणावरून उठत नस़त या आदेशाची कुरआनातील सूरह  (अध्याय) नूर व अहजाब आणि पैगंबराच्या आदेशा (अहादीस)मध्ये पडताळणी करता येई़ल बुरख्यामध्ये हल्ली बरीच विविधता दिसून येत़े मात्र बुरख्याबाबतच्या मूळ तत्त्वात व  उद्देशांत फरक झालेला नाह़ी मी कोणाचे नाव घेऊ इच्छित नाही, मात्र मला सांगावेसे वाटते की जे लोक सांगतात की ‘बुरखा आमच्या प्रगतीच्या मार्गात अडथळा निर्माण करतो,’ ते  दुंतोडीपणाचे धोरण प्रगट करीत आहे़त त्यांचे वक्तव्य अल्लाह व पैगंबर मुहम्मद (सल़्ल) यांच्या विरोधात आह़े दुसऱ्या शब्दांत सांगायचे म्हणजे त्यांच्या म्हणण्यानुसार, अल्लाह
व पैगंबर मुहम्मद (सल़्ल) यांनी आमच्या प्रगतीच्या मार्गात अडथळा निर्माण केले आहे़त खरोखर आम्ही जर अशा प्रकारचे विचार बाळगत असू तर आम्ही स्वत:ला मुस्लिम कसे  मानावे?
ज्या अल्लाह व पैगंबर मुहम्मद (स.) यांनी असा अन्याय केला आहे ते त्यांच्यापासून पूर्णत: अलिप्त का होत नाहीत? अल्लाह व पैगंबर मुहम्मद (सल़्ल) यांनी बुरख्याचा आदेश  दिलेलाच नाही, असे म्हणताच येणार नाह़ी मी आताच सांगितले आहे की, ज्याची इच्छा असेल त्याने कुरआन वा हदीसचे अध्ययन करू शंकासमाधान करून घ्याव़े एखाद्यास हदीसच्या  अध्ययनाने समाधान होत नसेल तर त्यांनी कुरआनचे आदेश पडताळून पाहावे़त बुरखा पद्धतीबाबत थोडे बारकाईने अभ्यास केल्यास तीन महत्त्वाचे उद्देश लक्षात येती़ल
(१) पुरूष व स्त्रियांच्या चारित्र्यांचे रक्षण करण्यात यावे व अशा दुर्वर्तनांपासून त्यांना अलिप्त ठेवावे, जे स्त्री-पुरूषांच्या स्वैर सहजीवनामुळे निर्माण होता़त
(२) स्त्री-पुरूषांचे कार्यक्षेत्र निश्चित करण्यात याव़े नैसर्गिकरित्या जी कर्तव्ये स्त्रियांनी पार पाडावयाची आहेत ती त्यांनी निश्चितपणे पार पाडावीत व ज्या जबाबदाऱ्या पुरूषांच्या वाट्यास  येतात त्या त्यांनी व्यवस्थितपणे पूर्ण कराव्या़त
(३) कुटुंबव्यवस्था मजबूत व सुरक्षित कराव़ी कुटुंबव्यवस्था जीवनाच्या इतर व्यवस्थांपेक्षा अधिक महत्त्वाची बाब आह़े बिनबुरख्याच्या कुटुंबव्यवस्थेने महिलांना कुटुंबात गुलामांचा दर्जा प्राप्त झाला आह़े त्या सर्व प्रकारच्या हक्कांपासून वंचित झाल्या आहे़त तसेच ज्यांनी महिलांना त्यांचे हक्क तर दिले आहेत मात्र बुरख्याच्या बंधनातून मुक्त ठेवले आह़े, अशा कुटुंबाची  व्यवस्था अस्तव्यस्त झाली आह़े इस्लाम स्त्रियांना सर्व अधिकारसुद्ध देऊ पाहतो, त्याचबरोबरच घरातील व्यवस्थाही सुरक्षित ठेवू इच्छित़ो हे केवळ बुरखापद्धतीचा अवलंब केल्यानेच  शक्य होऊ शकत़े मी आपणांस विनंती