Latest Post

जगात सध्या तीन प्रमुख धार्मिक संकल्पना प्रचलित आहेत,
१) एका संकल्पनेनुसार हे जग बंदी शाळा आहे. मनुष्याचे शरीर पिजंरा आहे. त्याच्या इच्छा-आकांक्षा म्हणजेच त्या पिजऱ्याचे गज आहेत. एखाद्या व्यक्तीला या तुरुंगातून मुक्ती तुरूंगाच्या भिती तोडल्यानंतरच मिळते. याचप्रमाणे व्यक्तीचा आत्मा मुक्त अथवा स्वतंत्र त्याच वेळी होईल जेव्हा ती व्यक्ती आपल्या हाताने शरीररूपी तुरूंगाचे गज तोडेल. याचाच दुसरा अर्थ असा आहे की त्या व्यक्तीने या जगाचा सन्यास घ्यावा आणि देवाशी तादाम्य पावण्यासाठी एकांतवास पत्कारावा. त्यांने स्वतःच्या इच्छा-आकांक्षांना मारून टाकावे आणि अशा प्रकारे ईश्वर आणि स्वतःच्या दरम्यानचा पडदा फाडून ईशसान्निध्य प्राप्त करून घ्यावे. या परिस्थितीत व्यक्तीला विद्यमान जगाचा त्याग करावाच लागतो.
धर्माची ही संकल्पना आणि उपासनापध्दत म्हणजेच संन्यासी जीवनपध्दत, तपस्वी अथवा सर्वसंग परित्यागी जीवनपध्दती होय. याचे दुसरे नाव ‘योग’ आहे (योगिक जीवनपध्दत).
२) दुसऱ्या धार्मिक संकल्पनेत इंद्रियदमन अथवा सर्वसंग परित्याग नाही. या पध्दतीत ईश्वराची उपासना असते आणि मानवी इच्छा-आकांक्षाचे मर्यादित स्वरूपात पालन होते आणि क्षणिक सुखांचा उपभोग घेता येतो. व्यक्तिगतरित्या धर्माचरण करण्यासाठी विशिष्ट आदेश पाळले जातात. व्यक्तिगत जीवनापलीकडे तो सार्वजनिक जीवनात स्वतंत्र असतो. या संकल्पनेनुसार धर्म आणि उपासनापध्दत ही व्यक्तिगत बाब आहे आणि समाजाशी त्यांचा अजिबात संबंध नाही. धर्म फक्त व्यक्ती आणि ईश्वर यांच्यातील संबंध आहे. मनुष्याच्या सामाजिक जीवनात धर्माची ढवळाढवळ होऊच शकत नाही. मनुष्याच्या क्षणिक जीवनात तो जे इच्छिल ते करू शकतो. जी पध्दत त्याला आवडते तिचा स्वीकार तो करील. धर्म आणि ईश्वर त्यामध्ये हस्तक्षेप करणार नाहीत.
३) तिसऱ्या संकल्पनेत इंद्रियदमन आणि सर्वसंग परित्याग यांना चुकीचे ठरविले आहे. यात उपासना ही व्यक्तिगत बाब आहे, या मताला खोडून काढले आहे. तसेच धर्म ही व्यक्तीगत बाब आहे यालासुध्दा चुकीचे ठरविण्यात आले आहे. या संकल्पनेनुसार सत्य हे वेगळे आहे. प्रार्थनेच्या स्थळी, बाजारात, कार्यालयात, शेतात, दुकानात, घरात, घराबाहेर कुठेही तसेच राजकारणात, अर्थकारण, समाजकारण सर्व ठिकाणी तो धार्मिक कृत्य पार पाडत असतो आणि ईश्वर उपासना करीत असतो. तो जीवनाच्या सर्व क्षेत्रांत धर्म व उपासनापध्दतीला टाळू शकत नाही. तसेच त्याच्या मनाप्रमाणे वागू शकत नाही. त्याला जी काही योग्यता आणि शक्ती दिली गेली आहे, ती उपासनेसाठीच दिली आहे. या योग्यता आणि शक्तींचे दमन या संकल्पनेत होत नाही. धर्मश्रध्दा आणि उपासना व्यक्तीला त्याच्या व्यक्तिगत आणि सार्वजनिक जीवनात दिव्य प्रकटनांच्या आधारे मार्गदर्शन करतात. ती व्यक्ती जर अल्लाहची उपासना पवित्र स्थळी करीत आहे तर ती बाहेरच्या जगातसुध्दा उपासनापध्दतीला कार्यान्वित करणार. अल्लाहने जे आदेश दिले त्याला पाळणार आणि ज्यापासून रोखले त्यापासून ती व्यक्ती स्वतः ला रोखणारच. त्याचे या जगातील जीवन दिव्य प्रकटनाद्वारे नियंत्रित होते.
इस्लाम: परिपूर्ण जीवनव्यवस्था

जर आपण एकदा मान्य केले की आता रात्र आहे आणि दुसऱ्या क्षणी म्हटले की आता दिवस आहे तर असे म्हणणे निरर्थक आहे. इस्लाम वैराग्याला मान्यता देत नाही आणि तो फक्त वैयक्तिक जीवनाचे प्रश्न हाताळत नाही. असे म्हटल्यावर इस्लामची वैशिष्ट्ये आणि तत्त्वे आपोआप सिध्द होतात. म्हणजे असा कोणताही प्रश्न नाही जो इस्लामच्या कक्षेबाहेरचा असावा. हा तो धर्म आहे जो मनुष्याच्या पूर्ण आयुष्याला व्यापून आहे. इस्लाम ही ती नियमावली आहे, ज्यातून मानवी जीवनाचा कोणताच भाग सुटत नाही. धार्मिक, बौध्दिक, नैतिक, व्यावहारिक असा कोणताही प्रश्न इस्लामच्या कक्षेबाहेरचा नाही. हवा जशी सर्व पृथ्वीला व्यापून आहे त्याचप्रमाणे इस्लाम संपूर्ण मानवी जीवन व्यापून आहे. आपण त्याचे महत्त्वाचे घटक पाहू या.
१) इस्लाम धर्माचा प्रत्येक प्रभाग त्या व्यवस्थेच्या केंद्रस्थानी जोडलेला असतो. सर्व एकरुप असतात. हे केंद्रस्थळ म्हणजे ‘श्रध्देची कलमे’ होत, ज्यांचा आपण प्रकरण दोन मध्ये विचार केला आहे. त्यात म्हटले आहे की उपासना फक्त अल्लाहचीच केली जावी. अल्लाहच खरा मालक, खरा शासक, खरा पालक आहे. अल्लाह सार्वभौम आहे. हे इस्लामचे मौलिक तत्त्व आहे, जो इस्लामी व्यवस्थेचा मूलाधार आहे. या व्यवस्थेच्या विभागास समजण्यासाठी त्याची तपशीलवार माहिती घेणे आवश्यक आहे.
२) या व्यवस्थेला आपल्यावर लागू करणे हे मुस्लिम (आज्ञाधारक) समाजासाठी अनुषंगिक आहे. ज्या समाजमनात अल्लाहवर प्रगाढ विश्वास आहे आणि त्याच्या विशेष गुणांवर भरोसा आहे; तसेच तो समाज गांभीर्यपूर्वक प्रेषित्व आणि परलोकत्व यावर विश्वास ठेवून आहे; असा समाज इस्लामचा आज्ञाधारक आणि अनुयायी समाज आहे. या व्यवस्थेचे व्यवस्थित परीक्षण करण्यासाठी त्याचा अभ्यास इस्लामी समाज व्यवस्थेबरोबर होणे आवश्यक आहे. जसे तलवारीच्या धारेची पारख एक हुशार तरबेज तलवारबाजच करू शकेल त्याचप्रमाणे इस्लामी व्यवस्थेचे खरे परीक्षण इस्लामी समाज पूर्णतः अस्तित्वात आल्यानेच होणार आहे. या इस्लामी व्यवस्थेचे वेगवेगळे भाग एकमेकात गुंतलेले आहेत जसे मशीनचे वेगवेगळे भाग दिसायला वेगवेगळे दिसतात परंतु त्यांचे कार्य एक आहे.

मनुष्य आपल्या स्वतःवरच सर्वांत जास्त अत्याचार करीत असतो, हे ऐकून कदाचित तुम्हाला आश्चर्य वाटेल. खरेतर ही बाब विस्मयकारकच आहे, कारण सकृतदर्शनी तर प्रत्येक माणसाची अशीच भावना असते की सर्वांत अधिक प्रेम त्याचे स्वतःवरच आहे. कोणताही व्यक्ती स्वतःचाच वैरी असल्याचे मान्यही करणार नाही, परंतु यावर थोडेसे विचार-चिंतन केल्यास यातील वास्तवता तुमच्या दृष्टीस पडेल.

माणसाची एक मोठी कमजोरी अशी आहे की त्याची एखादी इच्छा अधिक प्रबळ बनली की तो तिचा दास बनतो. तिच्या पूर्ततेसाठी तो समजून सवरून अगर अजाणतेपणी स्वतःचे बरेच नुकसान करून घेतो. तुम्ही पाहता की एखाद्या माणसाला एखाद्या व्यसनाची लत लागते. तो त्या व्यसनासाठी वेडा बनतो व स्वतःच्या प्रकृतीचे नुकसान, आर्थिक नुकसान, प्रतिष्ठेचे नुकसान किंबहुना सर्व प्रकारचे नुकसान सहन करीत राहतो. दुसरा एखादा मनुष्य खाण्याच्या खाद्य व चवीचा इतका लोभी बनतो की कसलेही खाद्य स्वाहा करून टाकतो व आपल्या जीवाचा घात करून घेतो. तिसरा एखादा मनुष्य वैषयिक सुखाचा आसक्त बनतो व अशी कृत्ये करीत असतो की त्याचा अनिवार्य परिणाम त्याचा स्वतःचा नाशच असतो. चौथा एखादा मनुष्य आध्यात्मिक उन्नतीच्या तोऱ्यात असतो. तो आपल्या स्वतःच्या प्राणावरच उठतो आणि आपल्या आत्म्याच्या सर्वच इच्छावासना ठेचून टाकतो. आपल्या देहाच्या गरजांची पूर्तता करण्यासही इन्कार करतो, विवाहापासून दूर पळतो. खाणेपिणे वर्ज्य करतो, कपडे घालण्यात नकार देतो, किंबहुना श्वासोच्छवास करण्यासही तो राजी नसतो. गिरीकंदरात जाऊन बसतो आणि हे जग त्याच्यासाठी निर्माण केले नाही असे समजतो.

