Latest Post

‘मुस्तलक’ कबिल्याविरुद्ध कारवाई म्हणजे हिजरी सन पाचमधील एक अतिशय महत्त्वपूर्ण घटना होय. हा कबिला खूप उपद्रवी आणि भांडखोर होता. प्रेषितांना सूचना मिळाली की, हा कबिला बंड करण्याच्या तयारीत आहे. प्रकरणाची शहानिशा करण्यासाठी आदरणीय प्रेषितांनी ‘माननीय बुरैदा(र)’ यांना पाठवून मिळालेली सूचना खरी असल्याचे समाधान करून घेतले. ‘शाबान’ महिन्याच्या तीन तारखेस आदरणीय प्रेषित मुहम्मद(स) लष्करासह जलद गतीने ‘मुरैसीअ’ या ठिकाणी पोहोचले. शत्रूपक्ष लढण्यासाठी येणारच होता, परंतु प्रेषितांना अचानक आलेले पाहताच त्याचे आवसान गळाले. शत्रूचे संपूर्ण सैन्य घाबरले आणि अभय देण्याची मागणी केली. शत्रूच्या या लष्करात ‘माननीय जुवैरिया’सुद्धा होत्या. त्यांनी मोठ्या आवाजात इस्लाम स्वीकारण्याची घोषणा केली आणि प्रेषितांनी त्यांना त्यांच्या स्वइच्छेने आपल्या विवाहबंधनात घेऊन सन्मान दिला. या ठिकाणी शत्रूपक्षास युद्ध न करताच पराभवाचे तोंड पाहावे लागले. ‘माननीय जुवैरिया(र)’ या कबिल्याच्या सरदाराची कन्या होती.
मुस्लिम समुदायाच्या या विजयामुळे इस्लामद्रोही असलेल्या दांभिकजणांचा जळफळाट झाला. सूड आणि द्वेषापोटी दांभिकांनी मदीना शहरातील मुस्लिम समुदायात कलह निर्माण करण्याचा भरपूर प्रयत्न केला. परंतु आदरणीय प्रेषितांनी जातीने लक्ष घालून दांभिकांची कूटनीती उद्ध्दस्त केली.


आत्मा मालिक सर्वधर्मीय आत्मचिंतन सोहळा
कोपरगाव (शोधन सेवा) - जातीपातीच्या नावाखाली माणसांतील माणूसकी संपत चालली आहे. मात्र आत्मा मालिक ध्यानपीठाचे प्रमुख जंगलीदास माऊली सर्व जाती-धर्माच्या लोकांना जोडण्याचे काम करीत आहेत. माणसांच्या रक्तात भेद नाही, तर मनभेद कशाला करावा. लोक चंगळवादात अडकल्याने माणसाला इतकी हाव निर्माण झाली आहे की, त्यांचे पोट मरेपर्यंत भरत नसल्याचे प्रतिपादन डॉ. रफिक सय्यद पारनेरकर यांनी येथे केले.
    कोपरगाव तहसील कार्यालयाच्या मैदानावर कोकमठाण येथील आत्मा मालिक ध्यान योग मिशनरी व सर्वधर्मीय समाज बांधवांच्या वतीने आत्मा मालिक सर्वधर्मीय आत्मचिंतन सोहळ्यात डॉ. पारनेरकर बोलत होते. मंचावर गृहनिर्माण राज्यमंत्री प्रकाश मेहता, विशेष पोलीस महानिरीक्षक कृष्णप्रकाश, आत्मा मालिक ध्यानपीठाचे प्रमुख जंगलीदास माऊली, संत परमानंद महाराज, संत देवानंद महाराज, आमदार स्नेहलता कोल्हे, नगराध्यक्ष विजय वहाडणे, विविध धर्मांचे धर्मगुरू, जंगली महाराज आश्रमाचे विश्वस्त यांची प्रमुख उपस्थिती होती.