करते की आपण कृपया उपरोक्त तीन उद्देशांवर शांतपणे विचार कराव़ा चारित्र्यरक्षणाचा समस्येबाबत जर कोणी उदासीन असेल तर त्यांच्या  बाबतीत मी काही करू शकत नाह़ी जे चारित्र्याबाबत गंभीर आहेत त्यांनी विचार करायला हवा की ज्या समाजात स्त्रिया नटून थटून-स्वैराचरण करत असतील व पुरूषांसोबत सर्वच  क्षेत्रात एकत्र काम करीत असतील तर तेथील लोकांचे चारित्र्य कसे व कुठवर सुरक्षित राहू शकेल? आपल्या देशात जसजशी स्वैराचारी परिस्थिती निर्माण होत आहे तसतशी लैंगिक  अपराधांची संख्या वाढत चालली आह़े त्याबाबत वर्तमानपत्रात आपण रोजच वाचत असत़ो बुरखा पद्धतच लैंगिक अपराधाचे मूळ कारण आहे, तसेच बुरखा न राहिल्यास लोकांमधील  स्त्रियांबद्दल कुतूहल व आकर्षण आपोआप कमी होईल, असे म्हणणे व मानणे साफ चुकीचे आह़े ज्या काळात बुरखा पद्धत नव्हती त्या काळातसुद्धा लैंगिक आकर्षण कमी झाले नव्हत़े  त्यांच्या वासनासक्तीने चरमसीमा गाठली होत़ी नम्रतेने समाधान होत नव्हते, म्हणून उघडपणे कामक्रीडा होऊ लाली व आता तर लैंगिकसंबंधाचे परवाने देऊन ही वासनात्मक भूक शमण्याचे चिन्ह दिसत नाह़ी अमेरिका, इंग्लंड व इतर देशांच्या वर्तमानपत्रात अनेक लैंगिक अपराधांबाबतच्या बातम्या प्रसिद्ध होत असता़त ही समाधानकारक परिस्थिती मानली जाईल  काय?
ही केवळ वैयक्तिक चारित्र्यची समस्या नसून संपूर्ण सामाजिक संस्कृतीचा प्रश्न बनला आह़े समाजात सहजीवनाची प्रथा जितकी जास्त वाढत आहे तितकाच जास्त स्त्रियांच्या शृंगारिक प्रसाधनाचा खर्च वाढत जात आह़े हा वाढता खर्च काबाडकष्ट करून मिळालेल्या रास्त कमाईने पुरा होत नाही म्हणून लाच, अफरातफर व इतर भ्रष्टाचाराने वाढता खर्च पूरा केला जात  आह़े त्यामुळे पूर्ण समाज पोखरला जात आह़े कोणत्याच कायद्याची योग्यरित्या अंमलबजावणी होऊ शकते नाह़ी जे लोक आपल्या स्वत:च्या इच्छांवर ताबा ठेवू शकत नाहीत ते  दुसऱ्यावर शिस्तीचे नियम कसे लागू करू शकतील? जो आपल्याच कौटुंबिक जीवनात विश्वासपात्र नसेल तो समाज व देशाशी एकनिष्ठ कसा राहू शकेल?
स्त्री-पुरूषांचे कार्यक्षेत्र वेगळे असावे ही एक नैसर्गिक व्यवस्था आह़े स्त्रीला मातृत्वपद देऊन तिचे कार्यक्षेत्र दाखवून देण्यात आले आह़े पुरूषाला पितृत्वाचा अधिकार देऊन इतर जबाबदाऱ्या  त्याच्यावर सोपविण्यात आल्या आहे़त स्त्री-पुरूषांच्या शरीररचनेत आवश्यक ते फरक निर्माण करून, दोहोंना वेगळी मानसिकता, शारीरिक क्षमता व गुण प्रदान करण्यात आले आहे़त मातृत्वाची जबाबदारी कौशल्याने पार पाडता यावी म्हणून तिला अधिक संयम व सहनशील