आम्ही केवळ उदाहरणासाठी माणसाच्या अतिरेकप्रियतेचे वर काही नमुने दिले आहेत. वास्तविकपणे अशा प्रकारची अगणित रुपे आपल्या सभोवताली रात्रंदिवस आढळून येतात.

इस्लामची ‘शरिअत’ मानवाचे कल्याण व सफलतेसाठी आहे. म्हणून ती माणसाला सावधान करते की, ‘‘तुझ्यावर तुझ्या स्वतःचेही काही हक्क आहेत.’’

शरिअत माणसाला अशा सर्व गोष्टींपासून रोखते व परावृत्त करते, ज्यापासून मानवाला हानी व नुकसान होते. उदा. दारू, ताडी, अफू, गांजा व अन्य मादक पदार्थ, डुकराचे मांस, हिंस्त्र प्राण्याचे मांस व विषारी जिवाणू, अमंगल प्राणी, रक्त तसेच मृत प्राण्यांचे मांस वगैरे; याचे कारण असे की या वस्तूंचा अनिष्ट परिणाम माणसाच्या आरोग्यावर, चारित्र्यावर, बौद्धिक व आत्मिक बळावर होतो. याउलट शरिअत स्वच्छ, निर्मळ व लाभकारक वस्तू माणसासाठी ‘हलाल’ ठरविते व ती माणसाला सांगते की निर्मळ व हितकारक अशा हलाल वस्तू तू स्वतःसाठी त्याज्य मानू नकोस. कारण की तुझ्या देहाचाही तुझ्यावर काही हक्क आहे.

शरिअत माणसाला नागडे होण्यापासून रोखते व त्याला आदेश देते की ईश्वराने तुझ्या देहासाठी जो वस्त्रांचा साज निर्माण केला आहे त्याचा लाभ घे आणि आपल्या देहाचे असे सर्व भाग झाकून घे, ज्या भागाचे प्रदर्शन असभ्यता व निर्लज्जपणा ठरते.

शरिअत माणसाला उपजीविकेसाठी झटण्याचा आदेश देते व निरूद्योगी न राहण्याचा आदेश देते. भिक्षा मागू नकोस, उपाशी मरू नकोस, ईश्वराने तुला ज्या शक्ती दिल्या आहेत त्याचा वापर कर असे सांगते. पृथ्वीवर व आकाशात तुझ्या सुखासाठी व पोषणासाठी ज्या वस्तू निर्माण केल्या आहेत त्यांना उचित मार्गाने प्राप्त कर.

शरिअत माणसाला विषयसुखाची वासना दाबून ठेवण्यापासून रोखते व माणसाला आदेश देते की आपल्या वैषयिक इच्छेच्या पूर्ततेसाठी ‘निकाह’ (विवाह) कर.

ती माणसाला आत्मक्लेश करण्यापासून परावृत्त करते आणि असे म्हणते की आराम व सुखकारक गोष्टी व जीवनाचा आनंद स्वतःसाठी त्याज्य करून घेऊ नकोस. जर तुला आत्मिक उन्नती, ईश्वराचे सान्निध्य व पारलौकिक जीवनातील सफलता हवी असेल तर त्यासाठी जगाचा त्याग करण्याची गरज नाही. याच जगात जीवन जगताना पूर्णतः इहलोकातील सर्व व्यवहार मन लावून करतानाच ईश्वराचे स्मरण करणे, त्याच्या अवज्ञेपासून दूर राहणे व त्याने निर्मिलेल्या नियमांचे काटेकोरपणे पालन करणे, हेच या जगातील तसेच पारलौकिक जीवनातील सर्व साफल्याचे साधन आहे.

शरिअत माणसाला आत्महत्येपासून परावृत्त करते व म्हणते की, ‘‘तुझे प्राण ही वास्तविकपणे ईश्वराची मालमत्ता आहे. ती तुला एवढ्यासाठीच दिली गेली आहे की त्याचा वापर तू ईश्वराने निश्चित केलेल्या कालावधीपर्यंत करावा, ती प्राणरूपी मालमत्ता तू वाया दवडावी यासाठी दिली गेलेली नाही.’’
प्राणिमात्राचे व वस्तुमात्राचे हक्क
आता चौथ्या प्रकारच्या हक्कांचे थोडक्यात विवरण पाहू या. ईश्वराने मानवजातीला अन्य अगणित चराचरावर म्हणजे प्राणिमात्रावर तसेच वस्तुमात्रावर अधिकार बहाल केले आहेत. मनुष्य स्वतःच्या शक्तीने त्यांना आपल्या अधीन करतो. त्यांच्यापासून कामे करून घेतो व त्यांच्यापासून लाभ घेतो. बुद्धिनिष्ठ श्रेष्ठत्वाच्या कारणाने मानवप्राण्यास अशा प्रकारचा उपयोग करण्याचा पूर्ण हक्क आहे. त्याचबरोबर त्या अन्य प्राणिमात्रांचे व वस्तुमात्रांचेही काही हक्क मानवावर आहेत. ते हक्क असे की मानवाने त्याचा अकारण व्यय करू नये. कसल्याही आवश्यकतेखेरीज त्यांना इजा, त्रास अगर अपाय पोचवू नये. स्वतःच्या हितासाठी अनिवार्य अशी त्यांची किमान हानी करावी. तसेच त्यांचा वापर करण्यासाठी अधिकाधिक चांगल्या पद्धती निवडाव्यात.
यासंबंधी शरिअतमध्ये विपुल प्रमाणात आदेश वर्णिलेले आहेत. उदा. पशूंची हत्या केवळ त्यांचा उपद्रव व त्यामुळे होणारी हानी टाळण्यासाठी तसेच अन्नासाठीच करण्याची अनुमती दिली गेली आहे परंतु केवळ क्रीडा अगर मनोरंजनासाठी त्यांची हत्या करण्यास अवरोध केला गेला आहे.
ज्यांचे मांस अन्न म्हणून उपयोगात येते, अशा प्राण्याची हत्या, त्यांचा गळा सुरीने कापण्याची (जिबाह) पद्धत निश्चित केली गेली आहे. प्राण्यांचे उपयुक्त मांस प्राप्त करण्याची ही सर्वोत्तम पद्धत आहे. याखेरीज ज्या पद्धती आहेत त्या जरा कमी क्लेशदायक असल्या तरी मांसाचे कित्येक उपयुक्त गुण त्यामुळे नष्ट होतात. याउलट मांसातील उपयुक्त गुण टिकविणारी दुसरी पद्धत असेल तर ती जिबाहच्या पद्धतीहून जास्त क्लेशदायक आहे. इस्लाम ही दोन्ही टोके टाळतो. इस्लामनुसार प्राण्यांचे हाल करून निर्दयपणे त्यांची हत्या करणे नापसंत आहे. विषारी जीवाणू व हिंस्त्र श्वापदाची हत्या करण्याची अनुमती केवळ एवढ्यासाठीच देतो की माणसाचा प्राण त्यांच्यापेक्षा अधिक मौलिक आहे. परंतु अशा प्राण्यांनाही हालहाल करून ठार करणे यासाठी संमती नाही. ओझे वाहणारे व प्रवासास उपयुक्त प्राण्यांना भुकेले ठेवण्याची व त्यांच्यापासून अवजड कष्टाची कामे करून घेण्याची तसेच त्यांना निर्दयपणे मारझोड करण्याची सक्त मनाई आहे. पक्ष्यांना अकारण बंदिस्त करून ठेवणेही अप्रिय ठरविले गेले आहे. प्राण्याचेच नव्हे तर वृक्ष, वनस्पतींना अकारण इजा व हानी करण्याची अनुमतीही इस्लाम देत नाही. तुम्हाला त्यांची फळे, फुले तोडून घेता येईल. परंतु वृक्षांचा अकारण नाश करण्याचा तुम्हास कसलाही अधिकार नाही. वृक्ष-वनस्पती तर सजीव आहेत. इस्लाम कोणत्याही निर्जीव वस्तूचाही निरर्थक व्यय धर्मसंमत मानत नाही. तसेच पाण्याची नासाडी करण्यास रोखतो.