    पुढे बोलताना डॉ. पारनेरकर म्हणाले, समाजा-समाजांत भांडणे लावून जाळपोळ करून पेटवा पेटवी करणाऱ्यांना जर पेटवायचेच असेल, तर गोरगरीबांच्या चुली पेटवा. तिथे माणुसकीची गरज आहे. धर्माधर्मांमध्ये कोणीही तेढ निर्माण करू नयेत. माणसांची नीतिमत्ता तपासायची असेल, तर आई-वडिलांच्या सेवेतच विश्व आहे. ज्याला आई-वडिलांची ओळख नाही, त्याच्यापेक्षा पशुपक्षी बरे. हिंदूंनी इस्लाम धर्माचे कुरआन तर मुस्लिमांनी गीता, संत तुकारामांची गाथा नीट वाचावी. आज जातीवादाचे विष सर्वत्र पसरत आहे. त्यामुळे आता समाजात एकोप्याची भावना राहावी, यासाठी प्रयत्न व्हावेत, असे आवाहन डॉ. सय्यद रफिक पारनेरकर यांनी केले. 
     आत्मचिंतन व आत्मध्यानामुळेच आपल्या मूळ मालकाशी संबंध जुळतील असे ना. प्रकाश मेहता म्हणाले. यावेळी पोलीस महानिरीक्षक कृष्णप्रकाश म्हणाले, सर्वधर्माचा ईश्वर एकच आहे. मात्र त्याची नावे विविध धर्मात वेगवेगळी ठेवली आहेत. येशूख्रिस्त, मुहम्मद पैगम्बर, गुरूनानक, भगवान महावीर, गौतम बुद्ध या सर्वांनी आत्म्याचे ज्ञान, मानवजातीचे वेगवेगळे संदेश वेळोवेळी दिले. तोच संदेश घेऊन आत्मचिंतनासाठी समाजातील द्वेषाचा समूळ नाश करण्यासाठी आत्मचिंतन हाच एक राजमार्ग आहे. जात, धर्म, पंथ कोणताही असो सर्वांचा ईश्वर एकच आहे, असेही ते म्हणाले.     स्वागत व सुत्रसंचालन करताना परमानंद महाराज म्हणाले, ईश्वर निर्गुण निराकार असून, त्याच्या तत्वाने सर्व सृष्टी व्यापलेली आहे. आज समाजात असलेली अशांतता, मतभेद, वाद-विवाद, अराजकता, अनैतिकता याला एकच कारण असून, त्याला दूर करण्यासाठी मानवता हाच धर्म असून, माणसाने माणसाला माणूस म्हणून वागवणे व त्यानुसार जगणे हेच स्वधर्माचे आचरण आहे. 
    प्रारंभ सर्वधर्मीय आत्मचिंतन सोहळ्याच्या कार्यक्रमाची सुरूवात सर्वधर्मीय संतांची सजलेल्या रथातून मिरवणूक काढून झाला. यावेळी आकर्षक विद्युत रोषणाई करून फटाक्यांची आतिषबाजी करण्यात आली. 
     यावेळी विविध धर्म-पंथांचे संतगण, नागरिक मोठ्या संख्येने उपस्थित होते. संत कबीरानंद महाराज यांचेही प्रवचन झाले. डॉ. रफिक सय्यद यांनी जंगलीदास माऊलींना कुरआन ग्रंथ भेट दिला. आत्मा मालिक ध्यानपीठाचे अध्यक्ष नंदकुमार सूर्यवंशी यांनी उपस्थितांचे आभार मानले.

‘बद्र’च्या विजयाच्या प्रभावात कमी येणे आणि काही रूढीवादी कबिल्यांचे इस्लामद्रोही कबिल्यांकडे आकर्षित होणे हे ‘उहुद’च्या युद्धानंतर स्वाभाविक होते. अपराधी वृत्ती आणि उपद्रवी तत्त्वांत वाढ होऊ लागली. ‘उहुद’ युद्धानंतर निर्माण झालेल्या कठीण परिस्थितीस ‘मदीना’ शहरास आवर घालणे केवळ यामुळे शक्य झाले की, मुस्लिम समुदाय आणि आंदोलनाचे नेतृत्व अतिशय खंबीर होते. प्रत्येक उपद्रव सक्तीने निपटून कायदा आणि सुव्यवस्था कायम ठेवण्यात आली.
सर्वप्रथम ‘खुवैलद’ याची दोन मुले ‘तलहा’ आणि ‘सलमा’ यांनी ‘असद बिन खुजैमा’ यास ‘मदीना’ शहरावर डाका टाकण्यासाठी प्रेरित केले. हिजरी सन चारच्या ‘मोहर्रम’ महिन्याची पहिली तारीख उजाडली. आदरणीय प्रेषित मुहम्मद(स) यांनी ‘माननीय अबू सलमा मखजुमी(र)’ यांच्या नेतृत्वात दिडशे जणाची टोळी तयार करून उपद्रवग्रस्त भागात रवाना केली. या तुकडीस पाहताच उपद्रव्यांनी पळ काढला. तुकडीप्रमुखाने उपद्रव्यांनी लुटलेला सर्व माल शासकीय खजिण्यात जमा केला.
