Latest Post

सत्याचा विरोध करणार्यांकडे असलेले पुरावे नेहमीच पोकळ असतात. त्यांची उद्दिष्टे आणि नियती मुळात खोट्या असतात. त्यांच्यासमोर केवळ एक प्रश्न आणि समस्या असते, ती म्हणजे लोकांना मूर्ख बनवून सत्ता मिळविणे आणि आपला स्वार्थ साधणे होय. म्हणून परिवर्तन आणि क्रांतीची मशाल घेऊन उठल्यास त्यामध्ये ठोस विचारसरणीचे निमंत्रण असावे आणि त्या क्रांतीच्या आंदोलकांमध्ये दृढ आस्था, बुद्धी, उच्च नीतिमत्ता असलेले चारित्र्य असल्यास पोकळ आणि निराधार मुळावर आधारित विरोधकांजवळील सर्व हत्यारे संपून जातात आणि मग ते वैफल्यग्रस्त होऊन अनैतिकरीतीने ‘विनाशकाले विपरित बुद्धी’ या उक्तीप्रमाणे काहीही करीत राहतात.

मक्का शहरात आदरणीय प्रेषित मुहम्मद(स) यांचा सत्यधर्म प्रकट होताच विरोधकांचे मानसिक पीडा देण्याचे कार्य सुरु झाले. विरोधक केवळ मानसिक यातना देण्यावरच समाधानी झाले नसून त्यांनी सत्याची मुस्कटदाबी करण्यासाठी हिसात्मक मार्गाचा अवलंब केला. हिसात्मक युगाची सुरुवात झाली. याच्या काही प्रसंगावर व दृष्यांवर आपण दृष्टी टाकू या.

माननीय खब्बाब(र) यांना त्यांच्या इस्लाम स्वीकारण्यापूर्वी ‘उम्मे अम्मार’ने एका गुलामाच्या (दासाच्या) स्वरुपात खरेदी केले होते. माननीय खब्बाब(र) यांनी इस्लामचा स्वीकार केल्यावर त्यांना जळत्या निखार्यांवर झोपवून त्यांच्या छातीवर एक अडदांड माणूस उभा करण्यात आला. जळत असलेले कोळसे त्यांच्या पाठीतून होणार्या रक्तस्त्रावाने विझले. त्यांच्या पाठीचे मांस जळून खाक झाले. त्यांची पाठ विस्तवाने जळून पांढरी शुभ्र झाली होती. माननीय उमर(र) यांच्या इस्लामी शासनकाळात त्यांनी आपला अंगरखा उचलून दाखविला आणि सांगितले, ‘‘इस्लाम स्वीकारल्यामुळे विरोधकांच्या यातना मला अशा प्रकारे सहन कराव्या लागल्या.’’ पूर्वी ते लोहाराचे अर्थात लोखंडी वस्तू तयार करण्याचे काम करित असत. कुरैश कबिल्याच्या लोकांकडे त्यांच्या कामाच्या बर्याच रकमा होत्या. परंतु इस्लाम स्वीकारल्यामुळे कुरैशांनी त्यांचा पैसा दिला नाही आणि स्पष्टपणे सांगितले, ‘‘जोपर्यंत तू इस्लामचा त्याग करीत नाही. तोपर्यंत तुला एक कवडीदेखील मिळणार नाही. सत्याधिष्ठित आणि इस्लामला आपल्या शरीराचा आत्मा समजणारे माननीय खब्बाब(र) यांनी स्पष्ट शब्दांत खडसावले, ‘‘तुम्ही मरून पुनर्जीवित झाला तरी तुमच्या इच्छा कधीच पूर्ण होणार नाहीत.’’

माननीय बिलाल हब्शी(र) हेसुद्धा इस्लामचा कट्टर विरोधक असलेल्या ‘उमैया बिन खल्फ’चे गुलाम (दास) होते. इस्लाम स्वीकारल्यावर त्यांना अमानवी यातना देण्यात येत असत. अरब प्रदेशात सकाळचा सूर्य माथ्यावर येताच तेथील अतिउष्ण वातावरणात त्यांना अतिशय तप्त रेतीवर झोपवून त्यांच्या छातीवर मोठी दगडाची शिला ठेवण्यात येत असे. अशाच अवस्थेत त्यांचा मालक उमैया बिन खल्फ त्यांना बजावून सांगत असे की, ‘‘अजूनही वेळ गेलेली नाही! इस्लामचा त्याग कर, अन्यथा अशाच अवस्थेत तडफडून मरशील. परंतु माननीय बिलाल(र) संयमाचे अतिशय तठस्थ पर्वत होते. उत्तरादाखल ते म्हणत, ‘‘अहद! अहद!!’’ (अर्थात ईश्वर एकच आहे.) उमैयाचा संताप अनावर होत असे. रागाच्या अतिरेकाने त्याचा जळफळाट होत आणि तो त्यांचे हातपाय बांधून त्यांच्या गळ्यात दोर टाकून शहराच्या खट्याळ मुलांच्या हातात देत आणि त्यांना संपूर्ण शहरात खेचण्यात येत असे, कधी त्यांना प्र्राण्यांच्या चामड्यात शिवून तप्त उन्हात फेकण्यात येत असे तर कधी लोखंडी पोषाखात बांधून दुपारच्या तप्त उन्हात फेकण्यात येत असे. तरीसुद्धा इस्लामवरील त्यांची श्रद्धा कमी होण्याऐवजी वाढतच होती. एकदा माननीय अबू बकर(र) यांनी त्यांना अशा अवस्थेत पाहिले आणि त्यांचा आत्मा कळवळला. त्यांनी माननीय बिलाल(र) यांना त्यांच्या क्रूर मालकाकडून खरेदी करून स्वतंत्र केले.

यापेक्षाही मानवी आत्म्यास बेचैन करणारी कहानी तर माननीय यासिर(र) आणि त्यांच्या परिवारजणांची आहे. माननीय यासिर(र) हे ‘कहतान’चे निवासी होते. काही कामानिमित्त ते ‘मक्का’ शहरी आले होते. येथे त्यांची मैत्री ‘हुजैफा मख्जूमी’ शी झाली आणि शेवटी त्यांनी येथेच लग्नही करून मक्केतच राहायला लागले. प्रेषित मुहम्मद(स) यांच्या निमंत्रणावर त्यांनी सहपरिवार इस्लामचा स्वीकार केला आणि विरोधकांच्या अमानुष छळास बळी पडले. विशेषकरून त्यांचे सपुत्र माननीय अम्मार(र) यांच्यावर तर विरोधकांनी मर्यादेपेक्षा जास्त अत्याचार केले. त्यांना तळपत्या रेतीत लोळवून बेदम मारहाण करण्यात येत असे. मार खाता खाता ते बेशुद्ध होत. त्यांच्या मातापित्यांवरसुद्धा अमानवी अत्याचार करण्यात येत असत. कधी पाण्यात बुडवून मारण्यात येत, तर कधी जळत्या कोळशांवर झोपवून मोठा दगड छातीवर ठेवण्यात येत असे. माननीय अम्मार(र) यांची माता माननीय सुमैया(र) यांच्या गुप्तांगावर क्रूर अबू जहलने भाला मारून त्यांचा वध केला. इस्लामसाठी हे पहिले हुतात्मा होते. त्यांचे वडील माननीय यासेर(र) हेसुद्धा अत्याचार सहन करताकरता हुतात्मा झाले. प्रेषित मुहम्मद(स) यांचा गुदर होत असताना त्यांना पाहून प्रेषित मुहम्मद(स) म्हणत, ‘‘तुमच्यासाठी स्वर्गाची खूशखबर आहे.’’ हे ऐकून माननीय अम्मार(र) हर्षोल्हासित होऊन आपल्या सर्व यातनांचा त्यांना विसर पडत असे. जणू जळजळणार्या जखमांवर थंडगार मलम ठेवण्यात यावे.

माननीय सुहैब(र) यांना इतका बेदम चोप देण्यात येत असे की, त्यांची शुद्ध हरपत असे. माननीय अबू फुकैह(र) यांच्या पायात दोरखंड टाकून गरम वाळूवर खेचण्यात येत असे. क्रूरकर्मा ‘उमैया बिन खल्फ’ याने त्यांचा गळा दाबला आणि ते मरता मरता वाचले. एकदा त्यांच्या छातीवर जड दगड ठेवण्यात आला, त्यांची जीभ बाहेर निघाली. त्यांना लोखंडाचे कवच घालून तळपत्या उन्हात बांधण्यात येत असे. माननीय अबू बकर(र) यांनी त्यांना अशा अवस्थेत पाहिले आणि त्यांचे मन भरून आले. त्यांनी तत्काळ त्यांची रक्कम भरून त्यांना स्वतंत्र केले.

माननीय लुबैना(र) आणि जुनैरा(र) या दोन स्त्रिया उमर(र) यांच्या दासी होत्या. माननीय उमर(र) यांनी अद्याप इस्लामचा स्वीकार केलेला नसून ते इस्लामचे कट्टर विरोधक मानले जात असत. या दोन्ही दासींना इस्लाम स्वीकारण्यावरून ते खूप मारत असत. माननीय लुबैना(र) यांना एकदा अबू जहल या क्रूरकर्माने एवढे मारले की, त्यांची दृष्टी हरपली. माननीय नहदीया(र) यासुद्धा दासी होव्या. त्यांच्यावरसुद्धा इतरांप्रमाणेच अत्याचार करण्यात आले. माननीय अबू बकर(र) यांनी या सर्वांना खरेदी करून दासत्वातून मुक्त केले.

ही परिस्थिती तर गुलाम आणि दासींवर होणार्या अत्याचारांची आहे. परंतु ज्या स्वतंत्र असलेल्यांनी इस्लाम धर्म स्वीकारून इस्लामी आंदोलनास सर्वतोपरी मदत केली, त्यांची परिस्थितीसुद्धा जास्त वेगळी नाही. त्यांच्यावर होणार्या अत्याचारांचा इतिहास आपण थोडक्यात पाहू या.

माननीय उस्मान(र) हे एक अतिशय श्रीमंत व्यापारी होते. ते जेव्हा प्रेषित मुहम्मद(स) यांच्या हातावर इस्लाम धर्म स्वीकारून इस्लामी आंदोलनात सहभागी झाले तेव्हा त्यांच्या चुलत्याने त्यांना दोरीने बांधून बेदम चोप दिला. माननीय अबू जर(र) यांनी इस्लाम धर्माचा स्वीकार केला आणि सरळ पवित्र ‘काबा’मध्ये जाऊन इस्लाम स्वीकारण्याची आवेशपूर्ण घोषणा केली. इस्लामविरोधकांचे टोळके त्यांच्यावर पिसाळलेल्या कुत्र्यांप्रमाणे अक्षरशः तुटून पडले आणि त्यांचा वध करण्यासाठी जमिनीवर पाडले. योगायोगाने तिकडून माननीय अब्बास(र) येत होते. त्यांनी पाहिले की, ‘गफ्फार’ कबिल्याच्या एका माणसास ठार मारण्याचा प्रयत्न होत आहे, तेव्हा त्यांनी विरोधकांना आवर घालून सांगितले की, ‘हा माणूस ‘गफ्फार’ कबिल्याचा असून या कबिल्याच्याच प्रदेशातून तुम्हाला व्यापार करण्यासाठी जावे लागते. तुम्ही जर याला ठार माराल तर तुमचा व्यापार बंद पडेल’ हे ऐकून विरोधकांनी त्यांना सोडून दिले.

माननीय जुबैर(र) यांनी इस्लाम स्वीकारल्यावर त्यांचे काका त्यांना चटाईत बांधून त्यांच्या नाकात धूर सोडत असत. तरीदेखील ते ओरडून काकांना म्हणायचे, ‘‘मी तुमच्या या त्रासाला कंटाळून ईशद्रोह मुळीच करणार नाही.’’

माननीय साद बिन जैद(र) आणि साद बिन अबी वकास(र) यांनाही दोरीने बांधून फटके देण्यात येत असत. माननीय अब्दुल्लाह बिन मसऊद(र) यांनी इस्लाम स्वीकारून सरळ पवित्र काबा गाठला व त्या ठिकाणी आपण इस्लाम स्वीकारण्याची जोरदार घोषणा केली. विरोधकांची तळपायाची आग मस्तकाला भिडली आणि त्यांनी त्यांना रक्तबंबाळ होईपर्यंत मारले.

माननीय उसमान बिन मजऊन(र) यांना जोरदार झापड मारून त्यांचा एक डोळा फोडण्यात आला. माननीय उम्मे शरीक(र) यांना उन्हात उभे करण्यात येऊन त्रास देण्यात आला. तेव्हा ते बेशुद्ध पडत असत. त्यांना पाण्याचा एक थेंबही प्यायला देण्यात येत नसे. एवढेच नव्हे तर माननीय अबू बकर(र), तलहा(र), वलीद बिन वलीद(र) अयाश बिन रबिआ(र) आणि सलाबिन हिशाम(र) यांच्यासारख्या प्रतिष्ठित जणांनासुद्धा त्रास देण्यात आला.

संपूर्ण मक्का शहराने इस्लाम स्वीकारणार्यांसाठी एका उग्र भट्टीचे स्वरुप धारण केले होते. घरोघरी आणि गल्लोगल्ली अत्याचाराचे तांडव माजले होते. अन्याय व अत्याचाराच्या भयानक आगीत होरपळूनसुद्धा असा एकही माणूस नव्हता की, ज्याने अत्याचारांना घाबरून इस्लामचा त्याग केला असेल. मग तो पुरुष असो वा स्त्री, गुलाम वा दासीं असो वा स्वतंत्रजण, गरीब असो वा श्रीमंत हे सर्व आंदोलक श्रद्धेचे असे प्रदर्शन करीत होते की, याचे एकही उदाहरण इतिहासात नाही. आजपर्यंत उठणार्या सर्व आंदोलनांतील अनुयायांवर सर्वांत जास्त कठोर शिक्षा ही इस्लामी आंदोलकांनाच देण्यात आली. एकमेव ईश्वरास उपास्य मानणे आणि आदरणीय प्रेषित मुहम्मद(स) यांना ईश्वराचे प्रेषित व जीवनाचे सर्वोच्च मार्गदर्शक मानण्याचे हेच उदाहरण आणि कसोटी होय. अत्याचार सहन करणार्यांच्या अंतःकरणात जी क्रांतीची ज्वाला भडकत होती ती आणखीन वाढत गेली. त्यांच्या संयम आणि सहनशीलतेसमोर क्रूर अत्याचारीजणांना हत्यार ठेवावे लागले. अत्याचारी पराभूत झाले. कारण ते एकाही व्यक्तीस त्याच्या मूळ स्थानापासून किचितही हलवू शकले नाहीत. आदरणीय प्रेषित मुहम्मद(स) यांना ज्या ठिकाणी मानवकल्याण चळवळीच्या शूर वीरांच्या संकल्प, धैर्य व संयमाबाबतीत पूर्ण समाधान आणि निश्चितता होती, त्या ठिकाणी या गोष्टीचीदेखील जाणीव होती की, शेवटी मानवी सहनशक्तीची काही मर्यादा असते. अत्याचार व अन्यायाची शृंखला कोठेच थांबण्याचे नाव घेत नव्हती. उलट दिवसेंदिवस अत्याचारात जबरदस्त वाढ होत होती. आपल्या अनुयायांची ही दयनीय अवस्था पाहून आदरणीय प्रेषित मुहम्मद(स) यांचे काळीज दुःखाने फाटत असे, परंतु नाविलाज होता. ते आपल्या अनुयायांचे ममतेने सांत्वन करून म्हणत, ‘‘ईश्वर अवश्य काही मार्ग काढील. परिस्थितीवरून असे लक्षात येत होते की, इस्लामी आंदोलनाचे पवित्र झाड ‘मक्का’ शहराच्या खडकाळ जमिनीत आणि प्रतिकूल वातावरणात वाढणे अशक्य आहे. हे सौभाग्य कदाचित इतर प्रदेशास लाभेल. तसेच इस्लाम धर्माच्या मानवकल्याण आंदोलनाच्या मागील इतिहासावरून असे दिसते की, या ठिकाणी स्थलांतराचे (अर्थात देशत्यागाचे) एक पर्व अवश्य येत असते. आदरणीय प्रेषितांच्या मनात ही कल्पना होतीच की, त्यांना व त्यांच्या अनुयायांना या पर्वातून गुदरावे लागेल. अर्थात वतनत्याग करावा लागेल. प्रेषितांनी आपल्या अत्याचारपीडित अनुयायांना सल्ला दिला की, ‘‘तुम्ही वतनत्याग करुन इतरत्र निघून जावे. ईश्वर लवकरच तुम्हा सर्वांना एकत्र करील.’’ अनुयायांनी विचारले की, ‘‘कोठे जावे?’’ प्रेषित उत्तरले, ‘‘अॅबिसीनियाकडे प्रयाण करावे.’’ कारण ‘अॅबिसीनिया’ देशात ख्रिश्चन धर्मावर आधारित एक न्यायप्रिय शासन होते. म्हणून प्रेषितांनी त्या देशाच्या बाबतीत म्हटले की तेथे सत्य व न्यायाचे शासन आहे.