ख्रिश्चन लोक मुस्लिमांच्या धर्मांच्या बाबतीतील कट्टरपणाला भ्याले असणे शक्य आहे. हे जर खरे असेल, तर धार्मिक कट्टरपणाचा खरा अर्थ त्यांना समजला नाही, असे वाटते. जर त्यांना त्याचा खरा अर्थ जाणून घ्यायचा असेल तर तो खालील उदाहरणात सापडेल.
धार्मिक न्यायालये
चर्चने जी धार्मिक न्यायालये स्थापन केली होती त्यांचा खरा हेतू स्पेनमधून मुस्लिमांचे उच्चाटन करण्याचा होता. या न्यायालयांनी मुस्लिमांना भयानक शिक्षा ठोठावल्या व त्यांना छळण्यासाठी असा घृणास्पद पद्धतीचा अवलंब केला जे त्यापूर्वी कधीही आढळून आले नव्हते. त्यांनी मुस्लिमांना जिवंत जाळले, त्यांची नखे उपसून काढली, डोळे बाहेर काढले गेले व त्यांच्या शरीराचे अवयव कापले गेले. या सर्व कृतांचा उद्देश मुस्लिमांना त्यांच्या धर्मापासून परावृत्त करुन, ख्रिश्चन धर्मश्रद्धेचे पालन करणारे बनविण्याचा होता.
पूर्वेत इस्लामी देशात वास्तव्य करणाऱ्या ख्रिश्चनांनाही अशा प्रकारच्या वागणुकीला कधीतरी तोंड द्यावे लागले आहे काय?
मुस्लिमांची सर्रास कत्तल
पक्षपातीपणाची पूजा करणारे हे लोक युगोस्लाविया, अल्बानिया, रशिया व युरोपच्या अंमलाखाली असलेल्या उत्तर आफ्रिका, सोमालीलँड, केनिया, झांझीबार व मलायामध्ये शांतता व सुव्यवस्था राखण्याच्या नावाखाली व कधीकधी राष्ट्र शुद्धीकरणाच्या नावाखाली, मुस्लिमांची सर्रास कत्तल करीत आहेत.
इयियोपिया धार्मिक कट्टरपणा व संकुचित दृष्टिकोनाचे एक उदाहरण
प्राचीन काळापासून इजिप्तबरोबर ऐतिहासिक, भौगोलिक, संस्कृतिक व धार्मिक नात्याने निगडित असलेला इथियोपिया देश हा धार्मिक संकुचितपनाचे आणखी एक उदाहरण आहे. त्यात मुस्लिमांची तसेच ख्रिश्चनांची लोकसंख्या एकत्र मिसळलेली आहे. मुस्लिमांच्या लोकसंख्येचे प्रमाण ३५ ते ६५ टक्कें असूनही, संपूर्ण देशात मुस्लिमांच्या मुलांना इस्लामी शिक्षण अगर अरबी भाषा शिकवण्याची कसलीही तरतूद अस्तित्वात नाही. मुस्लिमांनी स्वप्रयत्यांनी ज्या काही थोड्याशा खाजगी शाळा (धार्मिक शिक्षण देणाऱ्या) उघडल्या आहेत, त्यांच्यावर मोठमोठे कर लादण्यात येत आहेत. त्यांच्या मार्गात अनेक अडचणी निर्मांण करण्यात येत आहेत व त्याच्या परिणामस्वरुप त्यांना अपयश येते व नंतर कोणालाही नवीन शाळा उघडण्याचे साहस होत नाही. इस्लामी शिक्षणाची प्रगती होणे अशक्य व्हावे असे प्रयत्न करण्यात येतात व शिकविणारेही ठराविक रुळलेल्या पद्धतीच्या चाकोरीबाहेर येऊ नयेत यावर कटाक्ष ठेवण्यात येतो.
मुस्लिमांची दयनीय अवस्था
इटलीच्या हल्ल्यापूर्वी इतियोपियामध्ये अशी अवस्था होती की एखाद्या मुस्लिम ऋणकोने आपल्या ख्रिश्चन धनकोचे कर्ज जर मुदतीत परत केले नाही, तर सावकार त्याला आपला गुलाम बनवून घेत असे. अशा तऱ्हेने सरकारच्या डोळ्यादेखत मुस्लिमांना गुलाम बनवून त्यांची विक्री केली जात असे. त्यांना तऱ्हेतऱ्हेच्या यातनात झोकून दिले जात असे. मुस्लिम निग्रो एकूण लोकसंख्येच्या एकतृतीयांश असूनसुद्धा त्यांचे प्रतिनिधित्व करण्यास मंत्रीमंडळात कोणीही मुस्लिम मंत्री नाही किवा इतर कोणत्याही महत्त्वाच्या अधिकारपदावर नाही.
इस्लामी देशांत वास्तव्य करणाऱ्या ख्रिश्चनांना कधीतरी अशा वागणुकीचा अनुभव अगर संबंध आला आहे काय? व त्यांचे धर्मबंधू आजसुद्धा मुस्लिमांशी ज्या प्रकारचे वर्तन करीत आहेत, तसाच व्यवहार जर त्यांच्याशी केला गेला तर त्यांना ते आवडेल काय? काहीही झाले तरी धार्मिक कट्टरपणाचा खरा अर्थ असा आहे.
अल्पसंख्याक व आर्थिक स्वातंत्र्य
कम्युनिस्टांसमीप मानवी जीवन खऱ्या अर्थाने आर्थिक स्वातंत्र्याचेच दुसरे नाव आहे. थोड्या वेळापुरती ही कल्पना खरी मानली तरी इस्लामी देशांत वास्तव्य करणारे ख्रिश्चन लोक जीवनांतील या महत्त्वाच्या मूल्यापासून कधी वंचित राहिले आहेत काय? इस्लामी राज्याने त्यांना संपत्ती करण्यास, खरेदी करण्यास व धनसंपत्तीचा संचय करण्यास कधी मनाई केली आहे? किवा केवळ परधर्माचे म्हणून शिक्षणापासून, हुद्यापासून अगर सरकारी हुद्यापासून कधी वंचित ठेवले आहे?
इंग्रजांचा खोडसाळपणा
नैतिक व आध्यात्मिक जीवनाच्या संदर्भांत, इस्लामी देशातील रहिवाशी ख्रिश्चनांना, त्यांची धर्मपरंपरा दडपली गेली अशा एकाही दडपणशाहीला तोंड द्यावे लागले नाही. वर्तमान काळात याची जी दोन उदाहरणे आढळतात. त्यांना जाणूनबुजून उद्युक्त करणारे ब्रिटिश साम्राज्य, त्याचे खरे कारण होय. तसे झाल्याने भिन्नभिन्न लोकसमूहांत विषाची बीजे पेरली जावीत व त्यांच्यात आपापसात वैमनस्य वाढावे.
जिझिया व त्याची हकीकत
काही मुस्लिम विरोधी लोक जिझियाचे उदाहरण देऊन मुस्लिमेत्तराकडून ते वसूल करण्याचे प्रमुख कारण धार्मिक असहिष्णुता होती असे म्हणतात. या आरोपाचे सर्वोत्कृष्ट उत्तर आर्नल्डने दिले आहे. त्याने आपले ‘प्रीचिग ऑफ इस्लाम’ या पुस्तकात लिहिले आहे की, ‘या उलट, मुस्लिम असलेल्या काही इजिप्शियन शेतकऱ्यांना जेव्हा सैनिकी सेवेतून वगळले जात होते, तेव्हा ख्रिश्चनावर लादला जात होता तसाच कर, मोबदल्याच्या स्वरुपांत त्यांच्यावरही लादला जात असे.’ (पान ६२)
पुढे जाऊन सर आर्नल्ड असे लिहितात,
मुस्लिम पुरुषांना जशी सक्तीची सैनिकी सेवा करावी लागते, तशा सेवेऐवजी वर वर्णन केल्याप्रमाणे सुदृढ प्रकृतीच्या पुरुषाकडून जिझिया कर वसूल केला जात होता. तसेच ख्रिश्चन लोक मुस्लिम सेनेत दाखल होऊन सैनिक सेवा करत, तेव्हा त्यांना या करापासून वगळल्याचे घोषित करण्यात येत असे. म्हणूनच अन्ताकियाच्या शेजारी वास्तव्य करणाऱ्या अल जुराजमाव्या ख्रिश्चन समूहाशी, मुस्लिमांनी अशा अटीवर तह केला होता की ते त्यांचे मित्र राहतील व युद्धांत त्यांच्या बाजूने सहभागी होतील. याच्या मोबदल्यात त्यांना जिझिया द्यावा लागणार नाही, उलट युद्धभूमीवरील लुटीच्या मालात त्यांनाही योग्य वाटा दिला जाईल.
जिझिया हे मुस्लिमांच्या अनुदारपणाचे फळ नसून जे लोक सैनिकी सेवा करीत नसत अशा सर्व पुरुषांकडून धर्माचा भेदभाव न करता वसूल केला जाणारा एक कर होता.
कुरआन मध्ये जिझियाचा आदेश
या बाबतीतील संबंधित आयतीवर दृष्टिक्षेप टाकल्यास तो निष्फळ होणार नाही. कुरआनमध्ये असे सांगितले आहे,
‘‘जे ग्रंथधारक अल्लाहवर व निवाड्याच्या दिवसांवर श्रद्धा बाळगत नाहीत व जे काही अल्लाहने व त्याच्या प्रेषित मुहम्मद (स) यांनी निषिद्ध ठरविले आहे त्यांना वर्ज्य करीत नाहीत व सत्य धर्माचा स्वीकार करीत नाहीत, त्यांच्याशी तोपर्यंत युद्ध करा, जोपर्यंत ते आपल्या हातांनी जिझिया देत नाहीत व लहान होऊन राहात नाहीत.’’ ((कुरआन ९:२९)
या आयतीत मुस्लिमांना केवळ अशाच मुस्लिमेत्तराशी युद्धास उभे राहाण्यास सांगण्यात आले आहे जे इस्लामविरुद्ध युद्धास उभे राहतात. त्याचा मुस्लिम देशांत वास्तव्य करणाऱ्या मुस्लिमेत्तराशी कसलाही संबंध नाही.
मुस्लिमांत व मुस्लिम देशातील मुस्लिमेत्तर रहिवाशांत जे काही मतभेद व तंग वातावरण सध्या आढळते, ते वसाहतवादी, साम्राज्यवाद्यांची व कम्युनिस्टांची निपज आहे, हे सत्यही आम्ही शेवटी सांगून टाकू इच्छितो.
मुस्लिम व ख्रिश्चन या दोहोंच्या कच्च्या दुव्याशी कम्युनिस्ट परिचित आहेत म्हणून ते मजुरांना भेटतात तेव्हा त्यांना सांगतात की ‘जर तुम्ही कम्युनिस्ट चळवळीला पाठिबा दिलात तर सर्व कारखाने आम्ही तुमच्या ताब्यात देऊ. किसानांना जमिनीच्या मालकीहक्काची सुखस्वप्ने दाखवितात. बेकार विद्यार्थ्यांना म्हणतात की ‘जर तुम्ही कम्युनिजमचा स्वीकार केलात तर तुमच्या योग्यते व पात्रतेनुसार तुमच्यासाठी नोकऱ्या उपलब्ध करुन देण्यात येतील. लैंगिक स्वैराचाराला बळी पडलेल्या नवयुवकांना असा स्वतंत्र समाज निर्माण करण्याचे वचन देऊन त्यांना सोकविण्याचा प्रयत्न करतात, की जेथे कायद्याच्या व रुढींच्या कसल्याही प्रतिबंधाविना, त्यांना त्यांच्या सर्व इच्छावासना विनासायास पुऱ्या करता येतील.
दुसरीकडे ख्रिश्चनांशी बोलताना असे म्हणतात की, ‘जर तुम्ही कम्युनिजमला पाठिबा दिलात, तर धर्माच्या नावावर माणसांत भेदभाव करणाऱ्या इस्लामला आम्ही नष्ट करुन टाकू पण,
‘‘त्यांच्या तोंडून निघणारी गोष्ट मोठी आहे, ते मात्र असत्य बडबडत असतात.’’ (कुरआन १८:५)
तात्पर्य असे की धर्माच्या आधारावर इस्लाम माणसमाणसांत भेदाभेद करतो असे म्हणणे म्हणजे केवळ एक खोटा आरोप आहे. कारण इस्लाम तर धर्म व श्रद्धा या बाबतीत कसलाही भेदभाव न करता सर्व मानवांना त्यांचे मूलभूत मानवी हक्क प्रदान करतो. तो माणसांना शुद्ध माणुसकीच्या आधारावर एकत्र करतो व त्यांना पसंत असलेल्या धर्माचा स्वीकार करण्याच्या व त्यानुसार आचारण करण्याच्या संपूर्ण स्वातंत्र्याची हमी देतो.
याच आधारावर मुस्लिमांप्रमाणेच, इस्लामी देशातील रहिवाशी ख्रिश्चन लोक आपल्या शेजाऱ्यांशी सुखाने जीवन व्यतित करण्याची इच्छा करतात व त्यांच्या बरोबरचे आपले ऐतिहासिक संबंध पूर्वीप्रमाणेच सुरळीत राखण्याची आकांक्षा धरतात. त्यांचे व मुस्लिमांचे, दोघांचेही हित सुरक्षित राहील अशी इच्छा करतात, अशी मला आशा वाटते. तसेच आमचे ख्रिश्चन बंधू या कम्युनिस्ट व साम्राज्यवादी दृष्टांच्या बोलण्यास फसणार नाहीत अशी आशा वाटते.