चार आठवड्यांनंतर एक भयानक घटना घडली. सफर महिन्याच्या सुरुवातीस ‘अज्ल’ आणि ‘कारा’ कबिल्याचे लोक एक भयानक गुप्त कारस्थान रचून मदीना शहरी आले. त्यांनी प्रेषितांना विनंती केली की, आमच्या भागातील काही लोकांनी इस्लामचा स्वीकार केला. त्यामुळे त्यांच्या शिक्षण-प्रशिक्षणाच्या बंदोबस्तासाठी काही शिक्षक पाठविण्यात यावेत. प्रेषितांनी दहा शिक्षकांना ‘माननीय अमीर मरसद(र)’ यांच्या नेतृत्वाखाली त्यांच्यासोबत पाठविले. शिक्षकवर्गाचा हा काफिला ‘रजीअ’ या स्थळावर पोहोचताच कारस्थान्यांनी या दहा शिक्षकांपैकी आठ जणांना ठार कलेआणि दोन शिक्षकांना ‘कुरैश’जणांना विकले की, जेणेकरून त्यांनी त्यांचा बदला घ्यावा आणि त्यांची हत्या करावी.
ही अतिशय दुर्दैवी आणि दुःखदायक घटना होती. कमी संख्येत असलेल्या मुस्लिम समुदायापैकी असलेल्या काही ज्ञानी वृत्तीच्या लोकांची निवड करून प्रेषित मुहम्मद(स) लोकांच्या शिक्षण-प्रशिक्षणांची व्यवस्था करीत असत आणि याच महत्त्वाच्या असलेल्या शिक्षकजणांना ठार केल्यावर प्रेषितांवर केवढा मोठा दुःखाचा डोंगर कोसळला असेल!
मागील एका घटनेत ‘अबू सुफियान’ ने ‘तनमीअ’ च्या युद्धभूमीवर ‘माननीय जैद(र)’ यांना शहीद केले. ठार करण्यापूर्वी त्यांना ‘अबू सुफियान’ ने विचारले होते, ‘‘हे जैद(र)! तुम्हाला हे आवडेल काय की, तुम्हाला आम्ही सोडून देऊ आणि तुमच्या ठिकाणी मुहम्मद(स) यांचा गळा कापू?’’ आदरणीय प्रेषित मुहम्मद(स) यांच्यावर जीवापाड प्रेम करणारे ‘माननीय जैद(र)’ यांनी आपल्या मृत्यूच्या डोळ्यात डोळे घालून उत्तर दिले,
‘‘ईश्वराची शपथ! मला तर हे देखील आवडणार नाही की, आमच्या प्राणांच्या बदल्यात आदरणीय प्रेषितांच्या पायात केवळ काटा सुद्धा रुतावा!’’ अर्थात त्यांच्या पायात काटा रुतणेसुद्धा आम्हास मुळीच आवडणार नाही. त्यासाठी आम्हाला आमच्या प्राणाचे बळी गेलेलेसुद्धा चालेल! हे ऐकून ‘अबू सुफियान’ म्हणाला, ‘‘मी कोणालाच एवढे प्रेम करताना पाहिले नाही, जेवढे प्रेम मुहम्मद(स) यांचे अनुयायी त्यांच्यावर करतात!’’
माननीय खब्बाब(र) यांना सुळावर लटकाविण्यात आले. सुळावर चढण्यापूर्वी त्यांनी दोन रकअत नमाज अदा करण्याची आपली इच्छा व्यक्त केली, जी त्यांना मिळाली. त्यांची हीच दोन रकअत नमाज नंतरच्या काळात अत्याचारपीडितांची परंपरा ठरली.