प्रेषितत्व मिळण्याच्या पाचव्या वर्षापर्यंत आदरणीय प्रेषित मुहम्मद(स) यांच्या अनुयायांमध्ये अकरा पुरुष आणि चार स्त्रिया होत्या. इस्लामधारकांचा हा अकरा जणांचा काफिला मा. उस्मान बिन अफआन(र) यांच्या नेतृत्वाखाली अॅबिसीनियाकडे रात्रीच्या अंधारात रवाना झाला. माननीय उस्मान(र) यांच्यासोबत त्यांची पत्नी अर्थात प्रेषित मुहम्मद(स) यांची कन्या माननीय रुकैया(र) देखील होत्या.

या ठिकाणी ही बाब लक्षणीय आहे की, इस्लामी आंदोलनात सहभागी असलेल्या अनुयायांमध्ये पुरुषांप्रमाणेच स्त्रियांनीसुद्धा मजल मारली होती. पुरुषांप्रमाणेच यातना भोगणार्यांमध्ये स्त्रियांदेखील सामील होत्या आणि वतनत्याग करणार्यांतसुद्धा स्त्रियांनी सहभाग घेतला होता. ‘‘मुहाजिरीन’ अर्थात या स्थलांतर करणार्यांच्या बाबतीत जेव्हा कुरैशजणांना माहिती मिळाली, तेव्हा त्यांचे रक्त खवळले. त्यांच्या पाठलागासाठी त्यांनी माणसांना पिटाळले. परंतु जिद्दाच्या बंदरापर्यंत पोहोचल्यावर त्यांना समजले की, हे लोक आपल्या हातून निसटले. या मुहाजिरीन (स्थलांतरीत) जणांनी थोडासा काळ तेथे व्यतीत केला व अफवा पसरली की, इस्लामचे विरोधक असलेल्या ‘कुरैश’ कबिल्याने इस्लाम स्वीकारला, तेव्हा ते ‘मक्का’ शहरात परत आले. येथे पोहोचल्यावर त्यांना कळले की, ती एक अफवा होती. आता मात्र त्यांच्यावर पहिल्यापेक्षाही जास्त अत्याचार वाढले.

विरोधकांचा हिसक विरोध उग्र रुप धारण करीत गेला. त्यामुळे परत एकदा इस्लामधारकांनी ‘हिजरत’ (स्थलांतर) केले. या स्थंलातरितांमध्ये ८५ पुरुष आणि १७ स्त्रिया होत्या. हे सर्वजण अॅबिसीनियाला पोहोचले आणि त्या ठिकाणी इस्लामी नियमानुसार शांतीपूर्ण जीवन व्यतीत करु लागले.

विरोधक मात्र शांत बसत नव्हते. त्यांनी आपसात सल्लामसलत करून एक योजना आखली. या योजनेनुसार ‘इब्ने रबिआ’ आणि ‘अम्र बिन आस’ यांना दूत बनवून पाठविले ते यासाठी की, या दोघांनी अॅबिसीनियाचा राजा ‘नेगूस’ याच्याशी बोलणी करून मुहाजिरांना (वतन त्यागून आलेल्यांना) आपल्या स्वाधीन करावे. सोबत त्यांनी राजा ‘नेगूस’ आणि त्याच्या दरबारातील पादरींसाठी बहुमूल्य भेटी व नजरानेदेखील पाठविले. मोठ्या तयारीनिशी हे दोघेजण अॅबिसीनियास पोहोचले. प्रथम त्यांनी दरबारातील पादरी व इतरांना भेटून आणि नजराने देऊन दिशाभूल करण्याचा प्रयत्न केला की, ‘‘त्यांच्या देशात निवास करीत असलेल्या मक्कावासियांनी मक्का शहर आणि अरब प्रदेशात एक धार्मिक पंथाची स्थापना करून आमच्या प्राचीन धर्माची विटंबना केली. हे इस्लामपंथीय लोक तुमच्या ईसाई धर्मावरसुद्धा संकट आणतील.’’ त्यांचा विचार असा होता की, येथील राजा त्यांचे मत ऐकून एकतर्फी निर्णय देईल आणि मुस्लिमांना आपली बाजू मांडू देण्याची संधीच न देता त्यांना आमच्या स्वाधीन करील. अशा प्रकारे वातावरण तयार करून हे दोघे दूत राजदरबारी पोहोचले, मग त्यांनी आपल्या येण्याचा हेतु स्पष्ट केला की, मक्का शहराच्या बड्या मंडळींनी आपले प्रतिनिधी बनवून आपल्याकडे आम्हास पाठविले आहे. त्यांनी अशी आपणास विनंती केली की, आपल्या राज्यात निवास करणार्या आमच्या लोकांना आमच्या स्वाधीन करावे.

दरबारातील पादरी आणि इतरजणांनी त्यांचे समर्थन केले. परंतु राजा नेगूसने मुस्लिमांची भूमिका समजून घेण्यापूर्वीच निर्णय देण्यास स्पष्टइन्कार केला व दुसर्या दिवशी दोन्ही पक्षांना पाचारण करण्याचे आदेश दिले. मुस्लिमांनी या बाबतीत आपसात सल्लामसलत करून निर्णय घेतला की, ‘‘आपण ईसाई असलेल्या राजासमोर आदरणीय प्रेषित मुहम्मद(स) यांच्या शिकवणीनुसार इस्लामची भूमिका स्पष्टपणे मांडावी, मग जे होईल ते पाहू या.’’ हीच इस्लामवरील श्रद्धाधारकांची भूमिका असते. मुस्लिमजणांनी दरबारात पोहोचल्यावर तेथील परंपरेनुसार बादशाहसमोर साष्टांग घातले नाही. दरबारातील लोकांना हा बादशाहचा अपमान वाटला आणि याचे कारण विचारले, तेव्हा माननीय जाफर(र) यांनी मुस्लिमांचे नेतृत्व करताना म्हटले, ‘‘आम्ही ईश्वराशिवाय इतर कोणासमोरही आणि खुद्द आमच्या प्रेषितांसमोरही सजदा करीत नाहीत (अर्थात डोके नमवित नाहीत.)’’ लाचलुचपत देऊन स्वार्थ साधणार्या आणि लाळघोटेपणा करणार्यांच्या तुलनेत सिद्धान्त आणि संहितेवर आधारित हे वर्तन किती उठून दिसते!

यानंतर मक्काच्या दूतांनी आपली भूमिका मांडताना म्हटले की, ‘‘हे आमचे पळपुटे अपराधी आहेत. यांनी नवीन धर्म उभा करून आणखीन एक बिघाड निर्माण करणारे वादळ उभे केले आहे. म्हणून यांना आमच्या स्वाधीन करण्यात यावे.’’ यावर माननीय जाफर(र) उठले आणि या दूतांना काही प्रश्न विचारण्याची राजा नेगूसची परवानगी मागितली. यावर राजाने परवानगी दिली.

माननीय जाफर(र) यांनी विचारले, ‘‘आम्ही कोणाचे गुलाम आहोत काय?’’
‘‘नाही!’’ दूतांनी उत्तर दिले.
‘‘आम्ही एखाद्याचा हकनाक खून केला काय?’’
‘‘नाही!’’
‘‘आम्ही कोणाची संपत्ती घेऊन आलो काय?’’
‘‘नाही!’’

मग माननीय जाफर(र) म्हणाले, ‘‘यांपैकी एकही अपराध आम्ही केला असल्यास आम्हास परत पाठविण्यात यावे.’’ आता संपूर्ण चित्र स्पष्ट झाले होते. आता माननीय जाफर(र) यांनी राजा नेगूस आणि तेथील दरबारीजणांना उद्देशून एक मुद्देसूद आणि तर्कसिद्ध भाषण दिले.

‘‘हे राजन! आम्ही अज्ञान व रानटीपणाच्या अंधारात खितपत होतो. मूर्तीपूजा करीत होतो. मृत प्राण्यांचे मांस खात होतो. व्यभिचारात आमचे जीवन व्यतीत होत होते. शेजार्यांना त्रास देत होतो. भाऊ आपल्या भावावर अत्याचार करीत होता. बळी तो कान पिळी अशीच आमची अवस्था होती. एवढ्यात ईश्वराने आमच्यादरम्यान एक सज्जन माणूस उभा केला. त्याच्यातील सज्जनशीलता, अनामतदारी आणि सत्यनिष्ठ वर्तन आम्हा सर्वांना चांगले परिचित होते. त्याने आमच्यापर्यंत इस्लामचा संदेश पोहोचविला आणि त्यामार्फत शिकवण दिली की, मूर्तीपूजेचा त्याग करावा. सत्य बोलावे, रक्तपात सोडावा, अनाथांची संपत्ती गिळंकृत करू नये. शेजार्यांची मदत करावी. शीलवंत स्त्रियांवर व्यभिचाराचा आरोप लावू नये. नमाज अदा करावी. रोजे (उपवास) धरावे. दानधर्म करावा. म्हणून आम्ही मूर्तीपूजा त्यागली आणि संपूर्ण दुष्कर्म सोडून दिले. एवढ्यासाठीच आमचा समाज आमचा वैरी बनला आणि आमच्यावर बळजबरी करण्यात येत आहे की, आम्ही परत अज्ञानात यावे. त्यामुळे आम्ही आपली श्रद्धा आणि प्राणांच्या रक्षणास्तव या ठिकाणी स्थलांतर केले. हीच आमची कहानी आहे.’’

सत्याने ओतप्रोत असलेल्या भावना व्यक्त झाल्यास त्या आपोआप कोणालाही प्रभावित केल्याशिवाय राहत नाहीत. राजा ‘नेगूस’ याने दिव्य कुरआनाचा काही भाग पठन करण्याची विनंती केली. माननीय जाफर(र) यांनी ‘सूरह-ए-मरयम’ चा काही भाग वाचून दाखविला. ईश्वरी वाणी ऐकून राजाचे डोळे पाणावले. तो अकस्मातपणे म्हणाला, ‘‘ईश्वराची शपथ! दिव्य कुरआनची ही वाणी आणि बायबल हे एकाच दिव्याची दोन प्रतिबिबे आहेत.’’ पुढे तो म्हणाला, ‘‘बायबलमध्ये येशू मसीह(अ) तर्फे ज्या प्रेषितांची भविष्यवाणी करण्यात आली आहे, मुहम्मद(स) हे तेच प्रेषित होत. ईश्वराचे महीम उपकार आहे की, मला प्रेषित मुहम्मद(स) यांचा काळ प्राप्त झाला.’’ याबरोबरच त्याने निर्णय दिला की, आश्रितांना परत करण्यात नाही.

मक्कावरून आलेल्या दूतांना आपल्या कुटिल कारस्थानात यश न मिळाल्याने त्यांचा संताप अनावर झाला. त्यांनी पादरी आणि इतर पदाधिकार्यांचा गैरसमज करण्याचा प्रयत्न केला की, येशू मसीह(अ) यांच्याविषयी असलेली मुस्लिमांची श्रद्धा चुकीची आहे. त्यामुळे दुसर्या दिवशी परत एक सभा घेऊन मुस्लिमांची श्रद्धा जाणून घेण्याचा निर्णय घेण्यात आला. राजा ‘नेगूस’ याने मुस्लिमांना येशू मसीह(अ) यांच्या बाबतीत विचारले असता मुस्लिमांचे प्रतिनिधी माननीय जाफर(र) म्हणाले, ‘‘आमचे प्रेषित मुहम्मद(स) यांनी सांगितले की, आदरणीय येशू मसीह(अ) हे ईश्वराचे प्रेषित असून त्यांच्यावर दिव्यवाणी अवतरित झाली होती.’’

राजा ‘नेगूस’ जमिनीवरून एक काडी उचलून म्हणाला, ‘‘ईश्वराची शपथ! तुम्ही जे येशू मसीह(अ) चे वर्णन केले त्यापेक्षा येशू मसीह(अ) या काडीपेक्षाही जास्त नाहीत. तसेच त्याने मक्काच्या दोन्ही प्रतिनिधींना त्यांच्या सर्व भेटवस्तूंसह दरबारातून व देशातून निघून जाण्याचा आदेश दिला. मक्काचे दोन्ही दूत तोंडघशी पडले आणि अपयशाचे जखम घेऊन मक्केस परतले.

विश्वाच्या सर्वांत जास्त पावन मानवाचा संदेश हळूहळू प्रामाणिक आणि न्याय पसंत करणार्या सज्जनांपर्यंत पोहोचत गेला आणि हळूहळू प्रेषित मुहम्मद(स) यांच्या अनुयायांत भर पडत गेली आणि विरोध करणार्या ‘मक्का’वासीयांचा विरोधही तीव्र होत गेला.

विरोधकांच्या प्रेषितविरोधी प्रोपगंड्याचादेखील प्रेषितांना लाभ होत राहिला. त्यांच्या विरोधी प्रोपगंड्यामुळे प्रेषितांचा संदेश दूरदूर पसरत गेला. परिणामी बर्याच प्रतिष्ठित जणामध्ये आदरणीय प्रेषित मुहम्मद(स) यांना भेटण्याची उत्कंठा वाढत गेली. लोक प्रेषितांची भेट घेऊ लागले.

पुढे जाण्यापूर्वी एका विचित्र घटणेवर आपण लक्ष घालू या. झाले असे की, त्या काळात ‘तुफैल बिन अम्र दोसी’ नावाचे एक अतिशय प्रसिद्ध कवी आणि सज्जन गृहस्थ होते. ते ‘मक्का’ शहरात आले तेव्हा कुरैश कबिल्याच्या काही जणांनी त्यांची भेट घेतली व सांगितले, ‘‘हे तुफैल! तुमचे आमच्या शहरात आगमन झाले आहे. येथे मुहम्मद(स) यांचे कर्म आमच्यासाठी असहनीय झाले आहे. त्याचे बोल एखाद्या जादूप्रमाणे मनावर भुरळ घालतात. तो भावाभावांत आणि पतीपत्नीत दुरावा निर्माण करीत आहे. जो माणूस त्याला भेटतो, तो स्वतःस त्याच्याच स्वाधीन करतो आणि आपल्या परिवार व समाजाचा वैरी बनतो. म्हणून आम्ही तुम्हालादेखील या संकटाची पूर्वसूचना देत आहोत. तुम्ही त्यास मुळीच भेटू नका. त्याचे काहीही ऐकू नका. त्याच्याशी काहीच बोलू नका. अन्यथा तुम्हीदेखील वशीकरणाच्या आहारी जाल.’’

तुफैल यांनी स्वतः हा वृत्तान्त आपल्या शब्दांत अशा प्रकारे सांगितले की, ‘‘त्या कुरैशजणांनी माझ्याकडून वचन घेतल्याशिवाय मला सोडले नाही. मी ‘हरम’कडे जाताना कानामध्ये कापूस खुपसून जात असे, जेणेकरून मुहम्मद(स) यांचे शब्द माझ्या श्रवणी येऊ नयेत. एकदा प्रेषित मुहम्मद(स) ‘काबा’मध्ये ईशस्मरणासाठी उभे होते. त्यांची वाणी ऐकण्याची माझ्या मनात तीव्र उत्कंठा निर्माण झाली. मी कानातील बोळे काढून प्रेषित ईशस्मरणात उच्चारीत असलेली वाणी ऐकू लागलो. खरोखरच प्रेषितवाणी अत्यंत प्रभावी आणि चित्ताकर्षक होती. मी कवीमनाचा माणूस असूनही अशी सत्यवाणी यापूर्वी कधीच कोणाच्या तोंडून ऐकलेली नव्हती. त्यांच्या वाणीत सत्य ओतप्रोत होते. मग मी विचार केला की, मी स्वतः एक कवी आहे. आपल्या विवेकबुद्धीने भल्या-बुर्याचा विचार करण्याची माझ्यात पात्रता आहे. मग सरळच प्रेषित मुहम्मद(स) यांची भेट घेऊन त्यांचे विचार प्रत्यक्षात ऐकण्यात काय वावगे आहे. जे बुद्धीला पटेल ते स्वीकारू आणि जे पटणार नाही, ते सोडून देऊ.