प्रवृत्ती प्राप्त झाली आह़े तिच्या ममत्व व कोमल भावनांमुळे बालकांचे संगोपण व  पालनपोषण अत्यंत सहृदयपणे पार पाडले जात़े पुरूष त्या मानाने कणखरवृत्तीचा असत़ो त्याच्यावर कुटुंबाच्या रक्षणाच्या व उदरनिर्वाहाच्या कठीण जबाबदाऱ्या टाकण्यात आल्या आहे़त  स्त्री - पुरूषांचे नैसर्गिक कार्यक्षेत्र वाटप जर आपणास मान्य नसतील तर जगास मातृत्वाला मुकावे लागेल व परिणामत: संपूर्ण मानवसमाज हैड्रोजन वा अणुबॉम्बविना संपुष्टात येई़ल  स्त्रियांनी मातृत्वाच्या नैसर्गिक जबाबदारीबरोबरच पुरूषांसह राजकीय, आर्थिक, औद्योगिक व इतर जबाबदाऱ्या पार पाडाव्यात अशी अपेक्षा करणे म्हणजे महिलांवर अन्याय व अत्याचार  करणे आह़े मानवजातीच्या उत्पत्ती व सेवा - शुश्रुसेची संपूर्ण जबाबदारी ती एकटीच पार पाडीत असत़े त्यात पुरूषांचा काडीमात्र सहभाग नसत़ो या उलट पुरूषांच्या जबाबदारीतही तिने  सहभागी व्हावे व कितपत न्याय्य ठरेल?
स्त्रियांनी परिस्थितीनुरूप अन्यायकारक जबाबदाऱ्यांचा स्वीकार केला आह़े एवढेच नव्हे तर आता तर अधिकाधिक सामाजिक स्वातंत्र्य व अधिकार मिळविण्याकरिता त्यांनी सामूहिक चळवळी सुरू केल्या आहे़त आपण मातृत्वाचा उपहास केला आह़े गृहणीचा अपमान केला आह़े महिलांनी घरात राहून केलेल्या सेवा-शुश्रुसेला तुच्छ लेखले आह़े तिच्या सेवाकार्याचे महत्त्व पुरूषांचे राजकारण, उद्योगधंदे व युद्धच्या जबाबदाऱ्यांपेक्षा कमी मानता येणार नाह़ी बिचाऱ्या स्त्रियांनी विवश होऊन पुरूषांच्या जबाबदाऱ्या स्वीकारल्या आहे़त पुरूषांची कामे न केल्यास  तिला सन्मानजनक वागणूक देण्यास पुरूष तयार होत नव्हत़ा इस्लामने महिलांना घरगुती स्त्रीसुलभ जबाबदाऱ्या पार पाडण्याचा आदेश दिला होत़ा मातृत्व व बालकांच्या संगोपनाच्या  उदात्त कार्यामुळे तिला समाजात सन्मानजनक स्थान प्राप्त होत़े मात्र आता कुटुंब व्यवस्थेबाबतचा आपला दृष्टिकोनच बदलत चालला आह़े आपला आग्रह आहे की स्त्रियांनी मातेची  कर्तव्ये पार पाडावीत, त्याबरोबरच तिने उच्चशिक्षण प्राप्त करून मॅजिस्ट्रेटसारखे पद भूषवावे, पुरूषांच्या मनोरंजनासाठी नृत्य व संगीताच्या महफिलीही सजवाव्या़त अशा अनेक  प्रकारच्या कामांचे ओझे तिच्यावर लादले गेल्यामुळे ती एकही जबाबदारी पूर्णत: समाधानकारकपणे पार पाडू शकत नाह़ी ज्या कामाकरिता तिचा जन्म झालेला नाही, जे तिच्या शरीराला  पेलवणार नाही, जे तिच्या व्यक्तिमत्वाला शोभणार नाही अशी कामे तिच्यावर सोपवण्यात आली आहे़त मात्र तिचे कौतुक झालेच तर ते केवळ तिच्या सौंदर्य व स्त्रीत्वामुळचे होते!