‘रजीअ’ येथील शिक्षकांच्या भयानक हत्याकांडाची घटना ताजी होती आणि त्याचा घावसुद्धा ताजाच होता की, ‘नज्द’च्या भागातून ‘अबू बरा बिन मालिक’ मदीना शहरी आला. त्याने अतिशय निष्ठापूर्वक पद्धतीने प्रेषितांना सल्ला दिला की, ‘काही अनुयायांना ‘नज्द’च्या प्रदेशात इस्लामच्या प्रचार व प्रसारासाठी पाठवावे.’ आदरणीय प्रेषितांनी होकार दिला. त्या प्रदेशात इस्लाम प्रचाराची प्रेषितांची मनःपूर्वक इच्छा होती. त्याची बरीच कारणे होती. त्यामुळे प्रेषित मुहम्मद(स) यांनी सत्तर शिक्षकांची टोळी प्रचारकार्यासाठी रवाना केली. या टोळीत कुरआन जाणणारे विद्वान आणि उच्च दर्जाचे प्रशिक्षक होते. ‘नज्द’ हा प्रदेश मोठा असल्याने त्यानुसार प्रशिक्षकांची मोठी टोळी रवाना करण्यात आली. ‘बरे मनुआ’ ठिकाणी या शिक्षकवर्गावर अचानक हल्ला चढवून त्यांना शहीद करण्यात आले. परंतु या सत्तर शिक्षकांपैकी ‘माननीय काब बिन जैद(र)’ यांना शहीद झाल्याचे समजून सोडून देण्यात आले. ते बेशुद्धावस्थेत पडलेले होते. शुद्धीवर आल्यावर ते जखमी आवस्थेत मदीना परतले आणि दुःखी अंतःकरणाने प्रेषितांना संपूर्ण वृत्तांत कळविला.
या हत्याकांडाचे वृत्त कळताच आदरणीय प्रेषित मुहम्मद(स) यांचे दुःख अनावर झाले. सतत दोन वेळा अशा प्रकारचे धोक्याने हत्याकांड घडले. अतिशय असह्य दुःखाने विचलित होऊन प्रेषितांनी आपल्या लाडक्या अनुयायांच्या खुन्यांना फज्रच्या (सकाळच्या) नमाजमध्ये श्राप दिला. याच श्रापाला ‘कुनूत-ए-नाजला’ म्हटले जाते.
परंतु ईश्वराने प्रेषितांना श्राप देण्याची मनाई केली. कोणाचेही शुभचितन आणि अनिष्ट चितनाची इच्छा पूर्ण करण्याचा अंतिम अधिकार शेवटी ईश्वरालाच आहे. ईश्वराची मर्जी अशी असावी की कदाचित पुढे चालून याच खुनी कबिल्यात इस्लामचा स्वीकार होईल.
अशा हृदयविदारक घटना घडूनही प्रेषित किचितही निराश झाले नाहीत. त्यांनी आपले आंदोलनकार्य जोमाने सुरु ठेवले. इकडे मदीना शहरातसुद्धा उपद्रव माजविणार्यांची कमतरता नव्हती. अर्थशक्ती, शेतीवाडी आणि तटबंदीच्या बळावर हे लोक उपद्रव माजवित असत. आदरणीय प्रेषितांचा विरोध करणार्यांपैकी ‘नजीर’ परिवार जास्त मस्तीत होता. त्यांनी प्रेषितांची हत्या करण्याचा कट रचण्याइतकी मजल मारली होती. या उघडउघड बंडखोरीमुळे ‘मदीना समझोता’ कराराच्या नियमानुसार प्रेषितांनी त्यांना दहा दिवसाच्या आत मदीना सोडण्याची सुचना देऊन टाकली. परंतु दांभिकांचा सरदार ‘इब्ने उबै’ याने ‘नजीर’ परिवारजणांना मोठे लष्करी सहाय्य देण्याचे वचन देऊन प्रेषितांविरुद्ध उत्तेजित केले. त्यांनी प्रेषितांना आव्हान देण्याच्या स्वरुपात प्रेषितांची मदीना सोडण्याची सूचना धुडकावली. आदरणीय प्रेषितांनी त्यांना धडा शिकविण्यासाठी चौथ्या हिजरी सनातील रबीऊल अव्वलच्या महिन्यात ‘नजीर’ कबिल्याचा घेराव केला. ‘इब्ने उबै’ या दांभिकाने कोणतेच लष्करी सहाय्य ‘नजीर’ कबिल्याच्या रक्षणार्थ पाठविले नाही आणि शेवटी विवश होऊन ते शहर रिकामे करून ‘खैबर’ या ठिकाणी निघून गेले. आदरणीय प्रेषितांनी कोणासही इजा दिली नाही. उपद्रवी लोकांना आपापल्या घरातील सर्व संपत्ती घेऊन जाण्याची परवानगी देण्याचा प्रेषितांनी दयाळूपणा दाखविला. प्रेषितांचा हाच दयापूर्ण स्वभाव आणि कृपाळू वर्तन पाहून त्या कबिल्यातील ‘यामीन बिन उमैर’ आणि ‘अबू सईद बिन वहब’ यांनी इस्लामचा स्वीकार केला.