असा विचार करून मी प्रेषित मुहम्मद(स) हे घरी जात असताना त्यांच्यासोबत चालू लागलो. रस्त्यात मी प्रेषितांच्या विरोधकांच्या प्रोपगंड्याबाबत सविस्तर वृत्तान्त सांगितला. प्रेषितांच्या घरी पोहोचल्यावर मी त्यांना निवेदन केले की, त्यांनी आपली शिकवण स्पष्ट करावी. यावर प्रेषितांनी इस्लाम धर्माबाबतीत माहिती दिली. ईश्वराची शपथ! प्रेषितांच्या मुखाने वदलेल्या वाणीपेक्षा जास्त सुंदर आणि सत्याधिष्ट वाणी मी इतरत्र कोठेच ऐकली नाही. त्यांनी वदलेल्या दिव्य कुरआनाने माझे अंतःकरण खूप प्रभावित झाले. मग कोणताही विलंब न लावता मी इस्लामचा स्वीकार केला आणि त्यांच्या जमातीत सामील झालो. त्यांचा निरोप घेऊन मी आपल्या कबिल्यात आलो आणि कबिल्याच्या लोकांना इस्लामचा संदेश ऐकविला. ते सर्वजणसुद्धा खूप प्रभावित झाले.’’

याचप्रमाणे आणखीन एक प्रमुख कवी आशा बिन कैस मक्का शहरात आला. त्याचीसुद्धा इस्लामविरोधी लोकांनी गैरसमजूत केली. त्याला सांगण्यात आले की, मुहम्मद(स) भोगविलासास निषिद्ध ठरवितात. मद्यपानाची मनाई करतात. हे ऐकल्यावर त्याच्या मनातदेखील प्रेषित मुहम्मद(स) यांना भेटण्यासाठी संकोच निर्माण झाला. त्याची अवस्था पाहून विरोधकांनी त्यास सांगितले, ‘‘सध्या तुम्ही परत जाऊन चांगला विचार करा आणि पुढच्या वर्षी येऊन मुहम्मद(स) यांची भेट घ्या.’’ तो तसाच परत गेला. परंतु पुढच्या वर्षी येण्यापूर्वीच तो मरण पावला.

यापेक्षा जास्त एक विलक्षण घटणा घडली. अराशी नावाचा एक माणूस ‘मक्का’ शहरात आला. त्याच्यासोबत एक उंट होता. इस्लामद्रोह्यांचा म्होरक्या ‘अबू जहल’ याने त्याच्या उंटाचा सौदा केला, परंतु रक्कम देण्यास मागेपुढे करू लागला. अराशी आपल्या उंटाची रक्कम मिळविण्यासाठी कुरैश कबिल्यांच्या बर्याच सरदारांना भेटला. परंतु कोणीही त्याचे पैसे अबू जहलकडून मिळवून देऊ शकला नाही. एका सरदाराने टिगलटवाळी करण्याच्या हेतुने त्याला सांगितले की, ‘‘तू मुहम्मद(स) यांना भेट, ते तुझा हक्क मिळवून देतील.’’ अराशीने आदरणीय प्रेषित मुहम्मद(स) यांची भेट घेऊन सविस्तर वृत्तान्त सांगितला आणि आपला हक्क मिळवून देण्याची विनंती केली. त्याची परिस्थिती ऐकताच आदरणीय प्रेषित मुहम्मद(स) उठले आणि अराशीला घेऊन सरळ ‘अबू जहल’च्या घरी पोहोचले. घरावर थाप मारली. आतून प्रश्न आला की, ‘‘कोण आहे?’’

‘‘मी आहे मुहम्मद(स)! बाहेर या,’’ प्रेषित उत्तरले. ‘अबू जहल’ बाहेर आला. अराशीसोबत प्रेषित मुहम्मद(स) यांना पाहताच वस्तुस्थितीची त्यास कल्पना आली. प्रेषित मुहम्मद(स) हे अराशीचा हक्क मिळवून देण्यासाठी आलेले आहेत, हे न समजण्याएवढा मूर्खही तो नव्हता. तो अरब समाजाचा अत्यंत चतुर आणि मुत्सद्दी माणूस होता. आपल्या बाबतीत प्रेषितांच्या मनात खदखदणारा संताप, अन्याय व अत्याचाराविरोधी असलेल्या भावना आणि सत्याच्या समर्थनाची तीव्र मानसिकता प्रेषितांच्या डोळ्यांत पाहूनच त्याचे धैर्य खचले. आदर्श चारित्र्य असलेल्या प्रेषित मुहम्मद(स) यांच्यासमोर तोंड उघडण्याची त्याच्यात हिमतच उरली नाही. त्याच्या सर्वांगास दरदरून घाम फुटला. हे दृष्य पाहून ‘अराशी’ देखील आश्चर्याने थक्क झाला. कारण त्याने कुरैश कबिल्यांच्या मोठमोठ्या सरदारांना आपला हक्क मिळवून देण्याची विनंती केली होती. परंतु कोणत्याही सरदारात ‘अबू जहल’सारख्या व्यक्तीसमोर उभे राहण्याचे धैर्य नव्हते. परंतु याच ‘अबू जहल’ला प्रेषितांच्या नजरेचा सामना करणे अशक्य झाले होते. तो ताबडतोब घरात गेला आणि रक्कम मोजून ‘अराशी’ला देऊन टाकली.

इस्लामद्रोह्यांची टिगल उडविण्याची योजना त्यांच्यावरच उलटली. अशा प्रकारे ईश्वरी क्रांतीचे आंदोलन पुढे जात होते आणि विरोधकांचे सर्व मनसुबे त्यांच्यावरच उलटत होते.

आदरणीय प्रेषित मुहम्मद(स) यांना ठार मारण्याची योजनासुद्धा इस्लामद्रोह्यांच्या विचाराधीन होती. परंतु दोन कबिल्यात दीर्घकाळ उद्भवणार्या संघर्षाच्या भीतीपोटी ही योजना रखडली. शेवटी त्यांनी आणखीन एक योजना आखली. ती अशी की, प्रेषित मुहम्मद(स) यांचे लाडके काका अबू तालिब यांच्यावर दबाव टाकण्यात यावा की, त्यांनी इस्लामी क्रांतीच्या आंदोलनकर्त्यांना आपल्या सुरक्षासीमेच्या बाहेर काढावे. त्यांची कोणत्याही प्रकारे पाठराखण करू नये. अशा प्रकारच्या कुटील योजनेमागे ‘उमैया’ परिवाराच्या सरदारांचे डोके चालत होते. आदरणीय प्रेषित मुहम्मद(स) हे हाशिम परिवाराचे होते. हाशिम परिवाराशी हेवा बाळगणार्या ‘उमैया’ परिवाराच्या सरदारांना ही गोष्ट मुळीच सहन होण्यासारखी नव्हती की, ‘हाशिम’ परिवारात ‘प्रेषित’ असावा.

उत्बा, शैबा, सुफयान, अबुल बख्तरी, अस्वद, अबू बहल, वलीद बिन मुगैरा, हिज्जाज व त्याची दोन्ही मुले नुबैह व मुनब्बिह आणि आस बिन वाईलसारख्या मोठमोठ्या सरदार व प्रतिष्ठितजणांचे एक शिष्टामंडळ प्रेषितांचे काका ‘अबू तालिब’ यांच्याकडे येऊन म्हणाले, ‘‘हे अबू तालिब! आपला लाडका पुतण्या मुहम्मद(स) आमच्या उपास्य, विभूती आणि दैवतांचा अपमान करतो. आमच्या धर्माची विटंबना व अनादर करतो. आमच्या वडिलोपार्जित धर्मप्रथा व कर्मकांडास चुकीची पद्धत आणि मूर्खतापूर्ण कार्य म्हणतो. आमच्या श्रद्धांना क्षती पोहचवितो. वाडवडिलांचा अपमान व अनादर करतो. म्हणून एकतर तुम्हीच त्यांना आवर घाला किवा आमच्या दोघांच्या मध्यात न पडता बाजूला व्हा. आम्ही काय करायचे ते पाहून घेऊ.’’

‘अबू तालिब’ यांनी शांतपणे त्यांचे म्हणणे ऐकून घेतले आणि त्यांना समजावून आणि शांत करून परत केले. प्रेषित मुहम्मद(स) यांनी नित्यनेमाने आपले प्रचारकार्य सुरुच ठेवले आणि विरोधक मात्र वैफल्याच्या आहारी गेल्याने आणखीनच संतापले.

अशाच प्रकारे आणखीन काही दिवस लोटल्यावर परत एक शिष्टमंडळ अबू तालिब यांची भेट घेऊन म्हणाले,

‘‘आम्ही मागणी केली होती की, आपल्या लाडक्या पुतण्यापासून आम्हास वाचवा. परंतु आपण आमच्या मागणीचा विचारदेखील केला नाही. आम्ही आमच्या धर्म, दैवत आणि वाडवडिलाविषयी आपल्या पुतण्याच्या मुखाने होणारा अपमान मुळीच सहन करू शकत नाही. तुम्ही त्यांना आवर घाला, अन्यथा आम्ही तुमच्याशीदेखील दोन हात करायला मागेपुढे पाहणार नाही.’’ अबू तालिब यांनी पाहिले की, प्रकरण गंभीर होत आहे. म्हणून त्यांनी आपले लाडके पुतणे प्रेषित मुहम्मद(स) यांना बोलावून म्हटले, ‘‘बेटा! माझ्यावर एवढे ओझे टाकू नकोस की, ज्याला उचलणे माझ्या शक्तीबाहेर होईल!’’

आदरणीय प्रेषित मुहम्मद(स) यांना काकांचे शब्द ऐकल्याने हे कळून चुकले की आपण ज्या आधारशीलेवर पाय ठेवून उभे होतो, ती आधारशीला आता सरकणार आहे. हे लक्षात आल्यावरसुद्धा आणि या अत्यंत नाजूक परिस्थितीतही आपल्या अतिश्रेष्ठ पदाचा मान भंग न होऊ देता म्हटले,

‘‘हे काकावर्य! ईश्वराची शपथ! या लोकांनी जर माझ्या उजव्या हातात सूर्य आणि डाव्या हातात चंद्र ठेवून मागणी केली की, मी या कार्यास सोडून द्यावे, तरी मी हे कार्य तडीस नेणारच. निश्चितच हे ईश्वरी आंदोलन यशस्वी होईल!’’

प्रेषित मुहम्मद(स) यांच्या आतून बोलणारी हीच ती शक्ती होय, जिच्यामुळे इतिहासात अभूतपूर्व परिवर्तन घडत असते. त्यांचा हा निर्धार पाहून अबू तालिब यांचेदेखील काळीज हेलावले. त्यांनी मोठ्या प्रेमाने म्हटले, ‘‘बेटा! तुला जे योग्य वाटते ते कर! तू आपला संदेश पोहोचविण्याचे कार्य सुरु ठेव. मी कोणत्याही कठीण परिस्थितीत तुला वार्यावर सोडणार नाही! ’’

अशाच प्रकारची एक घटना माननीय हमजा(र) आणि मा. उमर(र) यांनी इस्लाम स्वीकारल्यानंतर घडली. कुरैश कबिल्याचे काहीजणांचे शिष्टमंडळ प्रेषितांचे काका अबू तालिब यांना भेटून म्हणाले, ‘‘सर्व परिस्थिती आपल्या डोळ्यांसमोरच आहे. आपल्या पुतण्याला (अर्थात प्रेषित मुहम्मद(स)) यांना बोलावून घ्यावे. आपणांसमोर असा करार व्हावा की, त्यांनी आता आम्हास छेडू नये. आम्हीही त्यांना छेडणार नाहीत. त्यांनी आमच्या लोकांना त्यांच्या धर्माचा उपदेश करू नये. आमचाही त्यांच्या धर्माशी काहीच संबंध नसेल.’’

‘अबू तालिब’ यांनी प्रेषित मुहम्मद(स) यांना बोलावून सर्व प्रकार सांगितला. प्रेषित मुहम्मद(स) यांनी कुरैशच्या शिष्टमंडळास उत्तर दिले की, ‘‘माझे एक धर्मसूत्र आहे. तुम्ही जर याचा स्वीकार केला तर संपूर्ण अरबजण तुमच्या वंशात येईल आणि संपूर्ण विश्वातील मानव तुमचेच नेतृत्व स्वीकारतील!’’

या ठिकाणी प्रेषित मुहम्मद(स) यांच्या शब्दांवर दृष्टी टाकल्यास हे सिद्ध होते की, त्यांचा धर्म म्हणजे केवळ कर्मकांड नव्हते, तर ती एक परिपूर्ण जीवनव्यवस्था होती. अरबी भाषेत प्रेषितांच्या प्रस्तावित धर्मास ‘दीने हक’ असा शब्द वापरण्यात आला आहे. ‘दीने हक’ म्हणजेच सत्यावर आधारित जीवनव्यवस्था. जन्मापासून मरेपर्यंत मानवाच्या आचारविचाराची ही संहिताच असून ती केवळ एखाद्या विशिष्ट समाजापुरती किवा राष्ट्रापुरती वा विशिष्ट काळापुरती मर्यादित नसून प्रत्येक ठिकाणच्या, प्रत्येक राष्ट्र, वंश व प्रदेशाच्या आणि प्रत्येक भाषा बोलणार्या मानवासाठी आहे. हीच विश्वव्यापी जीवनव्यवस्था म्हणजेच ‘इस्लाम’ होय.

आदरणीय प्रेषित मुहम्मद(स) यांची निर्णयशक्ती एवढी अफाट आहे की, शत्रूंची संख्या व शक्ती आपल्या व आपल्या अनुयायांच्या संख्या व शक्तीपेक्षा कितीतरी पटीने जास्त असूनसुद्धा त्यांना आपल्या इस्लामी आंदोलनाच्या यशाची पूर्ण खात्री होती. जणू ते अंधारात उभे राहून सांगत होते की, ‘रात्रीचा अंधार संपेल व सकाळचा सूर्य उगवेल.’

‘हज’चा प्रसंग मोठा विचित्र असायचा. दूरदूरच्या प्रदेशातून भाविक ‘हज’ करण्यासाठी मक्का शहरात येत असत. याच संमेलनाप्रसंगी आदरणीय प्रेषित मुहम्मद(स) आपला सत्यसंदेश हजयात्रेकरूना देत. विरोधकांच्या अंगाचा तिळपापड होई. प्रत्येकास प्रेषितांची भेट न घेण्याची वा त्यांच्याशी न बोलण्याची सूचना करणे विरोधकांना शक्य नव्हते. यामुळे काय करावे हे त्यांना सुचत नव्हते.

अशाच एका ‘हज’ मोसम येण्यापूर्वी विरोधकांमधील ‘वलीद बिन मुगैरह’ याच्या निवासस्थानी विरोधकांच्या सरदारांची सभा घेण्यात आली. वलीद म्हणाला, ‘‘हजचा मोसम जवळ येत आहे. दूरदूरच्या शहरांतून अरबजण ‘हज’ करण्यासाठी येतील. मुहम्मद(स) यांच्याविषयी व त्यांच्या धर्माविषयी बरीच माहिती त्यांना मिळाली आहे. ते लोक मुहम्मद(स) यांना भेटण्याचे व त्यांचा धर्मसंदेश जाणून घेण्याचे प्रयत्न करतील. तेव्हा वेळीच काही उपाय करावा लागेल की जेणेकरून ते मुहम्मद(स) यांना भेटू नयेत.