माननीय इब्ने उमर (रजि.) यांच्या कथनानुसार, पैगंबर मुहम्मद (स.) यांनी सांगितले, ‘‘तुमच्यापैकी प्रत्येक मनुष्य रक्षक व देखरेख करणारा आहे आणि त्याला त्या लोकांच्या बाबतीत विचारले जाईल जे त्याच्या देखरेखीत दिले गेले आहेत. नेता (अमीर) ज्या लोकांचा संरक्षक आहे त्याला त्याच्या जनतेच्या बाबतीत विचारणा होईल, आणि पुरुष आपल्या कुटुंबियांचा पालक आहे, तेव्हा त्याला त्याच्या कुटुंबियांच्या बाबतीत विचारले जाईल आणि पत्नी आपल्या पतीच्या संततीची पालक आहे आणि तिला मुलाबाळांच्या बाबतीत विचारणा होईल.’’ (हदीस : बुखारी, मुस्लिम)
स्पष्टीकरण : ‘पालक विंâवा देखरेख ठेवणारा आहे’ म्हणजे त्यांचे प्रशिक्षण व विकासाला जबाबदार आहे. त्याची ही जबाबदारी आहे की त्यांना योग्य स्थितीत ठेवणे आणि बिघडू देऊ नये. जर त्यांचे प्रशिक्षण व सुधारणेकडे लक्ष देत नाही, त्यांना बिघडण्यासाठी सोडून देत असेल तर त्याला अल्लाह निवाड्याच्या दिवशी विचारणा करील.
    माननीय मअकिल बिन यसार (रजि.) यांच्या कथनानुसार, मी पैगंबर मुहम्मद (स.) यांना असे म्हणताना ऐकले आहे, ‘‘जो मनुष्य मुस्लिमांच्या जमाअतचा नेता आहे आणि तो त्यांच्याशी अप्रामाणिक राहात असेल तर अल्लाह त्याला स्वर्ग निषिद्ध करील. (हदीस : मुत्तफक अलैहि)
    माननीय मअकल बिन यसार (रजि.) यांच्या कथनानुसार, पैगंबर मुहम्मद (स.) यांनी सांगितले, ‘‘ज्या मनुष्याने मुस्लिमांच्या जमाअतची जबाबदारी स्वीकारली, मग तो त्यांच्याशी अप्रामाणिक राहिला आणि त्यांची कामे करण्यासाठी स्वत:ला झोवूâन दिले नाही जसे तो स्वत:ची कामे करतो, तर अल्लाह त्या मनुष्याला तोंडघशी नरकात ढकलून देईल.’’ इब्ने अब्बास (रजि.) यांच्या कथनानुसार, ‘‘मग त्यांचे रक्षण अशा पद्धतीने केले नाही जसे तो स्वत:चे आणि आपल्या कुटुंबियांचे रक्षण करीत होता.’’ (हदीस : तिबरानी, किताबुल खिराज)
    माननीय यजीद बिन अबू सुफियान (रजि.) यांच्या कथनानुसार, जेव्हा माननीय अबू बकर (रजि.) यांनी मला सरदार बनवून शाम (मिस्र) कडे पाठविले तेव्हा पुढीलप्रमाणे मार्गदर्शन केले, ‘‘हे यजीद, तुमचे काही नातेवाईक आहेत, कदाचित तुम्ही जबाबदाऱ्या सोपविताना त्यांना प्राधान्य द्याल, याची सर्वांत जास्त भीती मला तुमच्याकडून आहे.’’ पैगंबर मुहम्मद (स.) यांनी सांगितले, ‘‘जर एखाद्याला मुस्लिमांच्या सार्वजनिक कामांची जबाबदार सोपविण्यात आली असेल तर त्याने मुस्लिमांना कोणावर शासन करणारा बनविले, म्हणजे फक्त नातेवाईक अथवा मैत्रीमुळे, तर त्याच्यावर अल्लाहचा कोप असेल. अल्लाह त्याच्याकडून कोणतेही दान स्वीकार करणार नाही. इतकेच नव्हे तर त्याला नरकात टाकले जाईल.’’ (हदीस : किताबुल खिराज, इमाम अबू यूसुफ)
    माननीय असमा बिन्ते उमैस (रजि.) यांच्या कथनानुसार, माननीय अबू बकर (रजि.) यांनी माननीय उमर (रजि.) यांना सांगितले, ‘‘हे खत्ताबच्या पुत्रा! मी मुस्लिमांवरील प्रेमापोटी तुम्हाला खलीफा निवडले आहे आणि तुम्ही पैगंबर मुहम्मद (स.) यांच्याबरोबर राहिला आहात. तुम्ही पाहिले आहे की पैगंबर कशाप्रकारे आम्हाला आमच्या वर आणि आमच्या कुटुंबियांना आपल्या कुटुंबियांच्या वर प्राधान्य देत होते. इतकेच काय आम्हाला जे काही पैगंबरांकडून मिळत होते त्यातून जे काही उरत होते ते आम्ही पैगंबरांच्या कुटुंबियांना भेट म्हणून पाठवून देत होतो.’’ (हदीस : किताबुल खिराज, इमाम अबू यूसुफ)
    माननीय उमर बिन खत्ताब (रजि.) यांनी (प्रजा व शासनाचे अधिकारी लोक उपस्थित असलेल्या एका सभेत) भाषण करताना म्हटले, ‘‘हे लोकहो! आमचा तुमच्यावर अधिकार आहे की आमच्या मागे आमचे शुभचिंतक बनून राहा आणि सत्कार्यात आमची मदत करा. (मग म्हणाले,) हे शासनाच्या अधिकाऱ्यांनो! अमीरची (नेतृत्वाची) महत्ता आणि त्याच्या सहनशीलतेपेक्षा अधिक फायदा देणारी आणि अल्लाहला आवडणारी दुसरी कोणतीही महत्ता नाही. त्याचप्रमाणे अमीरचे भावनाविवशता आणि अभद्र काम करण्यापेक्षा अधिक नुकसानकारक व वैरी दुसरी कोणतीही भावनाविवशता व अभद्रता नाही. (हदीस : किताबुल खिराज, इमाम अबू यूसुफ)
    माननीय इब्नि उमर (रजि.) यांच्या कथनानुसार, पैगंबर मुहम्मद (स.) यांनी सांगितले, ‘‘मुस्लिमांनी सार्वनिक कामांच्या अधिकाऱ्यांचे आदेश ऐकणे आणि मान्य करणे आवश्यक आहे. मग तो आदेश तुम्हाला पसंत असो वा नसो. मात्र तो जर अल्लाहची अवज्ञा करणारा आदेश नसावा आणि जेव्हा त्याला अल्लाहच्या अवज्ञेचा आदेश दिला जाईल तेव्हा तो आदेश ऐकून घेऊ नये अथवा मानू नये.’’ (हदीस : मुत्तफक अलैहि)