‘नजीर’ परिवाराचे प्रकरण मिटविल्यानंतर आदरणीय प्रेषित मुहम्मद(स) काही दिवस मदीनातच राहिले. ‘जमादिल उला’ महीन्याच्या सुरुवातीस खबर मिळाली की, ‘गतफान’ येथील ‘मुहारिब’ आणि ‘सालबा’ कबिले मदीनावर हल्ल्याची तयारी करीत आहेत. प्रेषित मुहम्मद(स) यांनी तत्काळ आपले लष्कर घेऊन निघाले. ‘नज्द’पर्यंत पोहोचल्यावर शत्रूपक्षाने लढाई न करताच आत्मसमर्पण केले.
आदरणीय प्रेषित मुहम्मद(स) यांच्या युद्धानीतीचा हा आदर्श नमुना आहे की, अतिशय कठीण परिस्थितीतही अगदी लहानसहान प्रकारच्या युद्धाच्या चेतावणीवरसुद्धा ते तयार राहिले. याच्याच परिणामस्वरुप विद्रोही शक्तींना आत्मसमर्पण करावे लागले. त्यांना थोडी जरी विद्रोहाची संधी मिळाली असती तर प्रत्येक बाजूने उठणार्या या बंडास ठेचून काढणे कठीण झाले असते.
‘अबू सुफियान’ या मक्काच्या सरदाराने ‘उहुद’च्या युद्धप्रसंगीच चेतावणी दिली होती की, ‘तुमचा आमचा पुढील सामना ‘बद्र’च्या मैदानावर पुढील वर्षी होईल. त्याने प्रेषितांना आव्हान दिलेले होते. तरीदेखील त्याला युद्धाची हिमत होत नव्हती. प्रेषितांचा मुकाबला केल्यावर युद्ध जिकण्याची शाश्वती तर नव्हतीच, उलट त्याच्या मनात भीतीचे काहूर माजलेले होते. त्याला मनापासून वाटत होते की, प्रेषितांचे लष्कर ‘बद्र’च्या युद्धभूमीवर आपल्याशी युद्ध करण्यास न आलेलेच बरे. याकरिता त्याने योजना आखली व त्याप्रमाणे काही संपत्ती देऊन ‘नईम बिन मसऊद’ यास मदीना रवाना करून खोटा प्रचार करविला की, ‘कुरैश’ अतिशय प्रचंड लष्करासह प्रेषितांच्या मुकाबल्यासाठी येत आहे. म्हणून मदीनावासीयांनी प्रेषितांच्या समर्थनार्थ घराबाहेर निघू नये. ‘अबू सुफियान’ने करविलेल्या प्रचाराचा परिणाम अगदी उलटा झाला. मुस्लिम समुदायाने युद्धासाठी कंबर कसली. आदरणीय प्रेषितांनी १५०० योद्धे सोबत घेतले आणि ‘बद्र’च्या युद्धभूमीकडे कूच केले. लष्कराचा झेंडा ‘माननीय अली(र)’ यांच्या हातात होता. दुसरीकडे ‘अबू सुफियान’ हा दोन हजारांचे लष्कर घेऊन आला, परंतु लढण्याचे धैर्य नसल्याने ‘अस्फहान’ या ठिकाणाहून दुष्काळाचे निमित्त करून लष्करासह परत गेला.
आदरणीय प्रेषित मुहम्मद(स) एक आठवडाभर ‘बद्र’च्या युद्धभूमीवर त्याची वाट पाहात थांबले आणि आपल्या लष्करासोबत मदीनास परतले. अशा प्रकारच्या या लष्करी कारवाया करणे आवश्यकच होत्या. कारण नवजात असलेले इस्लामी राज्य आणि इस्लामी समाजव्यवस्था टिकविणे याशिवाय शक्य नव्हते. शिवाय सामरिक कार्याबरोबरच रचनात्मक आणि सुधारात्मक कार्यसुद्धा चालूच होते.