या उपायाच्या मुद्यावर खूप चर्चा रंगली. बर्याच क्लुप्त्या आणि योजना लोकांनी सांगितल्या. कोणी म्हणाले, ‘‘आपण मुहम्मद(स) हे जादूगार असल्याचे सांगू या,’’ तर कोणी म्हणाले, ‘मुहम्मद(स) हे कवी असल्याचे सांगू या किवा त्यांना पिशाच्च लागल्याचे भासवू या, जेणेकरून लोक त्यांची भेट घेणे टाळतील.’’ परंतु शेवटी सर्व चर्चा निष्फळ ठरली आणि सर्वजण म्हणाले की, ‘‘हे वलीद! तुम्हीच योग्य तो निर्णय द्यावा.’’ वलीदलादेखील काही सुचत नव्हते. कारण तोदेखील दूरदृष्टी ठेवणारा एक मुत्सद्दी स्वभावाचा अनुभवी माणूस होता. त्याला या गोष्टीची चांगलीच कल्पना होती की, प्रेषित मुहम्मद(स) यांचा संदेश रद्दबातल ठरविण्याकरिता कोणतेच ठोस, तर्कसंगत व बुद्धीनिष्ठ कारण नव्हते. सत्याचा इन्कार करण्यासाठी कोणताच पुरावा नसतो. सत्य कधीही लपविल्याने लपत नसते. दिवसाढवळ्या तोंडावर चादर पांघरल्याने रात्र होत नसते. त्याच्या डोक्यात विचारांचे काहूर माजले आणि शेवटी त्याच्याही मुखावर सत्य आलेच व तो ताडकन उठून म्हणाला, ‘‘आपण योजिलेल्या योजनांचा काहीच उपयोग होणार नाही. मुहम्मद(स) यांचा संदेश निश्चितच यशस्वी होईल. त्यांचा धर्म सर्व जगावर प्रस्थापित होणारच. आपण सर्वजण विनाकरण मूर्खासारखे काहीही उपाय करीत असून त्याचा काहीच उपयोग होणार नाही. त्यांच्या संदेशास मिळणारे यश आणि आपली नामुष्की अटळ आहे. सध्या काम भागविण्यापुरते एवढे करता येईल की, मुहम्मद(स) यांच्यावर ते जादूगार असण्याचा आरोप करण्यात यावा. लोकांना पूर्वसूचना द्यावी की मुहम्मद(स) यांना भेटू नका. ते आपल्या भेटणार्यांना जादूने प्रभावित करतात आणि परिणामी पती-पत्नी, भाऊ-भाऊ आणि बाप-लेकात शत्रुत्व निर्माण होते.’’

असत्यवाद्यांचे असेच असते. सत्य कळून चुकल्यावरसुद्धा केवळ खोट्या अहंकारापोटी सत्याचा इन्कार करून इतरांनाही सत्यापासून वंचित ठेवण्याचे कुटिल षडयंत्र रचत असतात. ‘वलीद बिन मुगैरह’ हा याचे बोलके उदाहरण आहे. अशा प्रकारचे लोक प्रत्येक ठिकाणी व प्रत्येक काळात असतात.

‘माननीय रबिआ बिन उबैदा(र) म्हणतात की, ‘‘मी दहा वर्षांचा होतो तेव्हा मी पाहिले, आदरणीय प्रेषित मुहम्मद(स) प्रत्येक कबिल्याच्या लोकांना भेटून सांगत असत की, ‘‘मी तुमच्या व संपूर्ण मानवजातीच्या मार्गदर्शन व कल्याणासाठी एकमेव ईश्वराकडून पाठविण्यात आलेला प्रेषित आहे. मी तुम्हास उपदेश करतो की, केवळ एकमेव ईश्वरच उपासनेस पात्र आहे. त्याला सोडून कोणाचीही उपासना करू नये. मूर्तीपूजेचा त्याग करा. ईश्वराने नेमून दिलेल्या जीवनव्यवस्थेचा स्वीकार करा. म्हणून तुम्ही माझे प्रेषितत्व स्वीकार करून या ईश्वरी आंदोलनात सहभागी व्हा. मी ईश्वराची संपूर्ण संहिता स्पष्टपणे तुमच्यासमोर मांडील.’’

प्रेषितांचा संदेश संपताच त्यांचा कट्टर व माथेफिरु विरोधक घोषणा करीत असे, ‘‘हे लोकांनो! हा माणूस तुम्हास ‘लात’ व ‘उज्जा’ (त्या काळातील अरबचे दैवत) च्या पूजेपासून रोखत आहे. तुमचा धर्म भ्रष्ट करीत आहे. तुम्ही त्याचे मुळीच ऐकू नका.’’

अशा तर्हेने ‘जुल मजाज’ च्या बाजारात प्रेषित मुहम्मद(स) एकदा धर्मोपदेश करीत होते, तेव्हा ‘अबू जहल’ याने माती उचलून त्यांच्या अंगावर टाकली आणि लोकांना त्यांच्याजवळ न फिरकण्याची चेतावणी दिली.

सत्यविरोधकांना जेव्हा हे कळून चुकले की, आपल्या सर्व उपाययोजना आणि कटकारस्थाने अयशस्वी ठरत आहेत. कोणतीही योजना निष्फळ ठरत आहे. प्रेषित मुहम्मद(स) यांचे आंदोलन दिवसेंदिवस यशाच्या मार्गावर वाटचाल करीत होते. त्यांच्या अनुयायांत दिवसेंदिवस वाढ होत होती. त्यांना त्यांच्या निश्चयापासून आणि उद्दिष्टापासून परावृत्त करणे अशक्यप्राय होते. त्यामुळे विरोधकांनी हे आंदोलन दडपण्यासाठी सौदेबाजीची नीती अवलंबिली, त्यामुळे मोठ्या नम्रता व नरमाईने प्रेषित मुहम्मद(स) यांना विनंती केली की, ‘‘हे मुहम्मद(स)! आपले जुने वैरभाव सोडून द्या. झालं गेलं विसरून जा. आम्हीदेखील तुमच्याजवळ येऊ शकतो. मात्र तुम्ही केवळ एवढेच करा की, आमच्या विभूती व दैवतांविरुद्ध अपशब्द काढू नका. शक्य झाल्यास तुम्ही तुमच्या कुरआनातील नियम संहितेत थोडासा बदल करा किवा वाटल्यास एखाद्या नवीन संहितेवर आधारित नवीन कुरआन सादर करा की, ज्यामध्ये आमच्या प्राचीन धर्माविषयी व दैवतांविषयी अपमानजनक मजकूर नसावा.’’

प्रेषित मुहम्मद(स) यांनीदेखील नम्रपणे उत्तर दिले, याचे सर्वस्वी अधिकार एकमेव ईश्वरालाच असून माझ्या अखत्यारीत काहीही नाही. त्या माणसापेक्षा जास्त अत्याचारी आणि दुर्दैवी माणूस कोण असेल, जो ईश्वराच्या संदेश आणि वाणीमध्ये स्वतःची वाणी वा विचार जोडून ईश्वरी संदेशात भेसळ करील.’’

विरोधी सरदारांनी अशी मागणीसुद्धा केली की, ‘‘हे मुहम्मद(स)! तुम्ही आपल्या आंदोलनकार्यांतून गुलाम, दास, तुच्छ लोक, गोरगरीब व आर्थिक दुर्बळ लोक बाजूला करा. त्यांना काढून टाका. मग आमच्यासारखे प्रतिष्ठित, चांगल्या दर्जाचे व सरदारवर्गाचे लोक आपल्या सभेत व मैफलीत बसून आपला उपदेश व संदेश अवश्य ऐकतील. तुमच्या या अतिसामान्य अनुयायांमध्ये आमच्यासारखे उच्च दर्जाचे, सरदार असलेले व प्रतिष्ठित लोक कसे बसू शकतील?’’

विरोधकांची ही पाखंडी व विषम मागणी आदरणीय प्रेषित मुहम्मद(स) यांनी साफ धुडकावून लावली व म्हणाले, ‘‘माझ्या या प्रामाणिक आणि सज्जन अनुयायांनी प्रत्येक प्रकारचा स्वार्थ त्यागून माझी साथ दिली आहे. यामुळे त्यांना अमानुष छळास बळी पडावे लागले आहे. आपले सर्वस्व त्यागून माझी साथ देणार्यांना मी मुळीच त्यागू शकत नाही.’’

मानवांदरम्यान उच्चनीचतेचा भेदभाव ईश्वरास मुळीच मान्य नाही. केवळ पैशामुळे, गोर्या वर्णामुळे, चांगल्या वंशात जन्मल्यामुळे कोणीच उच्च होऊ शकत नाही. या खुळचट बाबींवर कोणत्याही प्रकारची प्रतिष्ठा आधारित नाही. या उलट ज्या दुर्बल आणि व्यवसायाने गुलाम व आर्थिक मागास लोकांनी आपले सर्वस्व त्यागून आणि कठोरहृदयीजणांचा अमानुष छळ सोसून प्रेषित मुहम्मद(स) यांची साथ दिली, तेच ईश्वरासमोर खरे प्रतिष्ठित होत. म्हणूनच प्रेषितांनी या पाखंडी सरदारांची मागणी धुडकावली. अशा प्रकारची मानवांदरम्यान समानता केवळ इस्लाममध्येच आढळते. कारण ईश्वरासमोर संपूर्ण मानवजात समान दर्जाची असते. उच्चनीच, वर्ण, वंश आणि आर्थिक दुर्बल व सबळांच्या दरम्यान फरक असण्याचा प्रश्नच येत नाही.

इस्लामविरोधक सरदार तेथून रिकाम्या हाती परतले. आता मात्र विरोधकांनी आणखीन एक जबरदस्त योजना तयार केली. विरोधकांची ‘कुरैश’ कबिल्यातील लोकांची भली मोठी परिषद भरवून या परिषदेचा प्रतिनिधी अतिशय मुत्सद्दी व चाणाक्ष बुद्धी असलेला ‘उत्बा बिन रबिआ’ यास नियुक्त करून आदरणीय प्रेषित मुहम्मद(स) यांच्याकडे असा संदेश देऊन पाठविले की, ‘‘आमच्या परिषदेच्या सर्व सदस्यांकडून ‘उतबा बिन रबिआ’ या प्रतिनिधीमार्फत संदेश देण्यात येतो की, आपणास जर संपत्ती हवी असेल तर आम्ही संपत्तीचा ढीग तुमच्या समोर लावू. सरदारी आणि शासन हवे असल्यास आपणास आम्ही आपले सर्वोच्च सरदार आणि शासक स्वीकारु. या सर्व बाबींपैकी जे हवे असेल ते द्यायला आम्ही तयार आहोत. आपणच सांगा की, आपणास काय हवे आहे?’’

परिषदेचा प्रतिनिधी ‘उत्बा बिन रबिआ’ संदेश घेऊन प्रेषित मुहम्मद(स) यांच्याकडे आला व परिषदेचा संदेश कळविला. यावर आदरणीय प्रेषितांनी उत्तरादाखल दिव्य कुरआनच्या ‘सूरह हामी...म’च्या काही आयती वाचून दाखविल्या, ह्यांचा अनुवाद आम्ही या ठिकाणी सादर करीत आहोत.
‘‘(एकमेव ईश्वराने म्हटले की,) हे हामी.. म असून हे मोठ्या मेहरबान, असीम दयाळू व कृपाळू असलेल्या (एकमेव ईश्वरा) कडून पाठविण्यात आले आहे. हा एक लेख असून याची एकन् एक आयत शुद्ध व अतिशय स्पष्ट आहे. हे दिव्य कुरआन अरबी भाषेत विवेकबुद्धीने विचार करणार्यांसाठी आहे. कुरआन (ईश्वरावर श्रद्धा ठेवणार्यांसाठी) खूशखबर आणि शुभवार्ता देणारा, तसेच (सत्य वा ईश्वराचा इन्कार करणार्यांना) तंबी करणारा आहे. करिता त्या (अर्थात मक्कावासी) पैंकी बहुसंख्य जणांनी याचा इन्कार केला आणि (चेष्टेने) हसून म्हटले की, आमची मने, त्या सत्याच्या विरोधात आहेत, ज्याकडे तुम्ही निमंत्रित करता. तसेच ते आमच्या कानांसाठी त्रासदायक आहेत आणि आमच्या व तुमच्यादरम्यान एक पडदा रोधक बनला असून तुम्ही तुमचे काम करा, आम्ही आमचे काम करीत राहू.’’(संदर्भ : दिव्य कुरआन)

हे ऐकल्यावर प्रतिनिधी ‘उतबा’ उठला आणि आपल्या लोकांमध्ये जाऊन म्हणाला, ‘‘मी मुहम्मद(स) यांच्या तोंडून असे अभूतपूर्व आणि कमालीचे वचन व वाणी ऐकली की, यापूर्वी आणि इतरत्र कोणाच्याही तोंडून अशी वाणी ऐकली नाही. ईश्वराची शपथ! ती काही जादू आणि काव्य नाही मुळी, ईश्वराची शपथ! मला तर वाटते की, या अतिप्रभावी वाणीचा काहीतरी मोठा परिणाम होणार दिसतो. हे कुरैशच्या परिवारजणांनो! माझे ऐकले तर बरे होईल. त्या माणसास आहे त्या परिस्थितीत राहू द्या. अरबजणांनी त्यावर जय मिळविला तर तुमची सुटका होईल, परंतु त्याने जर सर्व अरबजणांवर जय मिळविला तर त्याचे राज्य हे तुमचे राज्य होईल. त्याच्यामार्फत तुम्ही सर्वजणांत भाग्यशाली व्हाल.’’

खरोखरच ‘उतबा बिन रबिआ’ मुत्सद्दी होता. प्रेषित मुहम्मद(स) यांच्या वाणीचा किती काटेकोर अनुमान ‘उतबा’ने लावला! त्याला हेदेखील कळून चुकले की, प्रेषित मुहम्मद(स) यांनी सादर केलेला धर्म म्हणजे इतर धर्मांसारखा केवळ पूजापाठ आणि कर्मकांडापुरता मर्यादित धर्म नसून त्या धर्मामुळे एक अख्खे राज्य उदयास येणार आहे. त्या मुत्सद्दी विरोधकाने या प्रेषितवाणीच्या पाठीमागे एका महान क्रांतीचा सूर्य उगवताना अनुभवला आहे.

कुरैश कबिल्याच्या विरोधकांप्रमाणेच असाच एक प्रस्ताव ‘सीरिया’ देशाच्या सरदारांनी प्रेषित मुहम्मद(स) यांची जातीने भेट घेऊन सादर केला. या वेळीसुद्धा प्रेषितांनी असे उत्तर दिले की,

‘‘तुम्ही जसे सांगत आहात त्यापेक्षा माझे धर्मप्रकरण खूप भिन्न आहे. सत्य प्रचार व प्रसाचाराचा माझा हेतू संपत्ती व शासन मिळविणे हा मुळीच नसून मला स्वयं एकमेव ईश्वराने तुमच्या (व संपूर्ण मानवजाती) कडे आपला प्रेषित नियुक्त करून पाठविले आहे. त्यामुळे मी ईश्वराचे मार्गदर्शन तुमच्यापर्यंत पोहोचविले आहे. जर तुम्ही माझे धर्मनिमंत्रण स्वीकाराल तर, हे तुमच्यासाठी ऐहिक आणि पारलौकिक लाभ मिळण्याचे शाश्वत माध्यम ठरेल आणि जर तुम्ही यास नाकारले तर मी धैर्याने ईश्वराच्या पुढील आदेशाची वाट पाहीन.’’

इस्लाम धर्माच्या गुप्तप्रसार व प्रचाराच्या काळातसुद्धा जरी प्रेषित मुहम्मद(स) यांच्या आंदोलनाची कुनकुन विरोधकांना लागली असली तरी इस्लाम स्वीकारणार्यांच्या पंक्तीत एखादा मोठा नेता नसल्याने अथवा धार्मिक व राष्ट्रीय पदावर पीठासीन असलेला माणूस नसल्याने या आंदोलनाकडे दुर्लक्ष केले. त्यांना असे वाटत होते की, हे केवळ काही तरूण मंडळीचा पोरखेळच आहे. चार दिवसांत डोक्यात भरलेली हवा निघून जाईल. विरोधकांची शक्तीदेखील एवढी जबरदस्त होती की, त्यांच्यासमोर दम मारण्याची विरोधक कल्पनादेखील करू शकत नव्हते. शिवाय विरोधक असलेल्या कुरैश कबिल्याची श्रद्धादेखील अशी होती की, ‘लात’, ‘मनात’, ‘उज्जा’ व ‘हुबल’ आणि इतर पूजल्या जाणार्या देवीदेवतांचा असा शाप त्यांना लागेल की, त्यांची एकेश्वरची सगळी धारणा नष्ट पावेल.