-नजीर अहमद एम. अत्तार पुणे / ९६८९१३३२९३
पैगंबर मुहम्मद (स.) यांना अल्लाहने (ईश्वराने) आपला ईशदूत अर्थात
 संदेशवाहक म्हणून जगात पाठविले. जगातील मानव समाजाला सत्यधर्म, जीवन, सत्यमार्ग यांची जाणीव करून देण्यासाठी निर्माण केले. मुहम्मद (स.) हे ईश्वराचे अंतिम पैगंबर होत.
मुहम्मद (स.) यांच्या अगोदर ईश्वराने अ‍ेक पैगंबर अर्थात संदेशवाहक निर्माण केले होते. त्यांनी त्या त्या काळात सत्य जीवनमार्गाचा प्रचार, प्रसार केला होता आणि सत्यधर्माची जाणीव करून दिली होती. सत्यधर्म इस्लाम हा प्राचीन काळापासून निर्माण झाला आहे. अर्थात ईश्वराकडून अवतरित झाला आहे.
पैगंबर मुहम्मद (स.) यांचा जन्म कुरैश घराण्यात झाला. तो महिना रबिऊल अव्वल होता. मुहम्मद (स.) यांच्या जन्माअगोदर त्यांचे पिता स्वर्गवासी झाले आणि त्यांच्या जन्मानंतर अवघ्या काही महिन्यांतच त्यांच्या माता निवर्तल्या. ते अनाथ झाले. त्यांचे पालनपोषण काका आणि आजोबांनी केले. ते लहानपणी मेंढ्यांची राखण करायचे. तद्नंतर काकांबरोबर व्यापार करू लागले. व्यापारानिमित्त त्यांना निरनिराळ्या भागांत जावे लागत. त्यांनी व्यापारात प्राविण्य प्राप्त केले होते. ते एक प्रामाणिक सत्प्रवृत्तीचे होते. व्यापारानिमित्त त्यांचे अनेक व्यापाऱ्यांशी, लोकांशी संबंध प्रस्थापित झाले होते.
माननीय खदीजा (रजि.) या एक व्यापारी महिला होत्या. मुहम्मद (स.) यांचा प्रामाणिकपणा पाहून आपला व्यापार मुहम्मद (स.) यांच्या स्वाधीन केला. या व्यापारात त्यांची नेकी व इमानदारी पाहून खदीजा (रजि.) या प्रभावित झाल्या. त्या विधवा होत्या. त्यांचे त्या वेळी वय ४० वर्षे होते आणि मुहम्मद (स.) यांचे वय २५ वर्षे होते. ते दोघे विवाहबद्ध झाले.
विवाहानंतर ते व्यापार करीतच राहिले. त्यांनी व्यापाराचा त्याग केला नाही. व्यापार करीत असताना ते काही वेळा बेचैन होत असत. त्यांना मन:शांती लाभत नव्हती. त्यांना एकांतवास हवा होता. कारण मन:शांतीसाठी मनन चिंतन हवे होते. ते मार्गदर्शन मिळावे म्हणून हिरा नामक गुहेत जाऊन एकांत बसून विचारमग्न होत. ते ईश्वराची याचना व प्रार्थना करीत. मुहम्मद (स.) यांची श्रद्धा व निष्ठा पाहून अल्लाहने त्यांच्या सद्भावनांची कदर करून त्यांना प्रेषित्व अर्थात पैगंबरपद बहाल केले. यानंतर अल्लाहने आपले दूत जिब्रिल (अ.) यांच्याद्वारे संदेश पाठवून मुहम्मद (स.) यांच्यासमोर उभे केले आणि त्यांना जिब्रिल यांनी आज्ञा केली,
‘‘वाचा, आपल्या पालनकर्त्याचे नाव घेऊन मानवाला रक्तापासून निर्माण केले आहे.’’ (कुरआन)
मुहम्मद (स.) अचंबित झाले आणि भयभीत झाले. ही एक अद्भूत घटना होती. त्यांच्यात सत्यता, सत्यवचनी व प्रामाणिक गुण सामावलेले होते. म्हणून त्यांनी अल्लाहचे आभार मानून त्याचा आदेश मान्य केला. 
गुहेत घडलेली अद्भूत घटना त्यांनी आपल्या सुशील पत्नी खदीजा (रजि.) यांना कथन केली. त्यावर त्यांच्या पत्नींनी सांगितले, ‘‘आपण सत्यवचनी आहात, प्रामाणिक आहात म्हणून त्याचे हे फळ. आपण कार्य करावे. आपल्या कार्याची साह्यकरी म्हणून मी आपली अनुयायी बनू इच्छिते.’’
पैगंबर मुहम्मद (स.) यांनी ईश्वराच्या साक्षीने सत्कार्यास सुरूवात केली.
अरबस्थानात आणि जगात त्या काळी मानवसमाजात अंधकार होता. वातावरण हिंसाचाराचे अत्याचाराचे होते. सगळे अरब जगत हिंसक वृत्तीचा बनला होता. भयभीत वातावरणात माखला होता. कुणातही ताळमेळ नव्हता. हिंसक वृत्ती वाढली होती. खूनदरोड्यांनी जग बरबटले होते.
अशा अवस्थेत मानवसमाजाला सत्य जीवनमार्गाची, सत्य जीवनपद्धतीची एकेश्वरी कल्पनेची, प्रामाणिकपणाची शिकवण देणे हे काही सोपे कार्य नव्हते. अत्यंत कष्टमय वातावरण होते व सत्यमार्गाचा आवाज उठविणे शक्य नव्हते. परंतु निर्मात्याने आपल्यावर टाकलेली जबाबदारीही झटकता येणार नाही अथवा झटवूâन चालणार नाही. या अवस्थेतही सत्कार्य करणे आवश्यक आहे.
अरबरस्थानात मूर्तिपूजा आणि अनेकेश्वरवाद बळावला होता. मानवसमाजात स्थिरता नव्हती. महिलांवरील अत्याचार वाढत चालले होते. रक्ताचे पाट वहात होते. या घडत असलेल्या घटना त्यांनी पाहिल्या. या सर्व वातावरणाचा सारासार अंदाज घेऊन पैगंबर मुहम्मद (स.) यांनी मोठ्या हिकमतीने, धाडसाने आणि न डगमगता आपले कार्य व एकेश्वरत्वाची शिकवण देण्यासाठी सज्ज झाले.
‘‘करते थे नारियों का अपमान
जीवित गाडते थे संतान
खून चुसते थे, न देते दान,
मुस्ख हो गये थे नादान’’
अशी होती अरबस्थानची स्थिती आणि बहकलेला मानवसमाज हे अनेकेश्वरवादी बनला होता.
पैगंबर मुहम्मद (स.) यांनी अशा वातावरणात अनेकेश्वरवाद, सत्य जीवनमार्ग, प्रामाणिकपणाची शिकवण, सत्यधर्माची शिकवण ईशआदेशानुसार लोकांपर्यंत पोहोचविण्याचे कार्य निरंतर सुरू ठेवले. मानवसमाजास संदेश देऊ लागले. हे कार्य करीत असताना त्यांना अडथळे निर्माण होऊ लागले. यातना सोसाव्या लागल्या. त्यांना मारहाण होऊ लागली. मानवसमाज त्यांना जादूगार म्हणून हिणवू लागला. त्यांना ठार माहण्याचा कट शिजू लागला. तरीदेखील आपल्या सत्कार्यातून पैगंबर मुहम्मद (स.) मागे हटले नाहीत. एकीकडे विरोधक वाढत होते तर दुसरीकडे सत्कार्यात अनुयायी हळूहळू सामील होत होते.
याच दरम्यान त्यांच्या पत्नी खदीजा (रजि.) त्यांना अध्र्या वाटेवर सोडून निवर्तल्या. त्याही स्थिती ईश्वरी कामात पैगंबर लीन झाले. त्यांना ठार मारण्यासाठी विरोधकांकडून योजना आखण्यात आली. जेव्हा त्यांना कळले की आपण येथून काही काळासाठी स्थलांतर होणे आवश्यक आहे, कारण आपले ईशकार्य पूर्णत: सिद्धीस आले नाही. म्हणून आपणास हिजरत करणे भाग आहे. म्हणून मक्का शहर काही काळ सोडण्याचा पैगंबरांनी निर्णय घेतला. ते मदीना शहरी स्थलांतर झाले.
मदीनेत पैगंबर मुहम्मद (स.) यांनी आपले ईशकार्य सुरू केले. येथेही त्यांना या कार्यात अडथळे निर्माण होऊ लागले. त्यांचा छळ होऊ लागला. त्यांच्यावर हल्ले होऊ लागले. तरीही ते हार न मानता आपल्या दृढनिश्चयावर अटळ राहून सत्यमार्गावर आणि सत्यजीवनावर प्रामाणिकपणे तटस्थ राहून लढा देत राहिले. कारण त्यांची ईश्वरावर अढळ श्रद्धा होती.
येथील विरोधकांनी त्यांना उच्चपदाची लालूच, आमिषे दाखविली व ते देण्याचे प्रयत्नही झाले. परंतु ते प्रयत्न निष्फळ ठरले. पैगंबर सत्कर्मापासून मागे हटले नाहीत. ते एक सत्यमार्गी महानायक होते.
एकच ईश्वर हा सर्व मानवजातीचा निर्माता असून तोच उपास्य आहे. त्याचा कोणी भागीदार नाही आणि पवित्र कुरआन हा ईशग्रंथ आहे. ईश्वरच या ग्रंथाचा वाली आहे. त्यानेच हा ग्रंथ निर्माण केला आहे आणि इस्लाम धर्म हाही ईश्वरानेच निर्माण केला आहे. हा धर्म कोणी साधू-संत-पैगंबरांनी निमाण केलेला नाही. म्हणून या धर्माचा संस्थापक पैगंबर मुहम्मद (स.) होऊच शकत नाहीत. फक्त ईश्वराने पाठविलेल्या सत्यजीवनाचा, धर्माचा प्रचार करण्याचे कार्य पैगंबरांनी केले आणि करीत आले आणि या माध्यमातूनच मानवसमाजात सुधारणा घडवून आणण्याचे कार्य केले.
पैगंबर मुहम्मद (स.) यांनी असाही संदेश दिला की ‘‘या जगातील मानव समाजाचे जीवन क्षणभंगूर आहे. मर्यादित आहे. म्हणून मानवसमाजाने अनेकेश्वरवादी न बनता एकेश्वरवादी बनून ईश्ववाने सांगितल्याप्रमाणे सत्यमार्गी जीवनाचा स्वीकार करून सत्यमार्गी बनावे व आपले जीवन प्रामाणिकपणे जगावे, यातच सौख्य सामाविलेले आहे.
या ठिकाणी एका सत्यघटनेचा आवर्जून उल्लेख करणे भाग आहे. ही पैगंबर मुहम्मद (स.) यांच्या अंतिम समयीची घटना आहे. त्यांनी आपले प्रिय लाडक्या कन्येस उपदेश दिला.
‘‘हे फातिमा! तू एक पैगंबराची कन्या आहे म्हणून अहंकार बाळगू नकोस अथवा अहंकारी बनू नकोस. तू सत्यमार्गी व प्रामाणिक राहा. प्रलयाच्या दिनी ईश्वरासमोर तुला उभे राहावे लागणार आहे. त्या वेळी मी तुझा साक्षीदार म्हणून मला साक्ष देता येणार नाही. फक्त तू सत्य राहा. सत्य जीवन जग.’’
नंतर हजस्थानी पैगंबर मुहम्मद (स.) यांनी आपल्याकडे असलेली नाणी दान केली अन् सरतेशेवटी आपले ईमान शाबूत ठेवून हे जग सोडून गेले.
अशा महानायकाची म्हणजेच पैगंबर मुहम्मद (स.) यांची जयंती साजरी होत पुढील ईशवचनाचा पुनरुच्चार करावासा वाटतो,
‘‘अल्लाहशिवाय दुसरा ईश नाही आणि मुहम्मद (स.) हे अल्लाहचे पैगंबर आहेत.’’