– सय्यद परवीन रिजवी

प्रेषित हजरत मुहम्मद (स.) यांनी फर्माविले आहे की, ‘‘ला कतअअला खाइनिन’’ खयानत (धोकाधडी) करणाऱ्या माणसाचे हात  कापले जाऊ नयेत.
स्पष्टीकरण- उपरोक्त हदीसवरून माहित होते की चोरीमध्ये धोकाधडी (खयानत) याचा समावेश नाही. चोरी म्हणजे एखाद्या मालाला  (धनाला) एखाद्याच्या कब्जातून काढून आपल्या कब्जात घेणे. प्रेषित मुहम्मद (स.) यांनी आदेश दिला आहे की एका ढालीच्या  किमतीपेक्षा कमी रकमेच्या चोरीसाठी हात कलम करू नये. प्रेषित मुहम्मद (स.) यांच्या काळात अब्दुल्लाह बिन अब्बास यांच्या  कथनानुसार एका ढालीची किंमत दहा दिरहम, इब्ने उमर (रजी.) यांच्यानुसार, तीन दिरमह, तर अनस बिन मालिक (रजी.) यांच्या  मतानुसार पाच दिरहम तर माननीय आयशा (रजी.) यांच्या कथनानुसार एकचतुर्थांश दिनार होती. याच मतभेदाच्या आधारावर 
धर्मशास्त्रींच्या मते चोरीची कमीतकमी मात्राबद्दलसुद्धा मतभेद आहेत. इमाम अबू हनिफा (रह.) यांच्या मते, चोरीची मात्रा दहा दिरहम  आहे तर इमाम मालिक, शाफई आणि अहमद यांच्यानुसार एकचतुर्थांश दिनार आहे. अनेक अशा वस्तू आहेत ज्यांच्या चोरीबद्दल हात कापण्याची शिक्षा दिली जाऊ शकत नाही.प्रेषित मुहम्मद (स.) यांचा आदेश आहे की, ‘‘फळे आणि भाज्यांच्या चोरीत हात कापला जाऊ शकत नाही.’’ खाण्यापिण्याच्या वस्तूंच्या चोरीत हात कापण्याची शिक्षा नाही. माननीय आएशा (रजी.) यांचे कथन आहे की, तुच्छ वस्तूंच्या चोरीत प्रेषित मुहम्मद (स.) यांच्या काळात हात कापला जात नसे. माननीय हजरत अली व हजरत उस्मान (रजी.) यांचा निर्णय आहे आणि सहाबांचा याविषयी मतभेदसुद्धा नाही की पशूंच्या चोरीत हात कापण्याची शिक्षा नाही. या स्त्रोतांच्या आधारावर इस्लामी धर्मशास्त्रींनी अनेक वस्तूंना हात कापण्याच्या शिक्षेतून वगळले आहे.
इमाम अबू हनिफा (रह.) यांच्या मते, फळभाज्या, मटण, धान्य, जेवण, खेळ आदि वस्तूंच्या चोरीमध्ये हात कापण्याची शिक्षा नाही. तसेच जंगलात चरणारी जनावरे आणि बैतुलमालची  चोरी करण्यात हात कापण्याची शिक्षा नाही. परंतु याचा अर्थ असा होत नाही की या चोऱ्यांविषयी बिल्कुल काही शिक्षा दिली जाऊ शकत नाही. म्हणजेच अपराधामध्ये हात कापला  जाणार नाही परंतु योग्य शिक्षा होईल. हात कापल्यानंतर जो मनुष्य क्षमायाचना करतो आणि आपल्या मनाला चोरीच्या अपराधाने पवित्र करतो तोच अल्लाहचा सदाचारी दास बनून  राहतो. तो अल्लाहच्या कोपापासून वाचला जाईल आणि अल्लाह त्याच्या त्या अपराधाचा डाग धुवून टाकील. एखाद्याने हात कापल्यानंतरसुद्धा आपल्या स्वत:ला वाईट संकल्पापासून  पवित्र केले नाही आणि त्याच दुष्ट भावनांना आपल्या मनात घर करून ठेवले ज्यांच्यामुळे त्याने चोरी केली व त्याचा हात कापला गेला होता तर याचा अर्थ असा होतो की हात तर  त्याच्या देहापासून वेगळा झाला परंतु चोरी त्याच्या मनात पूर्वीसारखीच राहून गेली. म्हणून तो अल्लाहच्या कोपाला पात्र राहील जसा पूर्वी होता. म्हणून अपराध्याने अल्लाहची क्षमा  मागावी आणि आपल्या मनाचा सुधार करावा कारण हात कापणे सामाजिक शिस्तपालन करण्यासाठी आवश्यक आहे. तथापि या शिक्षेपासून मन पवित्र होऊ शकत नाही. मनाचे पावित्र्य  फक्त क्षमायाचनेने व अल्लाहकडे परत येण्यातच आहे. प्रेषित मुहम्मद (स.) यांच्या हदीसमध्ये असा आदेश आहे की, एका चोराचा हात जेव्हा त्यांच्या आदेशाने कापला गेला तेव्हा  प्रेषित मुहम्मद (स.) यांनी त्याला आपल्या जवळ घेतले व सांगितले, ‘‘सांग! मी अल्लाहची माफी मागतो आणि क्षमायाचना करतो.’’ प्रेषितांच्या आदेशानुसार त्या व्यक्तीने क्षमायाचना  केली. नंतर प्रेषित मुहम्मद (स.) यांनी त्या माणसासाठी अल्लाहजवळ प्रार्थना केली, ‘‘हे अल्लाह! याला क्षमादान दे.’’

statcounter

MKRdezign

Contact Form

Name

Email *

Message *

Powered by Blogger.
Javascript DisablePlease Enable Javascript To See All Widget