माननीय अबू जर(र) हेसुद्धा इस्लामी आंदोलनाच्या गुप्त प्रचारकाळातच मुस्लिम झालेले होते. ते सातव्या क्रमांकाचे मुस्लिम होते. मूर्तीपूजा आणि कृत्रिम देवी-देवतांच्या पूजाप्रथेपासून वैतागलेल्या जणांपैकी तेदेखील एक होते. ते मूर्तीपूजेचा त्याग करून आपल्याच स्वभावाच्या मार्गदर्शनानुसार एकाच ईश्वराची उपासना करीत असत. आदरणीय प्रेषित मुहम्मद(स) यांचा सत्य संदेश त्यांच्यापर्यंत पोहोचला तेव्हा त्यांनी आपल्या बंधुमार्फत परिस्थितीचा अभ्यास केला. त्यांच्या बंधुनी प्रेषित मुहम्मद(स) यांची भेट घेतली. प्रेषितांच्या मुखाने दिव्य कुरआनचा संदेश ऐकला. त्या संदेशाचा सार त्यांनी आपले बंधु माननीय अबू जर(र) यांच्यासमोर अशा प्रकारे वर्णण केला की,

‘‘लोक त्यांना निधर्मी म्हणतात. परंतु ते श्रेष्ठ आणि उत्तम आचरणाची शिक्षा देतात. त्यांची वाणी विचित्र असून सर्व प्रकारच्या काव्यरचनेपेक्षा भिन्न आहे. त्यांच्या कार्यपद्धती तुमच्या स्वभावाशी अगदीच सुसंगत आहेत.’’

हे वर्णन ऐकताच माननीय अबूजर(र) यांनी प्रेषित मुहम्मद(स) यांची तत्काळ भेट घेतली आणि इस्लामचा स्वीकार करून इस्लामी आंदोलनात सहभागी झाले. ते अत्यंत भावूक आणि तीव्र स्वभावाचे होते. त्यांनी इस्लाम स्वीकारताच पवित्र ‘काबा’मध्ये जाऊन इस्लामची घोषणा केली आणि यास्तव विरोधकांचा मारही खाल्ला.

इस्लामप्रचाराचा हा काळ तीन वर्षे चालला. परंतु ईश्वरी इच्छाच मुळात परिस्थितीला स्थिर राहू देत नाही. ईश्वराची कार्यपद्धतीच जणू अशी आहे की, असत्याविरुद्ध मोर्चा उभा करण्यासाठी तो सत्याला उभे करीत असतो.

अचानक इस्लाम प्रचाराच्या द्वितीय काळाची सुरुवात झाली. ईश्वरी आदेश अवतरला की,
‘‘जो ईश्वराचा आदेश पाठविण्यात येत आहे, तो सर्वांना स्पष्टरीत्या घोषित करा!’’
ईश्वराने नियुक्त केलेल्या प्रेषित मुहम्मद(स) या आदेशाची अंमलबजावणी करण्यासाठी प्रभातकाळी ‘सफा’ या पर्वतावर जाऊन उभे राहिले आणि समाजाच्या प्रचलित पद्धतीनुसार वादळाची घोषणा केली. त्यांनी उंच आवाजात साद घातली,

‘हाय रे प्रभातकाळाच्या वादळा!’’
ही साद ऐकून रूढ असलेल्या प्रथेप्रमाणे समाजाचे सर्वच लोक प्रेषितांजवळ गोळा झाले. त्या काळात अरब समाजात प्रथाच अशी होती की, वादळ अथवा नैसर्गिक आपत्तीच्या प्रसंगी एखाद्या पर्वतावर जाऊन येणार्या संकटाची सूचना देण्यात येत असे आणि सर्वजण आपापली कामे सोडून सूचना देणार्याकडे ती ऐकण्यासाठी धाव घेत असत. प्रेषितांच्या सुचनेवरसुद्धा लोक त्यांच्या ठिकाणी गोळा झाले. आदरणीय प्रेषित मुहम्मद(स) यांनी उंच आवाजात जमलेल्या समुदायास विचारले,

‘‘तुमचा माझ्या सूचनेवर विश्वास आहे काय?’’
उत्तर मिळाले, ‘‘होय! निस्संदेह!! कारण आपण जीवनात कधीच खोटे बोलला नाही!!!’’
मग प्रेषित मुहम्मद(स) म्हणाले, ‘‘जर मी तुम्हास सूचना दिली की, या पर्वताच्या मागून एक मोठे लष्कर तुमच्यावर हल्ला करण्यासाठी येत आहे, तर तुम्ही मान्य कराल काय?’’

सर्वांनी एकमुखाने सांगितले, ‘‘हे सत्यवचनी मानवा! निश्चितच मान्य करु!!’’
यावर आदरणीय प्रेषित मुहम्मद(स) म्हणाले, ‘‘मग मी तुम्हास सांगतो की, केवळ एकाच ईश्वराची उपासना करा! हे अब्दुल मुत्तलिबच्या परिवारजणांनो, हे अब्द मुनाफच्या परिवारजणांनो, हे जोहराच्या परिवारजणांनो, हे तमीमच्या परिवारजणांने, हे मखजूमच्या परिवारजणांनो, हे असदच्या परिवारजणांनो, एकाच ईश्वराची उपासना करा. केवळ त्याचाच आदेश स्वीकारा अन्यथा तुमच्यावर मोठे दैवी संकट येईल. अर्थात, तुमच्यावर शत्रूंच्या फौजेपेक्षाही भयानक संकट येईल.’’

प्रेषित मुहम्मद(स) यांच्या मुखाने हे शब्द ऐकताच त्यांचा चुलता ‘अबू लहब’ हा क्षुब्ध होऊन म्हणाला, ‘‘हे सांगण्यासाठी तू आम्हास या ठिकाणी गोळा केलेस काय?’’ आणि सर्वचजण रागारागाने तेथून निघून गेले.

सत्य धर्म इस्लामच्या न्याय आणि दया-कृपेवर आधारित व्यवस्थेचा संदेश देणार्या प्रेषित मुहम्मद(स) यांनी धर्मप्रचाराचे दुसरे पाऊल उचलले. त्यांनी अब्दुल मुत्तलिबच्या सर्व परिवारजणांना जेवणाचे निमंत्रण दिले. या सभेत माननीय हमजा(र), अब्बास(र) आणि अबू तालिब यांच्यासारखे प्रमुख आणि प्रतिष्ठित लोक होते. भोजन संपल्यावर प्रेषित म्हणाले,

‘‘जो संदेश घेऊन मी आलो आहे, त्याचा स्वीकार केल्यास ऐहिक व पारलौकिक दोन्ही प्रकारे यशस्वी होण्याची मी तुम्हास हमी देतो. माझ्या संदेशाचा स्वीकार करून माझी साथ देण्यासाठी कोण तयार आहे?’’ प्रेषितांच्या आवाहनानंतर केवळ त्यांचे चुलत भाऊ माननीय अली(र) उठले व म्हणाले,

‘‘मी तुमची साथ देण्यासाठी तयार आहे.’’ या वेळी त्यांचे वय केवळ तेरा वर्षे होते. यावर या जनसभेतील मान्यवर जोरदारपणे हसले. जणू आपल्या हसण्यातून ते सांगत होते की, पाहू या, संदेश देणारा व संदेश स्वीकारणारा कोणती क्रांती घडवून आणणार. हा तर निव्वळ पोरखेळ होय.

या घटनेपर्यंत प्रेषितांच्या आंदोलनात केवळ चाळीसजण सहभागी झाले होते. तरीदेखील पक्क्या निश्चयाच्या या अनुयायांमुळे हे एक शक्तिशाली आंदोलन उभे ठाकले होते. उघडपणे ईश्वरी संदेश पोहोचविण्याच्या ईश्वरी आदेशाची अंमलबजावणी करण्यासाठी एकेदिवशी आदरणीय प्रेषित मुहम्मद(स) हे ‘काबा’च्या ‘हरम’ या ठिकाणी उभे राहिले व एकेश्वरवादाची घोषणा केली. विरोधकांनी प्रोपगंडा केला की, पवित्र काबाची विटंबना झाली आणि चोहीकडून विरोधक धावून आले व प्रेषित मुहम्मद(स) यांना घेराव घातला. हा हलकल्लोळ ऐकून प्रेषितांच्या मदतीसाठी माननीय हारिस बिन अबी हाला(र) आणि उम्मे हाला(र) यांचे परिवारजण धावून आले. प्रेषितांना वाचविण्यासाठी विरोधकांच्या तळपत्या तलवारींचे वार स्वतःवर घेऊन हुतात्मे झाले. त्यांच्याच रक्ताने येणार्या हिसक काळाच्या अध्यायाचा इतिहास लिहिण्याची सुरुवात झाली.

प्रेषित मुहम्मद(स) यांनी गल्लोगल्ली जाऊन ईश्वरी संदेश पोहोचविण्यास सुरुवात केली. ते ईश्वराचे एकच अस्तित्व असणे पटवून देत असत. एकाच ईश्वराची उपासना करण्याचे व अनेकेश्वरवाद सोडून देण्याचे अवाहन करीत असत. मूर्तीपूजा, वृक्षपूजेपासून लोकांना रोखत असत. पोटच्या मुलींना जिवंत दफन करण्यापासून रोखत असत. व्यभिचार, जुगार आणि मद्यपानाच्या कर्मांपासून रोखत असत. कधी मेळावे आणि जनसमुदायास उद्देशून भाषण देऊन लोकांना उपदेश देत असत की, केवळ एकमेव ईश्वरच या संपूर्ण सृष्टीचा निर्माता आहे. सूर्य, चंद्र, तारे, ग्रह आणि मानव व प्राणी एकूण संपूर्ण सृष्टीच केवळ ईश्वराची निर्मिती आहे. म्हणून एकमेव ईश्वर सृष्टीचा निर्माता, पालनकर्ता असल्याने उपासना केवळ त्याचीच करावी. आपण सर्वजण त्याचीच निर्मिती असून आपण त्याचे मोताद वा गरजवंत आहोत. केवळ त्याच्यासमोर आपण नतमस्तक होऊन आपल्या मागण्या ठेवाव्यात. तोच आपल्या प्रार्थना पूर्ण करणारा आहे.जीवन, मृत्यू, अरोग्य, आजार, अन्न, पाणी, संतती देणे केवळ त्याच्या अखत्यारीत आहे. आपल्या सर्व मनोकामना पूर्ण करणारा आणि संकटापासून वाचविणारा केवळ एकमेव ईश्वरच आहे. ‘फरिश्ते’ आणि ‘प्रेषित’सुद्धा त्याच्याच आदेशाचे पालन करतात. मरणोत्तर प्रत्येकास आपल्या बुर्याभल्या कर्मांचा त्याच्यासमोर जाब द्यावा लागणार आहे आणि प्रत्येकास ईश्वरच न्यायनिवाडा करून त्याच्या कर्मानुसार कर्मफळ देईल. चांगले कर्म करणार्यास स्वर्ग आणि वाईट कर्म करणार्यास नरकाग्नीच्या स्वाधीन करील.

अरब समाजाचे प्रतिकूल वातावरण प्रेषित मुहम्मद(स) यांची सत्य शिकवण सहन करू शकत नव्हते. त्या ठिकाणी अनेकेश्वरवाद्यांच्या हातात सर्व प्रकारचे अधिकार व शक्ती होत्या. त्यांना प्रेषितांची शिकवण म्हणजे त्यांच्या अन्यायी व्यवस्थेवर जबर प्रहार वाटत होता. धर्माच्या ठेकेदारांची फीस आणि नजराणे व भेटींच्या स्वरुपात मिळणार्या अमाप संपत्तीवर मोठी गदा येत असलेली दिसत होती. सर्व कबिल्यांची सरदारी, अरब प्रायद्वीपाच्या वस्त्यांवर असलेली कुरैश कबिल्याची विशेष जरब आणि स्वामित्व हे सर्व काही संकटात सापडणारे दिसत होते.

सत्याच्या मुकाबल्यात जेव्हा असत्य उभे ठाकते तेव्हा सत्याकडून केवळ एकच गोष्ट सांगण्यात येते, परंतु याचे खंडन करण्यासाठी असत्य नेहमीच नवनवीन गोष्टी घडवीत असते. एवढेच नव्हे तर असत्याने घडविलेल्या गोष्टींदरम्यान विसंगतपणा व विषमता निर्माण होते. उदाहरणार्थ, अरबजणांमध्ये चर्चा होऊ लागली की, मुहम्मद(स) यांची शिकवण नेमकी काय आहे? तर ती म्हणजे जुन्या आणि होऊन गेलेल्या लोकांचे किस्से व कथाच आहेत. जग कुठल्या कुठे जात आहे. आजच्या समस्या काय आहेत. दुसर्या शब्दांत असे की, हे सर्व रुढीवादी व परंपरावादी आणि कट्टरपंथी होय. वास्तवात मक्का शहराचे अनेकेश्वरवादी प्रगदीवादी होते. परंतु याच्याच उलट दुसरीकडे अशीदेखील भूमिका घेऊन विरोध करीत असे की, ‘पाहा! वाड- वडील आणि आजोबा पंजोबांच्या सर्व धर्मपद्धती त्यागून नवीन धर्मपद्धती सांगण्यात येत आहे. बरे ही बुद्धीत बसणारी गोष्ट आहे काय की, एकच ईश्वर विश्वाची संपूर्ण व्यवस्था सांभाळीत आहे. तसेच ही गोष्ट पण बुद्धीत कशी काय बसेल की, मृत्यू झाल्यावर आपण मातीत मिसळल्यावर पुनर्जीवित केले जाऊ?

कुरैश कबिल्याच्या सरदारांनी आणखीन कुटील डाव खेळला. मक्का शहरातील सर्व कवींना एके ठिकाणी संघटित केले. अबू सुफियान बिन हारिस, अम्र बिन आस आणि इब्ने जिबारा यांना यासाठी नियुक्त केले की, त्यांनी आदरणीय प्रेषित मुहम्मद(स) यांच्याविरुद्ध गलिच्छ शिवीगाळ ओकणार्या कविता लिहाव्यात आणि प्रसारित कराव्यात. हे विसरता कामा नये की, त्या काळातील अरब प्रदेशातील साहित्यकांना व कवींना खूप मानाचा दर्जा असून त्यांचा अतिशय मोठा प्रभाव समाजाच्या विचारसरणीवर होता. आजकालच्या पत्रकारांप्रमाणेच ते विचारांची व लोकांच्या मानसिकतेची दिशा वाट्टेल तिकडे बदलण्यास समर्थ व सक्षम होते. हेतु एवढाच होता की, सरस आणि अलंकृत शिव्याशाप दूरदूरपर्यंत पोहोचावेत, जणू एखाद्या प्रामाणिक माणसामागे पिसाळलेली कुत्री सोडण्यात यावीत.

आस बिन वाईल याने प्रेषितांच्या घरी मुलगा न जन्मल्याची टीका करताना म्हटले की, ‘‘तुम्ही अशा माणसाचा पिच्छा करता काय की, ज्याला वडील-आजोबा नाहीत व वंशवेल सुरु ठेवण्यासाठी मुलगादेखील नाही. त्याचे डोळे मिटताच त्याचा संपूर्ण खेळ संपून जाईल.’’ याच्या उत्तरादाखल दिव्य कुरआनात सांगितले गेले की, प्रेषित मुहम्मद(स) यांना तर ‘कौसर’ वा ‘खैरे कसीर’ प्रदान करण्यात आले आहे. अर्थात, या जगामध्ये प्रेषित मुहम्मद(स) यांच्या अनुयायांची अमर्याद संख्या असेल. प्रेषित मुहम्मद(स) यांनी सुरु केलेले आंदोलन त्यांच्या अनुयायांची अफाट संख्या सुरु ठेवील आणि त्यांनी ईश्वराकडून आणलेल्या सत्यधर्माचे रक्षण करील. हे आंदोलन जग अस्तित्वात असेपर्यंत चालूच राहील. या अनुयायांना त्यांच्या या पुण्यकर्माच्या मोबदल्यात अंतिम निवाड्याच्या दिवशी आदरणीय प्रेषित मुहम्मद(स) हे स्वतः ‘कौसर’ नावाच्या पवित्र हौदातून पेय पाजतील. एखाद्याची वंशवेल वाढणे हे मोठेपणा व प्रतिष्ठेचे प्रतीक नसून प्रतिष्ठा व महिमत्व हे यामध्ये आहे की, एखाद्याने दिलेल्या सत्य संदेशाने लाखो लोकांनी आपली मशाल पेटवावी. जग अस्तित्वात असेपर्यंतच्या लोकांनी त्याच्या पवित्र चारित्र्यास आदर्श मानून आपले चारित्र्य सुशोभित करावे. त्याने प्रस्थापित केलेल्या जीवनव्यवस्थेपासून विश्वातील संपूर्ण मानवजातीने लाभ घ्यावा आणि हे नेमके असेच घडलेसुद्धा इतिहासाने याची जबरदस्त साक्ष दिली आहे.