-इद्रीस खान
जगात ज्या वेळेस विद्युत नव्हती टेलिफोन नव्हते, मोबाईल नव्हते, विमान, आगगाडी, मोटारी टेलिव्हिजन, छापखाने, वर्तमानपत्रे, मासिके नव्हती, अशा काळात अरब देश जगापासून अलिप्त होता. उच्चप्रतीची संस्कृती नाही, शाळा नाही, वाचनालय नाही, सर्व देशात साक्षर लोक बोटावर मोजण्याइतके होते. सुव्यवस्थित राजकीय सत्ता नव्हती. टोळ्या होत्या. लूटमार करणे त्यांचा व्यवसाय होता. माणसाच्या जिवाची कदर नव्हती. दुराचार, दारू पिणे. जुगार जोरावर होते. अशा देशात, अशा वाळवंटात, अशा जनसमूहात एक व्यक्ती जन्माला येते.
    अगदी बालपणी आईवडिलांची छाया नष्ट होते. लहानपणी आजोबांचे संरक्षण नष्ट होते. लहानपणाचे संरक्षण करणाऱ्या जबाबदार व्यक्ती नसल्यामुळे प्रशिक्षण होत नाही. मोठा झाल्यावर हा मुलगा इतरांप्रमाणे बकऱ्या चरवण्याचे काम करू लागतो. तरूण झाल्यावर व्यापाराच्या नादी लागतो. शिक्षण नाही, लिहतावाचता येत नाही. इतके असतानादेखील त्याच्या सवयी, आचारविचार सर्वांहून भिन्न. तो कधी खोटे बोलत नाही. तो कोणाला शिव्या देत नाही. त्याचे मधुर, नम्रतेचे बोल ऐवूâण लोक त्याच्या भोवती जमा होतात. त्याच्यावर विश्वास ठेवतात. तो एक पैसा हरामाचा घेत नाही. त्याचा प्रमाणिकपणा असा की लोक त्याजवळ अनामती ठेवतात. त्याला ‘अमीन’ म्हणतात. लढाया होतात, तर हा सलोखा करयासाठी पुढे येतो. निराधारांचा तो कैवारी!
    ज्याला लिहतावाचता येत नाही अशा इसमाने नीती, समाजशास्त्र, अर्थशास्त्र, राज्यशास्त्र, मानवी जीवनावर आधारित अनेक बारीकसारीक कायदे बनविले. मोठमोठे विव्दान वर्षानुवर्षे संशोधन केल्यावर जीवनभर मस्तक खपवूनदेखील जी तत्त्वे समजू शकत नाहीत अशा तत्त्वांची शिकवण त्या निरक्षराने दिली. सुमारे १४३५ वर्ष झाल्यावरदेखील त्यांची परिणामकारकता, उपयुक्तता सुसंस्कृत जगाला अधिकाधिक पटत आहे. जगातील इतर कायदे हजारो वेळेस बनले बिघडले, परंतु या निरक्षर अशिक्षित इसमाने सांगितलेले कायदे, हजारों कायदेपंडितांच्या कायद्यांना मात करीत आहेत.
    तो अव्दितीय सेनापती आहे. उच्चप्रतीचा न्यायधीश आहे. जबर कायदेपंडित आहे. असाधारण समाजसुधारक आहे. नवलाईचा राजकारणी आहे. इतके असून तो तासन्तास रात्री ईश्वराची भक्ती करत आहे. स्त्रियांचे मुलाबाळांचे हक्क पूर्ण करीत आहे. गरीबांची निराधार लोकांची सेवा करीत आहे. विशाल प्रदेशाची राज्यसत्ता मिळाल्यावरदेखील तो फकिरासारखे जीवन व्यतीत करतो. चटईवर झोपतो. साधे कपडे घालतो. गरीबासारखे अन्न भक्षण करतो. कधी कधी उपाशी राहतो. इतकी कमाल असल्यावर जर त्याने असे सांगितले असते की ‘‘मी मानवी स्तरापासून अलग आहे’’ तर त्याचे खंडन झाले नसते. तो नेहमी असेच म्हणे की ‘‘यात माझी स्वत:ची कमाल काहीच नाही, सर्व काही ईश्वराचे आहे. जे बोल, जी वाक्ये मी सांगितली ती माझी नाहीत. हे ईश्वरी बोल आहेत. ईश्वरी आदेशानुसार आहेत आणि सर्व स्तुती ईश्वरासाठीच आहे.’’
    वयाच्या ४० वर्षापर्यंत गुराख्याच्या, व्यापाऱ्याच्या कामाशिवाय इतर कोणतेच काम केले नाही. ही गोष्ट विचार करण्यासारखी आहे की अशा व्यक्तीला एवढे ज्ञान कोठून प्राप्त झाले? एकदा रमजान महिन्यात हिरा नावाच्या गुहेत ध्यानचिंतन करीत असताना अचानक ईशदूत त्यांच्यापाशी आला व म्हणाला, ‘‘वाच!’’ ‘‘मला वाचता येत नाही,’’ त्यांनी उत्तर दिले. त्या दूताने पुन्हा त्यांना आवळून धरले आणि त्यांची पूर्ण दमछाक होइपर्यंत त्यांना सोडले नाही. मग तो ईशदूत म्हणाला, ‘‘ईश्वराच्या नावाने वाच!’’ त्यांनी पुन्हा म्हटले, ‘‘मला वाचता येत नाही.’’ त्याने तिसऱ्यांदा त्यांना घट्ट धरले आणि सोडुन दिले.
‘‘त्या ईश्वराच्या नावाने वाच, ज्याने रक्ताच्या गुठळीपासून माणसाची निर्मिती केली, कारण तुझा स्वामी मोठा उपकार करणारा आहे.’’ त्यावर त्यांनी त्या आयाती तोंडाने उच्चारल्या आणि इथपासून त्यांना ईश्वराकडून प्रेषित्व प्रदान झाले. या पुढे थोडे-थोडे करून या महान व्यक्तीच्या माध्यमातून पवित्र ग्रंथ कुरआन अवतरण्यात आला. हा पवित्र ग्रंथ सर्व मानवजातीसाठी एक वरदान, एक संपूर्ण मार्गदर्शक पुस्तिका ठरली आहे. कोण ती व्यक्ती जी या सर्व ज्ञानाशी परिपूर्ण आहे? प्रेषित मुहम्मद (स.)!
हे सउदी अरबच्या मक्का नावाच्या शहरातील बनूहाशिम या खानदानाचे अब्दुल मुतलिब यांचे नातू. अब्दुल मुतलिब यांना १३ मुले व ६ मुलींपैकी त्यांना अबदुल्ला नावाचे सर्वांत लहान मूल होते. अब्दुल्लाचा विवाह वयाच्या २४ व्या वर्षी कुरैश खानदानातील आमिना नावाच्या मुलीशी करण्यात आला होता. विवाहानंतर काही महिन्यांतच अब्दुल्ला हे व्यापारासाठी सीरियाकडे गेले होते. सीरियाकडून परतीच्या प्रवासात ते गंभीर आजारी झाले व मदीना मुक्कामी त्यांचे निधन झाले. निधनासमयी त्यांचे वय २५ वर्षे होते. आणि आमिना तेव्हा गर्भवती होत्या. मुहम्मद (स.) आईच्या गर्भात असतानाच अनाथ झाले. पित्याच्या निधनानंतर मुहम्मद (स.) यांचा जन्म इ.स. २२ एप्रील ५७१ म्हणजे ९ रब्बिलअव्वल रोजी झाला. अरबी महिन्याच्या तारखेविषयी इतिहासकारांच्या संशोधनात विसंगती आहे. कोणी १२ रब्बिलअव्वल म्हणूनही आपले मत व्यक्त करतात. मुहम्मद (स.) व त्यांच्या आई आमिना यांची देखभाल करण्याची जबाबदारी त्यांचे आजोबा अब्दुल मुतलिब यांच्यावर येऊन पडली. आजोबानी मुलाचे नाव मुहम्मद असे ठेवले. मुहम्मद (स.) यांचे वय जेमतेम ६ वर्षाचे होते तेंव्हा त्यांच्या आईचे निधन झाले. आंता तर मुहम्मद (स.) यांची देखभाल व सांभाळ करण्याची संपूर्ण जबाबदारी आजोबावर येऊन पडली. त्यांना मुहम्मद (स.) अत्यंत प्राणप्रिय होते. मुहम्मद (स.) चे दु:ख अजुन संपलेले नव्हते. आठ वर्षाचे वय असताना ८२ वर्षाचे वयोवृध्द आजोबांचे निधन झाले. आजोबाच्या मुत्युनंतर त्यांना सांभाळ करण्याची जबाबदारी त्यांचे चुलते अबू तालिब यांच्याकडे आली. वयाच्या १२ वर्षापासून चुलत्यासोबत व्यापारी व्यवसयात गुंतले. २५ वर्षाच्या वयात खदीजा (रजि.) नावाच्या मक्का येथील नामवंत व्यापारी स्त्रीशी लग्न झाले. खदीजा (रजि.) या ४० वर्षे वयाची विधवा स्त्री होत्या. तेव्हापासून पाव शतकाच्या कालावधीपर्यंत खदीजा (रजि.) या प्रेषितांसाठी आशेचा व दु:खपरिहाराचा फरिश्ता बनून राहिल्या. दोघांचे एकमेकांवर अफाट प्रेम होते. खदीजापासून प्रेषितांना बरीच आपत्य झाली. पहिल्या मुलाचे नाव कासिम ठेवण्यात आले. त्यानंतर तय्यब व ताहीर जन्मले. त्या सर्वांचें बाल्यावस्थेतच निधन झाले. त्यानंतर चार मुली रूकय्या, जैनब, कुलसुम व शेवटी मुहम्मद (स.) यांना सर्वात प्रिय अशी फातिमा जन्मली. मुहम्मद (स.) यांचे वय ५० वर्षे असतानी खदीजा (रजि.) यांचे निधन झाले. खदीजा (रजि.) यांच्या निधनानंतर मुहम्मद (स.) यांनी १० महिलांशी लग्न केले. पैकी फक्त आयशा (रजि.) सोडुन इतर सर्व महिलांसोबत प्रेषितांचे लग्न वेगवेगळ्या युध्दात शहीद झालेले आपल्या निष्ठावान अनुयांयांच्या विधवांच्या दुरावस्थेबद्दल करूणा व दयाभावनेच्या पोटी झाले होते. पूर्वीच्या काळात व आजही बऱ्याच समाजांत विधवा किंवा तलाक झालेल्या स्त्रियांशी कोणी लग्न करीत नसे. ही प्रथा मोडीस काढुन प्रेषितांनी अशा स्त्रियांना आपल्या छत्रछायेत आणले व अशा प्रकारे स्त्री-जातीवर असलेली बंधने मोडून त्यांच्या पुनर्विवाहचा मार्ग मोकळा केला.
प्रेषितांचे आगमन झाले तेव्हा अरबस्थान एक निर्जन वाळवंट मात्र होते. त्यांच्या प्रबळ आत्म्याने या निर्जन वाळवंटात विश्व निर्माण केले. त्यांनी एका अशा नवीन राज्याची स्थापना केली जे मोरोक्कोपासून इंडीजपर्यंत पसरले आणि ज्याने आशिया, आप्रिâका व यूरोप या तीन खंडांच्या वैचारिक जीवनावर आपला प्रभाव पाडला. म्हणूनच आज जगाच्या कानाकोपऱ्यात कोणताही देश असा नाहीं ज्या ठिकाणी प्रषित मुहम्मद (स.) यांचे अनुयायी वास्तव्यास नाहीत. जगाच्या संपूर्ण लोकसंख्येत जवळपास २०० कोटी लोक हे एकेश्वरत्व, मुहम्मद ( स. ) यांचे अनुयायी आहेत.
    प्रेषित मुहम्मद (स.) एक आदर्श याबद्दल प्रेषितांच्या पत्नी आयशा (रजि.) म्हणतात, त्यांचे नैतिक चारित्र्य कुरआन आहे. कुरआनमध्ये सांगितलेल्या सर्व सद्गुणांचे व सदाचारांचे ते साकारित स्वरूप होते. त्यांच्या सवयी अत्यंत साध्या असल्या तरी सुरेख होत्या. त्यांचे खाणेपिणे. त्यांचा पोशाख अत्यंत साधेपणाचा होता आणि सत्तेच्या शिखरावर पोचल्यावरसुध्दा तोच मुळचा साधेपणा त्यांनी टिकवीला होता.
    शेवटच्या क्षणी त्यांची शक्ती झपाट्याने खचत गेली. त्यांच्या तोंडाने हळू हळू हे शब्द ऐवूâ येत होते, ‘‘हे अल्लाह! मला क्षमा कर आणि मला उच्चस्थानी तुझ्या सहवासात जागा दे.’’ अधूनमधून हे शब्दही उच्चारीत होते, ‘‘उच्चस्थानी जन्नत व उदार सहवासात.’’ त्यानंतर त्यांच्या शरीराची गात्रे शिथिल पडली. आयशा (रजि.) यांच्या मांडीवर ते कलंडले. त्यांची नजर चिंतातुरपणे त्यांच्या चेहऱ्यावर खिळून राहिली. तो सोमवारचा दिवस होता. त्या दिवशी रब्बिअव्वल महिन्याची १२ तारीख होती. त्या दिवशी वयाच्या ६३ व्या वर्षी आपल्या स्वर्गीय निवासात जाण्यासाठी त्यांनी हे जग सोडले. मृत्यूसमयी त्यांची व्यक्तिगत मालमत्ता म्हणजे खजुरीच्या वाळल्या पानाची एक चटई आणि पाण्याची एक कातड्याची पिशवी इतकीच होती. त्यांच्या घरातील दिव्यामध्ये साध्या तेलाचीसुध्दा व्यवस्था नव्हती. त्यांच्या पत्नी आयशा (रजि.) यांनी शेजाऱ्याकडून तेल मागून आणले होते. ही वस्तुस्थिती आहे. अल्लाह त्यांच्यावर, त्यांच्या कुटुंबीयांवर आणि त्यांच्या सोबत्यांवर आपल्या सर्वोत्तम कृपेचा वर्षाव करो! अशा रितीने ईश्वराची व मानवतेची सेवा करीत एक अत्यंत पवित्र जीवन संपले.

-एम. हुसैन गुरुजी
पैगंबर मुहम्मद (स.) इ. सन ५७१ मध्ये अरबस्तानातील मक्का
     नगरीत जन्मले. त्यांच्या जन्मनाच्या काही वर्षांपूर्वी त्यांचे पिता अब्दुल्ला यांचे निधन झाले होते. जन्माच्या सहा वर्षांनंतर माता आमिनासुद्धा निवर्तल्या. अशा प्रकारे ते बालपणातच अनाथ झाले. त्यांचे संगोपन आजोबा अब्दुल मुत्तलीब यांनी केले. त्यांच्या देहावसानापश्चात त्यांचे काका अबू तालीब यांनी त्यांचे पालनपोषण केले.
पैगंबर मुहम्मद (स.) यांच्या शुभागमनाच्या भविष्यवाणी अनेक धार्मिक ग्रंथांत स्पष्टपणे आढळून येतात. त्यात वेद, पुराण, तौरेत, बायबल आणि बुद्ध लिखित ग्रंथाची पृष्ठे आदींचा समावेश आहे. जरी या ग्रंथाची पुरेपूर सुरक्षितता होऊ शकलेली नाही. यामध्ये पुष्कळ सारे परिवर्तन स्वत: या ग्रंथांच्या अनुयायांनी केले. परंतु याच्याव्यतिरिक्त पैगंबर मुहम्मद (स.) यांच्या शुभागमनाची भविष्यवाणी व लक्षणे अंकीत आहेत. या सगळ्या गोष्टी शंभर टक्के केवळ आणि केवळ पैगंबर मुहम्मद (स.) यांच्याशी निगडीत विश्वासपात्र आहेत.
वेदांमध्ये पैगंबर मुहम्मद (स.) यांना नराशंस, पुराणात कल्की अवतार, बायबलमध्ये फारक्लीत आणि बौद्ध ग्रंथात अंतिम बुद्ध म्हटले गेले आहे. त्यांची दुसरी विशेषता ही आहे की इतिहासाच्या संपूर्ण उजेडात ते आले आहेत. अर्थात त्यांच्या जन्मापासून बालपण, तारुण्य, प्रेषित्वाच्या पदावर नियुक्ती आणि पैगंबर बनविल्यानंतर तेवीस वर्षांच्या प्रेषित्वाच्या जीवनाचा सर्व तपशील (यात इ. सन ६३४ मध्ये झालेल्या मृत्यूपर्यंत) प्रमाणित माध्यमातून अभिलेख करण्यात आलेला आहे. आज सुमारे साडे चौदाशे वर्षे झालेली आहेत. परंतु त्यांच्या २४ तासांच्या दैनंदिन जीवनाची उपक्रमशीलता सुरक्षित आहेत.
पैगंबर मुहम्मद (स.) यांनी स्पष्टपणे फरमाविले की ‘‘मी कोणताही नवा संदेश आणि नवा धर्म घेऊन आलेलो नाही.’’ किंबहुना अल्लाहच्या मागील पैगंबर व प्रेषितांनी जो संदेश व शिकवणी ईश्वराकडून सादर केल्या होत्या, त्याच त्यांनी समस्त मानवांसमोर सादर केलेल्या आहेत. अशा तऱ्हेने ते इस्लामचे संस्थापकदेखील नाहीत. कारण इस्लाम ईश्वराकडून आहे. यावरून हे स्पष्ट होते की मुहम्मद (स.) अल्लाहचे अवतार नव्हते किंबहुना मानव अल्लाहचे दास आणि त्याचे पैगंबर आहेत.
बालपण व तारुण्य
पैगंबर मुहम्मद (स.) यांचे बालपण त्याकाळातील सर्व प्रकारच्या अनिष्टतेपासून अगदी विशुद्ध व निर्मल होते. ते बाल्यावस्थेतच अनाथ झाले होते. ते नेहमी सत्य बोलत असत. कधी खोटे बोलले नाहीत. त्यांच्या स्वभावात लज्जा व संकोच ठासून भरलेला होता. पावित्र्य व निर्मलता त्यांना अत्यंत प्रिय होती. त्यांचे व्यवहार असे खरे होते की ज्या लोकांनीसुद्धा त्यांच्यासोबत व्यापार व प्रवास केला, त्यांनी सदैव त्यांची स्तुतीच वर्णन केली. कोणी क्षूद्र श्रेणीची तक्रारदेखील केली नाही. त्यांचे जीवन अतिशय साधे, सरळ आणि स्वाभिमानी होते. एखादा मानव याची कल्पनासुद्धा करू शकत नाही. त्यांचे निवासस्थान, पोषाख, राहणीमान, खाण्यापिण्याचा सर्व तपशील पुस्तकांमध्ये आलेला आहे.
त्यांच्या अंतरंगात स्वत:च्या जातीसाठी बदला घेण्याची भावना आढळून येत नसे. ते खूप क्षमा करणारे होते. कधी एखाद्या गुलाम, सेविका, बालके किंवा स्त्रीला त्यांनी मारले नाही. ते निर्बल, गुलाम व अनाथ बालकांवर खूप प्रेम करीत असत. ते सदैव पशुपक्ष्यांवर दया व वात्सल्याने वर्तन करीत आणि दुसऱ्यांनादेखील यासाठी खूप आग्रह करीत असत. ते वचनाचे दृढनिश्चयी, खूप पाहुणचार, आदरातिथ्य आणि शेजाऱ्यांशी सद्वर्तन करीत असत. दासांच्या अधिकारांचा खूप अधिक विचार ठेवत असत. अरब समाजात मूर्तिपूजा आम होती. त्याच्याशिवाय मोठमोठ्या अनिष्ठता सामान्यपणे आढळून येतसोत्या. परंतु लोक यांना दूषित समजत नसत. उदा. मदिरा, जुगार, व्यभिचार, निर्लज्जता, खून, लूटमार, विनाशकारी कार्ये आणि बालिकांना जिवंत दफन करणे इत्यादी या सगळ्या वाईटपणापासून ते नेहमी अलिप्त व शुद्ध राहिले.
त्यांनी व्यापार केला आणि स्वत:च्या प्रामाणिकपणा व सत्यनिष्ठेच्या आधारावर खूप यशस्वी ठरले. पंचवीस वर्षांच्या वयात हजरत खदीजा (रजि.) नामक महिलेसोबत विवाह केला. त्या दोनदा विधवा झालेल्याहोत्या. निकाहच्या वेळी त्यांचे वय चाळीस वर्षे होते. यांच्यापासून त्यांना काही अपत्येसुद्धा झाली. ज्यांत तीन सुपुत्र व चार सुकन्यांचा समावेश होता. तिन्ही सुपुत्र बालपणातच वारले. ते चाळीस वर्षांच्या वयात प्रविष्ठ झाले. तेव्हा मक्केत सत्यवान व विश्वस्त म्हणून प्रसिद्ध झाले होते. गरीब, विधवा, अनाथ, वाटसरू यांच्यासोबत ते शुद्ध हृदयता व प्रेमाची वागणूक करीत आणि त्यांच्या गरजांची सदैव परिपूर्तता करीत असत.
त्यांना अशांती, उपद्रव, जुलूम आणि अत्याचाराचा खूप तिटकारा होता. विवेक सांभाळताच त्यांनी सामाजिक व लौकिक जीवनास जवळून पाहिले. आपल्या जातीतील विकृती व बिघाडास पाहून ते फार दु:खी व शोकाकुल झाले. काबागृह एक ईश्वराच्या उपासनेचे घर आणि भक्तीसाठी बनविले गेले होते. परंतु लोकांनी यात ३६० मूर्ती आणून ठेवल्या होत्या. अरबमध्ये कबिले व टोळ्यांचे जीवन सर्वत्र आढळून येत असे. प्रत्येक जातीचे दैवत भिन्न भिन्न होते. विवाहपश्चात ते मक्केपासून काही अंतरावर एका पर्वतावर हिरा नामक गुफेत विराजमान होऊन एकांतमध्ये विचार चिंतन करीत असत. त्यांच्या समाजात काही मोठ्या मानवी सुशीलतादेखील आढळून येत होत्या. परंतु यामध्ये उल्लेखित घातक बिघाड उत्पन्न झाले होते. संपूर्ण समनाजात जुलूम, अत्याचार व अशांतता आम होती. बलवान निर्बलास दाबून ठेवित असे. न्यायनिवाडा समाप्त झाला होता.