विरोधक प्रेषितांविषयी म्हणायचे, ‘‘हे पाहा! हा आहे तो माणूस ज्याला ईश्वराने प्रेषित बनविले. याच्याशिवाय दुसरा माणूसच जणू ईश्वराला मिळाला नाही. ईश्वराला जर प्रेषितच पाठवायचा असता तर ‘मक्का’ आणि ‘ताईफ’ येथील प्रतिष्ठित सरदारांना प्रेषित म्हणून पाठविले असते.’’ प्रेषित मुहम्मद(स) यांच्या अनुयायांना पाहून व्यंग करीत व त्यांची खिल्ली उडविताना म्हणत, ‘‘हे पाहा प्रेषिताचे अनुयायी, हे आहेत ते महाभाग, म्हणे यांना ईश्वर अरब आणि अजम (अरबेतर) समुदायांची सरदारी व नेतृत्व प्रदान करणार आहे!’’

परंतु घडलेही असेच. विरोधक तोंडघशी पडले. प्रेषितांच्या या प्रामाणिक अनुयायांनी जगाचे स्वामित्व आणि सत्याचे शासन सांभाळले. इतिहासाने याची साक्ष दिली. विरोधकांना ईश्वराने चोख प्रत्युत्तर देऊन तोंडघशी पाडले.

विरोधकांच्या या समस्त निरर्थक आणि वाह्यात टीकांमुळे आदरणीय प्रेषित मुहम्मद(स) खूप व्यथित होत असत. ईश्वराने प्रेषित मुहम्मद(स) यांचे वेळोवेळी सांत्वन करताना म्हटले की, विरोधकांकडे दुर्लक्ष करून सत्याचा उपदेश चालूच ठेवा. विरोधकांपासून व त्यांच्या निरर्थक बडबडींना न जुमानता संयमाने सत्याचे आंदोलन चालू ठेवा. विरोधकांच्या सगळ्या क्लृप्त्या आणि डावपेच संपल्यावर ते वैफल्यग्रस्त झाले. आंधळ्या व विरोधी भावनांनी ते अत्यंत क्षुधातायी झाले. त्यांच्या तळपायांची आग त्यांच्या मस्तकास भिडली. कारण त्यांच्या कोणत्याही डावाचा इस्लामी आंदोलनावर काहीच परिणाम होत नव्हता. त्यामुळे संतापाच्या भरात ते चित्रविचित्र कर्म करू लागले. प्रेषित मुहम्मद(स) यांच्या वाटेत काटे पसरवू लागले. कट्टर विरोधक आणि विरोधकाचा म्होरक्या असलेल्या अबू लहबची पत्नी तर अक्षरशः प्रेषितांच्या मार्गात मलमूत्र टाकीत असे. प्रेषित मुहम्मद(स) नमाज अदा करतेवेळेस मोठा आवाज करून व शिट्या वाजवून कल्लोळ माजविण्यात येत असे. एकेदिवशी ‘उतबा’ नावाच्या माथेफिरूने प्रेषित मुहम्मद(स) यांना नमाज अदा करतेवेळेस त्यांच्या गळ्यात चादर अडकवून जोराचा हिसका दिला व चादर गळ्याभोवती जोरात आवळली. प्रेषित मुहम्मद(स) यांचा जीव जाता जाता वाचला. एकदा एका विरोधकाने प्रेषितांच्या डोक्यावर मातीने भरलल टोपले उलटविले.

एकदा ‘काबा’मध्ये विरोधकांचा एक म्होरक्या ‘अबूजहल’ आणि ‘कुरैश’ कबिल्याच्या काही सरदारांनी प्रेषित मुहम्मद(स) यांना त्रस्त करण्याची नवीन योजना आखली. ही मोहीम ‘उतबा’च्याच नेतृत्वाखाली राबविण्यात आली. आदरणीय प्रेषित मुहम्मद(स) नमाज अदा करतेवेळी आणि सजदामध्ये जाण्याच्या वेळी मलाचा ढीग त्यांच्या पाठीवर टाकण्यात आला आणि विरोधकांच्या जोरजोरात हसण्याचा आवाज आकाशाला भिडला.

परंतु आदरणीय प्रेषित मुहम्मद(स) हे संयम व सहनशीलतेचे तठस्थ व स्थिर पर्वत होते. सर्व प्रकारचा विरोध, थट्टा-मस्करी आणि कोणत्याही प्रकारच्या त्रासाला न जुमानता पूर्ण संयम व शांतीने आपले महान कार्य सुरु ठेवले. हा या गोष्टीचा नेमका पुरावाच आहे की, विरोधकांचा हेतूच मुळात खोटा आहे आणि याच्या उलट ज्याची श्रद्धा व उद्दिष्ट सत्य असेल, त्याचा मान-सन्मान आणि प्रभाव बरोबर वाढत असतो. कोणत्याही प्रकारचे काटे, कोणत्याही प्रकारची खिल्ली आणि कोणत्याही प्रकारचा त्रास सत्य आंदोलनाचा मार्ग रोखू शकत नव्हता.

या निरर्थक बाबींमुळे जर बिघडलेल्या व्यवस्थांचा नायनाट करणार्या सत्य संदेशाचे मार्ग बंद झाले असते, तर इतिहासात कदाचित कधीच कोणतीही क्रांती आली नसती.

आदरणीय मुहम्मद(स) हे नित्यनेमाने ‘हिरा’ या गुहेत जाऊन उपासनेत तल्लीन होत. ‘रबिऊल अव्वल’ महिन्याची नऊ तारीख होती. त्या दिवशी अचानक एक ‘फरिश्ता’ (ईश्वरी संदेशवाहक) प्रकट झाला. या फरिश्त्याचे नाव ‘जिब्रील(अ)’ असे होते. मुहम्मद(स) यांना संबोधित करुन म्हणाला, ‘‘हे मुहम्मद(स)! आपल्यासाठी ईश्वराकडून एक शुभसूचना आहे. आपण ती स्वीकार करावी. आपण ईश्वराचे ‘प्रेषित’ आहात आणि मी ‘जिब्रील’ फरिश्ता आहे.’’

हा पहिला परिचय होता. यानंतर नियमानुसार वही (ईश्वरी संदेश) म्हणजेच दिव्य कुरआन अवतरण्याची सुरुवात सहा महिन्यानंतर झाली. त्या दिवशी ‘जिब्रील’ फरिश्त्याने सांगितले, ‘‘वाचा!’’ प्रेषित मुहम्मद(स) म्हणाले, ‘‘मला वाचता येत नाही.’’ यावर जिब्रील फरिश्त्याने प्रेषित मुहम्मद(स) यांना जोरात कवटाळले आणि म्हणाला, ‘‘वाचा!’’ प्रेषितांनी परत तेच उत्तर दिले. परत ‘जिब्रील’ फरिश्त्याने प्रेषितांना कवटाळून सांगितले, ‘‘वाचा!’’ मग प्रेषितांनी फरिश्त्याबरोबर वाचण्यास सुरुवात केली,

‘‘वाचा आपल्या पालनकर्ताच्या नावाने, ज्याने (सर्व काही) निर्माण केले. वाचा! तुमचा पालनकर्ता महान प्रषिष्ठावान आहे, ज्याने लेखणीच्या माध्यमाने (ज्ञान) शिकविले आणि मानवास ते सर्वकाही शिकविले, ज्याच्या बाबतीत त्याला काहीच ज्ञात नव्हते!’’(कुरआन ९६ : १-५)

अशा प्रकारे प्रेषितत्वाची पहिली प्रभात झाली. ‘सूरह-ए-अलक’च्या या आयती ईश्वरी ज्ञानाची पहिली किरणे होती. या दिवशी आदरणीय प्रेषित मुहम्मद(स) यांचे वय चाळीस वर्षे, सहा महिने आणि दहा दिवस एवढे होते आणि मिलादी सन १, रमजान महिन्याची १८ तारीख होती.

प्रेषितत्वाची जवाबदारी मिळण्याच्या सात वर्षापूर्वीपासूनच त्यांना सत्य स्वप्न पडत होते. कधीकधी अचानक प्रकाश नजरेसमोर पडत असे. कधीकधी रस्त्याने चालताचालताच अचानक एखाद्या वृक्षातून साद यायची की, ‘अस्सलामु अलैकुम’ (अर्थात ईश्वर आपणास शांती व सुरक्षा प्रदान करो.) हे सर्व काही यासाठी घडत असे की, अचानक उद्भवणार्या दिव्य घटनांशी प्रेषित मुहम्मद(स) समरूप व्हावेत.

हे सर्व असूनदेखील जिब्रील फरिश्ता समोर आल्याच्या आणि ईश्वराकडून प्रेषितत्वाची जबाबदारी मिळाल्याच्या या दैवी घटना घडल्याने प्रेषित मुहम्मद(स) यांची विचित्र मनोदशा झाली. ते तत्काळ ‘हिरा’ या गुहेतून घरी परतले. त्यांच्या सर्वांगास घाम फुटला. जणू त्यांच्यावर ईश्वरी कांतीचे प्रतिबिब पडत होते. घरी येताच त्यांनी आपली पत्नी खदीजा(र) यांना सांगितले, ‘‘माझ्यावर चादर पांघरा. मला कासावीस होत आहे.’’ काही वेळाने मन आणि प्रकृती शांत झाल्यावर त्यांनी आपल्या पत्नी ‘खदीजा(र)’ यांना सांगितले की, माझ्याबरोबर अशा घटना घडत असल्याने मला खूप भीती वाटत आहे. मला माझा जीव जाईल असे वाटते.’’ हे ऐकून माननीय खदिजा(र) आपल्या पतीचे सांत्वन करताना म्हणाल्या,

‘‘मला माहीत आहे की, तुम्ही नेहमीच संकटात सापडणार्यांचे सहाय्यक, दीनदुबळ्यांचे स्नेही, अनाथांचा आश्रय आहात. आपण सत्यवचनी आहात. सर्वांशी चांगले वर्तन करता. पाहुणचार करता, विधवा आणि अनाथांचा खर्च आपल्या कमाईतून भागविता. ईश्वर तुम्हास कशापायी दुःख व संकटात टाकेल बरे!’’

परंतु स्वतः खदीजा(र) सुद्धा या घटनेने चितित झाल्या आणि घटनेची सविस्तर हकिकत सांगण्यासाठी प्रेषितांसह आपले चुलतभाऊ ‘वरका बिन नौफल’कडे गेल्या. प्रेषित मुहम्मद(स) यांनी ‘वरका’ यांना सविस्तर वृत्तान्त सांगितला. ‘वरका बिन नौफल’ हा एक धार्मिक विद्वान होता. त्याने ईसाई आणि इतर सर्वच धर्माचा गाढा अभ्यास केला होता. प्रेषित मुहम्मद(स) यांचा संपूर्ण वृत्तान्त ऐकताच तो म्हणाला,

‘‘आपल्यावर प्रेषित मूसा(अ) प्रमाणेच दैवी वाणी अवतरित झाली. जर मी तरूण असतो आणि त्या काळापर्यंत जगलो असतो तर किती चांगले झाले असते की, जेव्हा तुमचा समाज तुम्हास धिक्कारेल व शहराबाहेर घालवील.’’

हे ऐकून प्रेषितांनी प्रश्न केला, ‘‘माझा समाज मला समजाबाहेर काढील?’’ ‘वरका’ने उत्तर दिले, ‘‘होय! या जगात ज्याने सत्यमार्गाची शिकवण दिली, त्याचा निश्चितच विरोध झाला. त्या काळापर्यंत मी जर जीवंत राहिलो असतो तर आपली प्राणपणाने सेवा केली असती.’’

दिव्य कुरआन अवतरणाच्या सुरुवातीसच जिब्रील फरिश्त्याने प्रेषितांना ‘वुजू’ (पूर्ण चेहरा, कोपरापर्यंत हात व घोट्यांपर्यंत पाय धुवून पवित्र होण्याची विशिष्ट पद्धत) करून दाखविला. मग प्रेषित मुहम्मद(स) यांनीदेखील त्याच पद्धतीने ‘वुजू’ केला. मग जिब्रील फरिश्त्याने दोन रकअत नमाज पढली. प्रेषित मुहम्मद(स) यांनीदेखील त्याच पद्धतीने नमाज अदा केली.

आदरणीय प्रेषित मुहम्मद(स) यांनी घरी आल्यावर सर्वप्रथम इस्लामची शिकवण आपली पत्नी खदीजा(र) यांना दिली. खदीजा(र) यांनीदेखील ही शिकवण मनापासून स्वीकारून इस्लामचा स्वीकार केला. इस्लाम स्वीकारण्याच्या सौभाग्यवान होण्यात पहिला क्रमांक माननीय खदीजा(र) यांचाच आहे. शुक्रवारच्या दिवशी प्रेषित मुहम्मद(स) यांच्यासोबत खदीजा(र) यांनी पहिली नमाज अदा केली. दुसर्या दिवशी अली(र) यांनी वयाच्या दहाव्या वर्षी इस्लाम स्वीकारला. मग प्रेषित मुहम्मद(स) यांचे बालपणाचे परम मित्र असलेले माननीय अबू बकर(र) यांनी प्रेषितांच्या निमंत्रणावर इस्लाम स्वीकारला. तसेच प्रेषित मुहम्मद(स) यांनी दत्तक घेतलेल्या मुलाने म्हणजेच झैद बिन हारिस(र) यांनी प्रेषितांच्या निमंत्रणावर इस्लामचा स्वीकार केला. अशा प्रकारे स्त्रियांमध्ये माननीय खदीजा(र) पुरुषांमध्ये माननीय अबू बकर(र) लहान मुलांमध्ये माननीय अली(र) आणि माननीय झैद बिन हारिस(र) यांनी सर्वप्रथम इस्लाम स्वीकारण्याचे सौभाग्य मिळविले.

आदरणीय प्रेषित मुहम्मद(स) यांच्या समूहास दिव्य कुरआनात ‘हिज्बुल्लाह’ अर्थात सत्य धर्मास प्रस्थापित करणारे आंदोलनकारी म्हटले गेले आहे. ज्या आंदोलनकर्त्यांनी आपल्या संपूर्ण सेवा पुरविल्या, त्यांपैकी एकजण गर्भश्रीमंत होते. ‘मक्का’ शहरात त्यांचा कापडाचा मोठा व्यापार होता. अज्ञानतेच्या काळापासूनच त्यांचे चारित्र्य आणि विचारपावित्र्य प्रसिद्ध होते. त्यांचे नाव माननीय अबू बकर सिद्दीक(र) होते. त्यांच्या संपत्ती आणि बुद्धिमत्तेचा सत्यधर्मप्रचारास खूप फायदा झाला. याचबरोबर त्यांच्या वैयक्तिक प्रसारामुळे त्यांचे जुने मित्र माननीय उस्मान बिन अफ्फान(र), जुबैर(र), अब्दुर्रहमान बिन औफ(र), तलहा(र), साद बिन अबी वक्कास(र) यांनी इस्लाम स्वीकारला.

आदरणीय प्रेषित मुहम्मद(स) यांचे गुप्त प्रसारकार्य प्रामाणिक आणि निर्मळ स्वभावीजणांना आपल्याकडे चुंबकाप्रमाणे आकर्षित करीत होते. मग माननीय अम्मार(र), खब्बाब बिन अल अरत(र), अबुउबैदा(र), झैद(र), जाफर बिन अबुतालिब(र), अब्दुल्लाह बिन मसऊद(र), अबुसलमा(र), उस्मान बिन मजऊन(र), सुहैब रूमी(र), अकरम(र) या सज्जनांनी इस्लामचा स्वीकार केला. अकरम(र) यांचे निवास इस्लमच्या गुप्त प्रचाराचे केंद्र होते.

इकडे स्त्रियांमध्ये माननीय खदीजा(र) यांच्यानंतर आदरणीय प्रेषित मुहम्मद(स) यांच्या दोन्ही काकु, माननीय लुबाबा बित हारिस(र) आणि अस्मा बित अबू बकर(र), तसेच उमर(र) यांची बहीण फातिमा बित खत्तान(र) यांनी इस्लामचा स्वीकार केला.