अशा अवस्थेत ईश्वराकडून जिब्रिल नावाचे ईशदूत आले आणि मुहम्मद (स.) यांना दर्शविले की तुम्हाला अल्लाहने पैगंबर बनविले आहे. आपण केवळ अरब देशच नव्हे किंबहुना जगाच्या सकल मानवांचे प्रेषित बनविले गेले आहात.
या भारदस्त व कठीण उत्तरदायित्वाच्या अकस्मात ओझ्यामुळे स्वाभाविकपणे ते भयग्रस्त झाले. घरी परतले. धर्मपत्नी खदीजा (रजि.) यांना संपूर्ण वृत्तान्त कथन केला. तिने सांत्वना दिली की अल्लाह तुम्हाला व्यर्थ घालविणार नाही. आपण सदैव सत्य बोलता.
आप्तस्वकीयांसोबत सद्वर्तन करता. भुकेल्यांना जेऊ घालता. पाहुणचार करता. गरीब व असहाय लोकांची मदत करता. पत्नी आपल्या पतीची दुसऱ्यांच्या तुलनेत सर्वाधिक रहस्य जाणणारी असते. खदीजा (रजि.) यांची ही साक्ष मुहम्मद (स.) यांच्या सत्यतेचा फार मोठा पुरावा होय.
हिरा गुफेतून मक्का येथे परतल्यावर ते पुन:श्च एकांतात गेले नाहीत. येथे कोणी हा गैरसमज करून घेऊ नये की मुहम्मद (स.) पैगंबर बनण्याची तयारी करती होते. वास्तविक प्रेषित्व व पैगंबरी ही श्रम व पराकाष्ठा करून प्राप्त करण्याची वस्तू नाही. अल्लाह आपल्या दासांपैकी एखाद्या विशेष दासाला स्वत: निर्वाचित करून पैगंबर बनवित असतो. त्याच्याद्वारे मानवाचे मार्गदर्शन व पथप्रदर्शनाचा मार्ग लाभत असतो. त्याचे व्यावहारिक जीवन लोकांना अल्लाहच्या मर्जीनुसार वाटचाल करण्याचा मार्ग प्रशस्त करीत असतो. अशा प्रकारे मुहम्मद (स.) प्रेषित्व परंपरेतील अंतिम प्रेषित आहेत. हा गैरसमज व्हावयास नको की ते केवळ समाजसुधारक होते. अशा तऱ्हेने त्यांची स्थिती एखाद्या संत किंवा पीरासारखी नव्हती. ते खरे तर अल्लाहचे पैगंबर होते. या भानाने अल्लाहच्या दासांपर्यंत संदेश पोहचविण्याचे कार्य ईश्वराची आज्ञा व पथप्रदर्शनानुसार पार पडत असते. केवळ २३ वर्षांच्या संक्षिप्त जीवनकाळात त्यांनी आपल्या प्रेषित्वाच्या अंतर्दृष्टी व नेतृत्वाद्वारे संपूर्ण अरब देशात एक समग्र क्रांती प्रस्थापित केली आणि उत्कृष्ट मानवांचे एक मोठे संघटन तयार केले.
आवाहनाचा प्रारंभ
पैगंबर नियुक्त केल्यानंतरक त्यांनी मक्केत त्या काळातील प्रथेनुसार सफाच्या पर्वतावर चढून लोकांना एकत्र होण्यासाठी साद घातली. लोक मोठ्या प्रमाणावर जमले. प्रथम त्यांनी लोकांना पृच्छा केली, त्याच्याविषयी ते काय मत बाळगतात? लोक उत्तरले, आपण नेहमी सत्यवान व विश्वस्त मनुष्य राहिला आहात! आपण कधी असत्य बपोलला नाही. याच्या पश्चात त्यांनी फरमावले, जर मी सांगेन की एक सैन्य निकट तुमच्यावर हल्ला करणार आहे, तर तुम्ही मान्य कराल काय? लोकांनी प्रत्युत्तर दिले, ‘होय, मान्य करू!’ यांच्यानंतर त्यांनी आपले आवाहन सादर केले.
इथे समग्र विचार केल्यावर लक्षात येते की पैगंबर मुहम्मद (स.) यांनी प्रथमच आपले आवाहन आणि संदेश समस्त लोकांसाठी सादर केले. दुसरी महत्त्वपूर्ण गोष्ट ही ज्ञात होते की त्यांनी अरब समाजात आढळणाऱ्या अनिष्ठतेच्या समाप्तीकरिता समाजसुधारणेसाठी वेगवेगळ्या चळवळी आरंभिल्या नाहीत. किंबहुना रबच्या बंदगीचे एकच आवाहन सादर केले.
आवाहनाचा विरोध
पैगंबर मुहम्मद (स.) यांनी लोकांना आवाहन केले की एक अल्लाहची उपासना करा आणि एखाद दुसऱ्यास त्याच्यासोबत सहभागी कदापि करू नका. लोकांच्या विचारानुसार प्रस्तुत आवाहन त्यांच्या वाडवडिलांच्या धार्मिक कल्पनांच्या विरूद्ध होते. या आवाहनास मूठभर लोकांनी प्रतिसाद देऊन स्वीकार करून घेतले. परंतु बहुसंख्येने त्याचा कडाडून विरोध केला. पैगंबर मुहम्मद (स.) यांनी स्वत: संयम पाळला आणि त्याच्या अनुयायांना सुद्धा अद्भूत सहनशीलतेचा उपदेश केला. परंतु विरोधात उग्रस्वरूप उत्पन्न होत गेले. त्यांच्या साथीदारांना अग्नीवर निजवले गेले, चाबकाने मारणयात आले.विविध पद्धतींनी त्यांना जुलूम व अत्याचाराचा बळी ठरविले गेले.आरोप अन् खोट्या प्रचाराचे रान उठविले गेले. येथपर्यंत की एका पर्वताच्या खोऱ्यात तीन वर्षांपर्यंत त्यांच्या सोबत्यांना व परिवारजनासह सगळ्यांवर सामाजिक बहिष्कार घालण्यात आला.
पैगंबर मुहम्मद (स.) आणि त्यांच्या सोबत्यांना एका खोऱ्यात कैद करण्यात आले.निष्पाप बालके मातांच्या छातींमध्ये दूध नसल्यामुळे धाय मोकलून रडत होती. परंतु निर्दय व कठोर अंत:करणाचे विरोधक खोऱ्याच्या किनाऱ्यास उभे राहून जोरजोरात हसत होते. त्यांना थोडीसुद्धा दया येत नव्हती. तीन वर्षांनंतर काही मानवी सहानुभूती बाळगणाऱ्या लोकांच्या मध्यस्थी व प्रयत्नाने या खोऱ्यातून त्यांची सुटका झाली. परंतु मक्केत विरोध कमी होत नव्हता. किंबहुना यामध्ये दिवसागणिक तीव्रतेत वाढ होत होती.
(पूर्वार्ध)

statcounter

MKRdezign

Contact Form

Name

Email *

Message *

Powered by Blogger.
Javascript DisablePlease Enable Javascript To See All Widget