या पहिल्या पर्वात प्रेषित मुहम्मद(स) यांचे निमंत्रण स्वीकारणार्या स्त्री-पुरुषांना ‘अस्साबिकूनल अव्वलून’ असे म्हटले जाते. अर्थात ‘सर्वप्रथम इस्लाम स्वीकारणारे लोक’. इस्लाम प्रचाराच्या यशाला या लोकांनी डोळ्यांनी पाहिलेही नव्हते. उलट इस्लामचा स्वीकार करणे म्हणजे संकट, समस्या आणि आरिष्टांना सामोरे जाणेच होते. या सुरुवातीच्या काळात ज्यांनी इस्लामचा स्वीकार केला तो कोणत्याही आमिषाला बळी पडून केलेला नव्हता. हा स्वीकार म्हणजे केवळ सत्याचे निमंत्रण मनापासून स्वीकार करणे होय. तसेच आदरणीय प्रेषित मुहम्मद(स) यांना केवळ त्यांची निष्ठा, चारित्र्य आणि दिव्यवाणीच्या शैलीस पहिल्याच दृष्टीत ओळखले होते. अज्ञानता काळातील बुरसटलेल्या प्रथा आणि आचरणांविरुद्ध या लोकांच्या मनात पूर्वीपासूनच संताप धुमसत होता. जणू सत्यधर्माची साद देण्याची वाटच पाहात होते. प्रेषित मुहम्मद(स) यांनी सत्याची साद घालताच त्यांनी या क्रांतिदूताकडे पाहिले आणि त्यांच्या प्रामाणिक चारित्र्य आणि निर्मळ आचरणास पाहून त्यांच्या सत्य धर्मनिमंत्रणासमोर आपले सर्वस्व समर्पण केले.

एखाद्या समाजात सत्य, चांगुलपणा, सुधार व निर्माणावर जे लोक सुरुवातीलाच आपल्या तन-मन-धनाची भेट सादर करतात, तेच समाजाचे सार असतात. ही बाब स्वतः प्रेषितांच्याच साक्षीने सिद्ध आहे की, समाजाचा विरोध झुगारून, ऐहिक लाभांना ठोकरून व सत्यासाठी आपल्या सर्वस्वाचा त्याग करून सर्वप्रथम जे लोक सत्याचा स्वीकार करतात, ते मानसिक आणि नैतिकदृष्ट्या सामान्यांच्या स्तरांपेक्षा उच्च असतात.

प्रत्येक काळात, प्रत्येक दर्जा व स्तरावर आणि प्रत्येक कामामध्ये अर्थात सर्वप्रथम आत्मसमर्पन करणारे असतात आणि सत्यधर्माचा ध्वज उंच ठेवण्यासाठी जे लोक पहिल्या रांगेत जागा मिळवितात त्यांना परलोकातसुद्धा सर्वांत प्रथम व सर्वांच्या आधी जागा मिळते. याची साक्ष दिव्य कुरआननेच स्वतः स्पष्ट शब्दांत दिली आहे.

‘सूरह-ए-अलक’च्या काही काळानंतर ‘सूरह-ए-मुदस्सिर’च्या प्रारंभी आयती अवतरल्या, यामध्ये लहानलहान वाक्यांत संक्षिप्त व सर्वांगीण आदेश देण्यात आले. उदाहरणार्थ, ‘उठा आणि ईश्वरी प्रकोपाची सूचना द्या.’ अर्थात लोकांना वाईट कर्माच्या भयानक परिणामांची सूचना द्या. ‘आपली वस्त्रे पवित्र व स्वच्छ ठेवा.’ अर्थात, ईश्वरावर श्रद्धा ठेवून त्याच्या धर्माच्या प्रचारकांसाठी हे योग्य नव्हे की, त्यांनी त्यागी व संन्याशाप्रमाणे गलिच्छ राहावे.

‘‘कृत्रिम देवी-देवतांपासून विमुख व्हा,’ ‘जास्त लाभ घेण्याच्या उद्देशाने कुणावर उपकार करु नका.’ ‘आपल्या पालनकर्ता ईश्वराखातर संयम बाळगा.’ म्हणजेच ईश्वरी धर्मप्रस्थापणेसाठी पूर्ण संयमानिशी प्रयत्नशील राहा. संयम म्हणजे धर्मप्रस्थापनेच्या मार्गात येणारी संकटे व अरिष्टे संयमाने शौर्याने सहन करा, तसेच सत्यधर्माच्या नियम व सिद्धान्ताविरुद्ध आणि त्याच्या उद्देशाविरुद्ध धमक्या व प्रलोभणे देण्यात आल्यास संयम बाळगा. सत्यधर्माच्या स्वरुपात कोणत्याही प्रकारचा स्वतःच्या सवलतीखातर बदल करू नका.’’

‘मक्का’ शहरातील प्रेषितवास्तव्य काळात दिव्य कुरआनचा जो काही थोडासा भाग अवतरित झाला, त्यामध्ये एकीकडे हे वैशिष्ट्य होते की, प्रचलित साहित्य, काव्य आणि वक्तृत्वकलेच्या सर्व स्वरांना मागे टाकले होते, तर दुसरीकडे हे वैशिष्ट्य आणि आकर्षण होते की, दिव्य कुरआनची साद अज्ञानताच्या बिनबुडाच्या सिद्धान्तावर आधारित जीवनाच्या दीर्घ, निष्क्रिय आणि उदास प्रणालीने कंटाळलेल्या व वैतागलेल्या मानसिकतेसमोर विचार करण्याच्या आणि कार्याच्या नवीन वाटा उघडल्या होत्या. मग ईश्वर एकच असणे, त्याच्या अधिकार व गुणधर्मांवर कुरआनच्या आयतींमध्ये जबरदस्त पुरावे उपलब्ध असून त्याचबरोबर त्यामध्ये एकप्रकारचे मानसिक आवाहन होते. हे आवाहन कोणत्याही श्रावकास पहिल्याच वेळी प्रभावित करीत असे. याबरोबरच हेदेखील उल्लेखणीय आहे की, दिव्य कुरआनने परलोकाचा इन्कार करणार्यांसमोर मृत्यूपश्चात जीवनाचे चित्र अतिशय प्रभावीपणे अशा प्रकारे रेखाटले की, पुण्यकर्माचे फळ आणि पापाच्या शिक्षेचे सत्य असे सादर केले की, प्रामाणिक जणांचे काळीज हेलावून जात असे.

सत्यधर्मप्रचारक असलेले निष्कलंक व्यक्तित्व प्रेषित मुहम्मद(स) यांचे आणि वर्णनशैली दिव्य कुरआनची, या बाबीं लपणार्या कशा असू शकतात. जे लोक ही दिव्यवाणी निष्कलंक चारित्र्याच्या प्रेषितांच्या मुखाने ऐकत, त्यांच्या अंतःकरणात वादळ उठत असे. त्यांच्या विचारांत काहूर माजत असे. ते मानसिक संघर्षातून गुदरत असे आणि आदरणीय प्रेषित मुहम्मद(स) यांच्या हातावर इस्लाम स्वीकारून एकमेव ईश्वरासमोर आत्मसमर्पण करण्याची प्रतिज्ञा केल्याशिवाय त्यांच्या मनाला शांती मिळत नसे.

या काळात मानवाची मूळ विचारसरणी बदलण्यावर आणि जीवनाचे मूळ एकेश्वरवादावर ठेवण्यावर पूर्ण जोर देण्यात आला होता. अर्थात सृष्टीची, जीवनाची, नैतिकतेची आणि संस्कृतीची नवीन धारणा.

धर्माच्या गुप्तप्रचाराच्या या काळात केवळ सुस्वभावी आणि सज्जन लोकांशीच संफ साधण्यात येत असे. जे लोक आदरणीय प्रेषितांच्या सत्यधर्माचा संदेश स्वीकारित असत ते प्रेषितांच्या समूहात सामील होत असत आणि प्रेषितांसोबत एखाद्या पर्वतापार जाऊन लपून छपून नमाज अदा करीत असत. एकदा योगायोगाने प्रेषितांचे काका अबू तालिब तिकडून जात असताना त्यांनी प्रेषित मुहम्मद(स) यांना त्यांच्या अनुयायांसोबत नमाज अदा करताना पाहिले. नमाज संपल्यावर त्यांनी आपल्या पुतन्यास अर्थात प्रेषित मुहम्मद(स) यांना विचारले,

‘‘बेटा! ही कोणती धर्मपद्धती आहे?’’
‘‘ही धर्मपद्धती आपल्या सर्वांचे आजोबा असलेल्या माननीय इब्राहीम(अ) या प्रेषितांची आहे.’’ प्रेषित मुहम्मद(स) उत्तरले.

‘‘असो! मी याचा स्वीकार तर करु शकत नाही. परंतु तुम्हास याची परवानगी आहे. कोणतीही व्यक्ती तुम्हास रोखणार नाही,’’ अबू तालिब म्हणाले.

मग एकेदिवशी झाले असे की, प्रेषित मुहम्मद(स) यांना काही विरोधकांनी म्हणजेच मूर्तीपूजकांनी आपल्या अनुयायांसोबत एका पर्वतापलीकडे नमाज अदा करताना पाहिले. आधी तर त्यांना खूप आश्चर्य वाटले. मग शिव्याशाप देऊ लागले. प्रेषित व त्यांच्या अनुयायांनी कोणतेही उत्तर दिले नाही. यावर त्यांचा संताप अनावर झाला आणि ते अटीतटीवर आले. त्यांनी प्रेषित आणि त्यांच्या अनुयायांवर तलवारी उपसल्या. या तक्रारीत प्रेषितांचे अनुयायी माननीय साद बिन अबी वक्कास(र) जखमी झाले. इस्लामी क्रांतीसाठी सांडलेली ही पहिली रक्ताची धार होती.

आदरणीय प्रेषित मुहम्मद(स) यांची जीवनचर्या काही दंतकथा नाही, तसेच केवळ एखाद्या व्यक्तीची व्यक्तिगत कथादेखील नाही, तर ती एका अशा महान आणि पावन क्रांतीची सत्यगाथा आहे की, तिचे उदाहरण इतिहासात मिळणे अशक्यप्राय आहे. या सत्यगाथेचे मूळ पात्र प्रेषित मुहम्मद(स) यांचे व्यक्तिमत्व होय. या सत्यगाथेतील इतर सहयोगी पात्र हे माननीय अबू बकर(र), उमर(र), हमजा(र), बिलाल, यासिर(र), उस्मान(र), सन्माननीय खदीजा(र) व आयशा(र) असो किवा विरोधी पात्र हे अबू लहब व त्याची पत्नी असो किवा कच्चे काळिज चावून खाणारी हिदा असो, या पात्रांवरुन सहयोग आणि संघर्षाच्या परिणामस्वरुपी इतिहासाचा तो सोनेरी अध्याय लिहिला गेला, ज्याच्या एका टोकापासून दुसर्या टोकापर्यंत प्रेषित मुहम्मद(स) यांच्या पवित्र जीवन चरित्राचे व इस्लामास्तव आपले सर्वस्व त्यागणार्या सोबत्यांचे प्रतिबिब दिसते. या संघर्षाशिवाय प्रेषित मुहम्मद(स) यांना समजणे कठीण आहे.

आदरणीय प्रेषित मुहम्मद(स) हे काही ऐहिक जीवनाशी नाते तोडून आणि जीवनसंघर्षापासून पळवाट काढून सन्यास घेणारे व्यक्तिमत्व नव्हतेच मुळी. त्याचप्रमाणे त्यांनी पूजा व कर्मकांडापुरते मर्यादित व निष्प्रभ धर्म किवा मत दिले नाही, तर दिव्य कुरआनाच्या विश्वव्यापी आदेशानुसार त्यांना या जगात अवतरित करण्याचा उद्देशच नेमका असा आहे की, ईश्वरवादी विवेक आणि पावन चारित्र्याने सुशोभित करून एका अशा मानवसमूहाची निर्मिती करावी की जो प्रेषितांच्या नेतृत्वास भरपूर प्रयत्न करून सत्य धर्मास प्रत्येक विचारसरणी, सिद्धान्त आणि बुरसटलेल्या जुनाट धार्मिक परंपरांचा नायनाट करून संपूर्ण मानव समाजास सत्य धर्माच्या एकाच छत्राखाली आणावे.

ही बाब आकलनास्तव आपण स्वयं आदरणीय प्रेषित मुहम्मद(स) यांच्या दोन तीन प्रसंगीच्या कथनांवर दृष्टिक्षेप टाकल्यास स्पष्ट होते की, प्रेषित मुहम्मद(स) यांनी आपल्या कठीण आणि हतोत्साहित करणार्या प्रारंभिक काळात याची पूर्णतः जाणीव होती की, त्यांना काय करावयाचे आहे. सत्यधर्म प्रसार कार्याच्या सुरूवातीलाच त्यांनी ‘हाशिम’ कबिल्याच्या सर्व सदस्यांना एका ठिकाणी एकत्र करून भाषण दिले की,

‘‘मी आणलेल्या ईश्वरी संदेशाचा जर तुम्ही स्वीकार केला तर यामध्ये तुमचे ऐहिक जीवन तर समृद्ध (व यशस्वी) होईलच शिवाय पारलौकिक जीवनातसुद्धा यश मिळेल!’’
मग संघर्षांच्या प्रारंभकाळात विरोधकांना त्यांनी हितोपदेश केला की,
‘‘हे केवळ एक ईश्वरी धर्मसूत्र आहे, तुम्ही माझ्याकडून जर याचा स्वीकार केला तर या सूत्राच्या बळावर तुम्ही सर्व अरबजणांवर प्रभुत्व मिळवाल आणि संपूर्ण अरबेतर विश्व तुमचे नेतृत्व स्वीकारेल!’’
असेच आणखीन एका प्रसंगी बशीर (शुभ सूचना देणारे) आणि नजीर (ईश्वराच्या कोपाचे भय दाखविणारे) प्रेषित अर्थात मुहम्मद(स) ‘काबा’च्या भितीस टेक लावून बसले होते. प्रेषितसोबती माननीय खब्बाब(र) ज्यांच्यावर विरोधक अमानवी अत्याचार करीत होते, म्हणाले की,

‘‘हे आदरणीय प्रेषित मुहम्मद(स)! आमच्या हितात ईश्वरी मदतीची प्रार्थना करावी!’’
आदरणीय प्रेषित मुहम्मद(स) उत्तरले,

‘‘हे खब्बाब(र)! तुमच्या पूर्वीच्या सत्यधर्मप्रचारकांना जिवंत गाडण्यात आले, त्यांच्या डोक्यावर करवती चालविण्यात आल्या, त्यांचे तुकडेतुकडे करण्यात आले, त्यांच्या शरीरावरील मांस ओरबाडण्यात आले, अशा मरणयातना भोगूनही त्यांनी सत्यधर्माचा त्याग केला नाही. ईश्वराची शपथ! या कार्यास ईश्वर अशा प्रकारे पूर्ण करील की, एक प्रवासी ‘सुनआ’ (एका स्थानाचे नाव) पासून हजरमौता (एका ठिकाणाचे नाव) पर्यंत एकटा प्रवास करील, परंतु त्यास ईश्वराशिवाय कुणाचेच भय नसेल. (अर्थात संपूर्ण मानवजात भयमुक्त जीवन जगेल.)’’

मदीना वास्तव्यकाळात प्रेषितांनी माननीय ‘अदी बिन हातिम(र)’ यांना म्हटले,
‘‘ईश्वराची शपथ! ती वेळ जवळ आहे की, तुम्ही पाहाल, एकटीच स्त्री कादसिया शहरापासून मक्का येथे जाऊन हजचे विधी करेल व तिला कशाचीच भीती वाटणार नाही.’’

या कथनावरून स्पष्ट होते की, आदरणीय प्रेषित मुहम्मद(स) यांच्याकडे बंधुत्व, समानता, न्याय आणि शांतीपूर्ण व सुरक्षापूर्ण जीवनव्यवस्थेची अशी योजना अर्थात या जीवनव्यवस्थेत दुर्बल आणि एकटी व्यक्तीसुद्धा भयमुक्त आणि अन्याय व अत्याचारापासून सुरक्षित असेल.

हे होते ‘ते’ लक्ष्य, जेथे संपूर्ण जगाच्या मानवांचे नेते प्रेषित मुहम्मद(स) यांनी अरबजणांना पोहोचविण्यासाठी आजीवन व अथक प्रयत्न केले. हा अरब समाज अज्ञानाच्या अंधारात खितपत पडलेला, अनुशासनहीन, अपराधी, आपसात रक्तपात माजविणारा, दुर्बलांवर अन्याय व अत्याचार करणारा होता.
आदरणीय प्रेषित मुहम्मद(स) यांनी आणलेल्या या अभूतपूर्व क्रांतीचे नावही,

‘‘ईश्वरा शिवाय कोणीच उपास्य नसून मुहम्मद(स) ईश्वराचे प्रेषित आहेत.’’
या धर्मसूत्रावर ठेवण्यात आले होते. अर्थातच या संपूर्ण सृष्टीचा आणि संपूर्ण मानवजातीचा एकमात्र उपास्य हा ईश्वरच आहे. उपासना केवळ त्याचीच होईल. आदेश आणि कायदा केवळ ईश्वराचाच चालेल. आपल्या गरजा व याचना त्याच्याच समोर ठेवण्यात येतील. मागणी पूर्ण करण्याची प्रार्थना त्याच्याच समोर करण्यात येईल. पुण्य व पापकर्मांचा हिशोब घेणारा आणि पुण्याचे बक्षीस व पापाची भयानक शिक्षा देणारा केवळ ईश्वरच आहे. जीवन, मृत्यू, आरोग्य, आजीविका, सुख-शांती आणि सन्मान हे सर्व काही ईश्वराकडूनच मिळते. त्याच्याशिवाय मानवी जीवनात इतर कोणीही उपास्य असूच शकत नाही. कोणत्याही बादशाहची बादशाही, शासकाचे शासन चालणार नाही. तसेच कोणत्याही वंश, जात, परिवार, श्रीमंत, पुरोहित, पंडित, पादरी, कोण्याही जागीरदार व सामंत किवा चौधरीचा आणि स्वतःचादेखील कोणताच आदेश वा नियम व शासन चालणार नाही. ईश्वराशिवाय कोणताही माणूस आपले शासन वा आदेश चालवितो, (अर्थात ईशत्व किवा प्रभुत्व गाजवितो), आपली मर्जी बळजबरी वा कोणत्याही मार्गाने इतरांवर लादतो किवा दुसर्यांना आपल्यासमोर नमवितो किवा इतर गोष्टींसमोर नमवितो अथवा लोकांच्या गरजा पूर्ण करण्याचा दावेदार बनतो, तो माणूस ‘तागूत’ (अर्थात बंडखोर वा ईशद्रोही) चीच भूमिका पार पाडतो.

या क्रांतिकारी सूत्राचा दुसरा भाग असे स्पष्ट करतो की, आदरणीय मुहम्मद(स) यांना ईश्वराने आपले प्रेषित नियुक्त केले आहे. त्यांना दिव्यबोधाच्या माध्यमाने मार्गदर्शन व मार्गभ्रष्टता, पाप व पुण्य, वैध आणि अवैध यासारख्या बाबींचे ज्ञान प्रदान केले. प्रेषित मुहम्मद(स) हे ईश्वराकडून जग कायम असेपर्यंत संपूर्ण मानवजातीसाठी मार्गदर्शक, आपल्या अनुयायांचे प्रमुख, शिक्षक, आणि आदर्श ठरविण्यात आलेले आहेत.

या क्रांतिकारी धर्मसूत्रापासून न्याय आणि दया व कृपेच्या व्यवस्थेचा तो पावन वृक्ष प्रकट झाला, ज्याच्या फांद्या वातावरणात विस्तारल्या आणि मूळ जमिनीत खोलवर पोहोचले. त्याची शीतल छाया दूर दूर पसरली आणि त्याचे चितन, व्यवहार, नैतिकता व न्यायाच्या फळांचा काही भाग हा प्रत्येक राष्ट्र आणि समाजापर्यंत पोहोचला.

आदरणीय प्रेषितांनी घडविलेल्या क्रांतीच्या आश्चर्यजनक पैलूंपैकी एक पैलू हा आहे की, ज्याने त्यांचा संदेश स्वीकार केला, त्याचे सर्व काही पार बदलून गेले. त्याची विचारसरणी, त्याचे चितन, त्याच्या भावना, त्याची रूची व आवड, त्याची मैत्री व वैर आणि त्याचा नैतिक स्तर वगैरे सर्वच पार बदलून गेले. चोर आणि लुटारू आले व त्यांनी इतर लोकांच्या संपत्तीचे जीवापाड रक्षण केले. व्यभिचारी आणि बलात्कारी आले व त्यांनी दुसर्यांच्या शील व सतीत्वाचे जीवापाड रक्षण केले. व्याजखोर आले आणि त्यांनी आपल्या कष्टाची कमाई आर्थिक दुर्बलांवर खर्च केली. साक्षात अहंकारी आले आणि ते विवेक व नम्रतेचा आदर्श बनले. आपल्या अभिलाषांचे पुजारी आले आणि क्षणभरातच जगाने पाहिले की, त्यांनी आपल्या अभिलाषांना आपल्या पायदळी तुडवीत एक श्रेष्ठतम लक्ष्य गाठण्याकडे धाव घेतली. अज्ञानी आले आणि ते झगमगत्या तार्यांप्रमाणे ज्ञानक्षितिजावर चमकू लागले आणि जगाने अक्षरशः तोंडात बोट घातले. उंट आणि गुरेढोरे चारणारे मानवतचे रक्षक बनले, दासी आणि गुलामांच्या पददलितवर्गातून असे वीर आणि स्वाभिमानी निर्माण झाले की, शत्रूंनी त्यांच्यावर अत्याचाराचे प्रत्येक हत्यार आजमावले, परंतु त्यांच्या अंतरात्म्याची साद दाबण्यात आणि श्रद्धेपासून परास्त करण्यात यशस्वी झाले नाहीत.

आदरणीय प्रेषित मुहम्मद(स) यांनी आणलेल्या क्रांतीच्या या स्वयंसेवकांमध्ये असे अद्वितीय संयम आणि अनुशासन होते की, दारू निषिद्ध होण्याचा ईश्वरी आदेश मिळताच सर्वांनी एकाच वेळी दारू सोडली. ज्यांच्या घरामध्ये दारूचा साठा होता, त्यांनी सगळी दारू फेकून दिली, ज्यांच्या मुखापर्यंत मदिरेचा पेला आला होता, त्यांनी तोंडाचा पेला फेकून दिला. मदीना शहरात मदिरेचे नद्यानाले वाहू लागले. आदरणीय प्रेषितांकडून जेव्हा ‘परदा’ करण्याचा आदेश ऐकला तेव्हा ताबडतोब सर्व स्त्रियांनी स्वतःस चादरीत झाकून घेतले. धर्मप्रसारासाठी जेव्हा संपत्तीची गरज पडली तेव्हा प्रत्येकाने घरातील सर्व सामान आणून प्रेषितांसमोर ढीग लावला. एवढेच नव्हे तर मजुरांनी आपली दिवसभराची कमाई प्रेषितांसमोर आणून टाकली.

अंतिम प्रेषित मुहम्मद(स) यांचे मानवी सभ्यतेवर सर्वात मोठे उपकार हे आहे की, त्यांनी संपूर्ण मानवी नात्यांना बळकट व सदृढ आधारांवर कायम करून एक दुसर्यांच्या जवाबदार्या, अधिकार व कर्तव्य निश्चित केले आणि आपल्या आदर्श समाजात माता-पिता व संतान, भाऊ-बहीण, पती-पत्नी, गुरु-शिष्य, श्रीमंत-गरीब, शेजारी व सहयात्री, शासक प्रजा वगैरेच्या संबंधांना उत्तम स्वरुप दिले.

समाजाच्या व्यक्तीमध्ये जन्म घेणार्या या क्रांतीच्या परिणामस्वरुप अरब समाजात जी क्रांती घडून आली, ती अतिशय आश्चर्यकारक आहे. ज्या वेळी आदरणीय प्रेषितांनी मदीना शहरात ‘इस्लामी स्टेट’चा पाया रोवला तेव्हा त्याचे जास्तीतजास्त शंभर वर्ग मैल एवढेच क्षेत्र होते. परंतु आठ-नऊ वर्षांच्या अल्पमुदतीत हे राज्य विस्तारून दहा-बारा लाख वर्ग मैल इतके झाले. या विस्तारामध्ये कोणताही वर्गीय संघर्ष नव्हता. या राज्यामध्ये सर्व प्रकारचा वांशिक अभिमान नष्ट पावला होता. सधन निर्धन शिक्षित-अशिक्षित सर्वच आपसात बंधु झाले. अपराध जवळपास नष्ट झालेत. प्रत्येकजण एक-दुसर्याचा सहाय्यक बनला होता. हे एका नवीन जगाच्या निर्मितीचे आंदोलन होते.

आदरणीय प्रेषित मुहम्मद(स) यांची ही पवित्र क्रांती लोकांवर बळाचा वापर करून मुळीच आलेली नव्हती. या क्रांतीसाठी कोणताच रक्तपात घडलेला नव्हता. कोणावरही अत्याचार झालेला नव्हता. कोणासही जेलमध्ये डांबण्यात आले नव्हते. कोणत्याही प्रकारचा आतंक नव्हता. उलट या क्रांतीचा आत्माच मुळात स्नेह, प्रेम व बंधुत्व होता. आदरणीय प्रेषितांनी मोठ्या प्रेमाने हाडाचा शिक्षक बनून प्रारंभी ‘मक्का’ शहरात तेरा वर्षांपर्यंत आणि मग मदीना शहरात दहा वर्षांपर्यंत अथक परिश्रम घेतले.

मक्का शहरामध्ये तर त्यांनी लोकांचे शिव्याशाप ऐकून घेतले. निदानालस्ती सहन केली. लोकांचा मार खाल्ला आपल्या परिवारजणांसह तीन वर्षांपर्यंत नजरबंद राहिले. त्यांच्या अनुयायांवर अमानवी अत्याचार करण्यात आले व जीवे मारण्यात आले. परंतु आदरणीय प्रेषितांनी स्नेहपूर्वक आपले कार्य तडीस नेले.

यानंतर मदीना शहरामध्येसुद्धा त्यांना पावलोपावली विभिन्न प्रकारे छळण्याचा प्रयत्न झाला. त्यांच्याविरुद्ध कटकारस्थाने रचण्यात आली. जीवे मारण्याचे डावदेखील बर्याच वेळा रचण्यात आले.

ज्या वेळी विरोधक व अज्ञानी शक्ती स्वतःहून वारंवार त्यांच्यावर चाल करून आली तेव्हा विवश होऊन प्रेषितांनी इस्लामी लष्करास रणभूमीवर आणले. बदर, उहुद आणि एहजाबची तीन मोठी युद्धे मदीना शहराच्या मुख्य द्वारावर लढण्यात आली. याशिवाय आणखीन एका युद्धात मक्का आणि दुसर्या एका युद्धात हुनैन व ताईफवर विजय मिळाला. शत्रूंच्या सामरिक शक्ती आणि सत्यविरोधी कार्यवाहीच्या केद्रांना नष्ट केले नसते, तर दीर्घ मुदतीपर्यंत रक्तपात झाला असता. त्याचप्रमाणे ‘बनु मुस्तलिक’ची लढाई आणि ‘खैबर’ची लढाई लढण्याचा हेतु हा भयानक प्रकारच्या गद्दारीने भरलेल्या कटकारस्थानांचा नायनाट करणे होता. बाकी इतर छोटी-मोठी युद्धे मात्र डाकू व दरोडेखोरांना शरण आणण्यासाठी अथवा सीमावर्ती होणार्या झडपांप्रमाणे होती.

कमाल अशी की, युद्धांमध्येसुद्धा शांती व सद्भाव आणि दया व कृपेचा संदेश देणार्या प्रेषितांनी असे उपायदेखील योजले की, शत्रूंची जीवित हानी कमीतकमीच व्हावी. त्याचप्रमाणे युद्धभूमीवरसुद्धा त्यांनी श्रेष्ठ आणि उच्च आचारसंहिता लागू करून दाखविली. संपूर्ण नऊ वर्षाच्या सामरिक कारवाईमध्ये शत्रूपक्षाच्या केवळ ७५९ व्यक्ती ठार झाल्या. म्हणजेच दरवर्षी केवळ ८४ व्यक्ती ठार होण्याचे प्रमाण होते. त्याचप्रमाणे ठार होणार्या मुस्लिमांची संख्या २५९ एवढीच म्हणजेच दरवर्षी १८ एवढी होती.

जगाच्या कोणत्याही क्रांतीचा इतिहास पाहिल्यास एवढ्या कमी प्रमाणात जीवित आणि वित्त हानी होऊन एवढी मोठी व अभूतपूर्व क्रांतीचे उदाहरण इतिहासात खरोखरच सापडत नाही. या कथित सभ्य जगामध्ये क्रांती ही एखाद्या राक्षसाप्रमाणे येते आणि लाखो माणसांची मानवता, प्राण, शीलता अगदी अमानुषपणे पायदळी तुडवीत येते. मग लोकांचा बळी घेऊन आलेले शासन बळाच्या व अत्याचाराच्या सिहासनावर बसून मानवी रक्ताची आणि शीलतेची सर्रास होळी खेळून आनंदोत्सव साजरा करते. छळ, हत्या, स्त्रियाच्या विटंबनेचे उग्र तांडव थांबता थांबत नाही. निष्पाप मुले, वृद्ध व अपंग आणि स्त्रियांसुद्धा त्यांच्या असुरी आनंदास बळी जाताना आजही पाहण्यात येते आणि इतिहासाची पाने याच सत्यकथांनी रक्ताळलेली आहेत. या अमानुष आणि अत्याचारी रक्तरंजित क्रांतीकारी सिद्धान्तामुळे मानवी प्रकृतीचे स्वरुप पार विद्रूप झालेले आहे.

या उलट आदरणीय प्रेषित मुहम्मद(स) यांनी आणलेल्या स्नेह व बंधुत्वावर आधारित क्रांतीची आपण जेव्हा इतर कोणत्याही क्रांतीशी तुलना करतो तेव्हा हे स्पष्ट होते की, त्या इस्लामेतर क्रांत्या निव्वळ असत्य आणि पाखंडी स्वरुपाच्या आहेत.

त्यामुळे आदरणीय प्रेषित मुहम्मद(स) यांच्या जीवनचरित्राच्या अध्ययनाचा, आपला हेतुच मुळात असा असावयास हवा की, आपण प्रेषितसंदेश, त्यांच्या प्रार्थना, आचरण, संगठन, कार्यपद्धती, कार्यनीतींना समजून स्वतःस यासाठी तयार करावे की, सुरुवातीस या इस्लामी क्रांतीचा आरंभ स्वतःपासून व्हावा. मग आपला समाज व राष्ट्र आणि मग संपूर्ण मानवजातीस या क्रांतीच्या मार्गाने लाभान्वित करावे. आपल्यासाठी सत्यमार्ग हा केवळ आदरणीय प्रेषितांचे व्यक्तिमत्त्व हे सामूहिक जीवनासाठी मार्गदर्शक व आदर्श स्वरुपात स्वीकारून त्याचा अनुनय करावा. अन्यथा आपले व संपूर्ण मानवजातीचे जीवन व्यर्थ आणि निरर्थक सिद्ध होऊन नरक बनेल आणि हे आज आपण उघड्या डोळ्यांनी पाहत आहोत.

- इब्राहीम सईद
एकमेव अल्लाहवर श्रद्धा ठेवणे म्हणजे एकेश्वरत्व मान्य करणे. हे इस्लामचे मूलभूत आहे आणि या मूलभूत सत्यावर इस्लाम धर्माची भक्कम बांधणी झाली आहे. इस्लाम धर्माविषयीचे समज गैरसमज दूर करावयाचे असतील त्यांना ही मूलभूत सत्यता स्पष्ट होणे अनिवार्य आहे.
या विश्वाचा निर्माता एकच आहे तो अल्लाह - चालक, मालक, शासक आणि त्याने निर्मिलेला मनुष्य त्याचा गुलाम आहे. इस्लामविषयीचे गैरसमज दूर करण्यासाठी या ग्रंथात या अनुषंगाने प्रयत्न करण्यात आले आहे.

आयएमपीटी अ.क्र. 60  -पृष्ठे - 80         मूल्य - 35            आवृत्ती -5 (2013)

डाउनलोड लिंक :  https://app.box.com/s/2lwiq0buto612pxlqwsz4o74mr6dkmqi


-  मौ. सय्यद जलालुद्दीन उमरी

मनुष्यासमोर एक गहन प्रश्न नेहमी राहिला आहे की या सृष्टीत त्याचे काय स्थान आहे? याच प्रश्नाच्या उत्तरात मनुष्य जीवनातील समस्त समस्यांचे उत्तर दडलेले आहे.
या पुस्तकात मनुष्याचे खरे स्थान स्पष्ट केले आहे आणि त्यासाठी पवित्र कुरआनला आधार बनविले गेले आहे. वर्णनशैली तर्कशास्त्र किंवा तत्त्वज्ञानाची नसून ती आवाहनात्मक आहे. इस्लामी आवाहनास समजुन घेण्यास हे पुस्तक उपयुक्त आहे.
आयएमपीटी अ.क्र. 58         -पृष्ठे - 32                  मूल्य - 08            आवृत्ती - 2 (2000)
डाउनलोड लिंक : 

statcounter

MKRdezign

Contact Form

Name

Email *

Message *

Powered by Blogger.
Javascript DisablePlease Enable Javascript To See All Widget