याच कार्यकाळात दारू आणि जुगार निषिद्ध असण्याचा ईश्वरी आदेश अवतरला. दारू आणि जुगार या कर्मांना अपराध घोषित करण्यात आले. कारण या दोन्ही बाबीं समाजात उपद्रव निर्माण करण्याची कारणे होत. हीच कारणे पुढे करून ईश्वराने आपल्या प्रेषितांकरवी दिव्य कुरआनात मुस्लिम समुदायास हाक दिली की, ‘‘तुम्ही या कुकर्मांचा त्याग करणार नाही काय?’’ ईश्वराच्या या हाकेवर संपूर्ण मुस्लिम समुदायाने एकाच वेळी या दोन्ही कर्मांचा त्याग केला. दारू निषिद्ध होण्याचा आदेश अवतरित होताच मदीना शहरात दवंडी देऊन सूचना देण्यात आली. ‘माननीय अबू तलहा(र)’ यांच्या घरी मद्यपान सभा चालू होती. मित्रमंडळी दारूचे प्याले गळ्यात रिचवित होते. परंतु दारु निषिद्ध होण्याच्या दवंडीचे स्वर कानावर पडताक्षणी... ज्यांच्या हातात दारूचे प्याले होते, त्यांनी हातातून फेकून दिले. घरात असलेल्या विविध प्रकारचा दारूचा साठा फेकून देण्यात आला. अशा प्रकारे मदीना शहरातील प्रत्येक घरातून दारू फेकून देण्यात आली. दारूचे अक्षरशः नाले वाहू लागले. दारूचा एकही थेंब घरात कोणीही ठेवला नाही.
खरे पाहता अरब समाजात मद्यपान हे एक प्रतिष्ठेचे लक्षण समजले जात असे. पाहुणाचारामध्ये दारु सादर करण्यास उत्तम पाहुणाचाराचे लक्षण समजले जायचे. दारू हे सर्वांचेच अतिशय प्रिय पेय होते. परंतु इस्लामी आदेशाचे पालन करण्यासाठी आपल्या अतिप्रिय असलेल्या सर्वच बाबी त्यागण्याची वृत्ती इस्लामी समुदायात होती व हेच इस्लामला अभिप्रेत आहे. कारण इस्लामचा मुळात अर्थच असा आहे की ईश्वरी आदेशावर आपले सर्वस्वी अर्पण करावे. आपल्या संपूर्ण इच्छाआकांक्षा ईश्वरी आदेशाच्या ताब्यात द्याव्या. केवळ ईश्वरासाठीच जगावे, ईश्वरासाठीच मरावे. आपला आनंद, दुःख हे ईश्वरासाठीच असावे आणि यातच संपूर्ण मानवजगताचे कल्याण आणि रक्षण आहे.
आपण या दारूबंदीच्या इस्लामी कायद्याची जर सध्याच्या अमेरिकेच्या दारुबंदीच्या कायद्याशी तुलणा केली, तर एक कटू सत्य आपल्यासमोर येते. अमेरिकेत जेव्हा दारूबंदीचा कायदा लाग करण्यात आला, तेव्हा जनतेने या कायद्याची पायमल्ली करून शासनाची जोरदार खिल्ली उडविली. बिनधास्तपणे मद्यपान करून आपल्या बंडाचे उदाहरण सादर केले. हातात दारूच्या बाटल्या घेऊन स्त्री-पुरुष रस्त्यावर आले. आज अमेरिकाच नव्हे तर इतर सर्वच देशांमध्ये शासनाने प्रयत्न करूनही लोकांनी मद्यपानाचा त्याग केला नाही. कारण हे कार्य केवळ कायदा करून बंद करणे शक्य नसते. त्याला इस्लामी विचारसरणीची जोड आवश्यक असते.

सदाचार हा नव्हे कि तुम्ही आपले तोंड पूर्वेकडे किंवा पश्चिमेकडे करावे तर सदाचार हा आहे की जे अल्लाहवर आणि अंतिम दिवसावर ईमान धारण करतात तसेच सर्व (ईश)दूतांवर, सर्व (ईश) ग्रंथ आणि सर्व प्रेषितांवर ईमान ठेवतात. ईश्वरी प्रेमापोटी आपल्याला प्रिय असलेली संपत्ती, आपले नातेवाईक, अनाथ, गरजवंत, प्रवासी व याचक तसेच गुलामांच्या मुक्ततेसाठी खर्च करतात आणि नमाज कायम करतात व जकात अदा करतात तसेच दिलेल्या वचनांची पूर्तता करतात आणि अडचणी, संकटे आणि युद्धप्रसंगी देखील संयम राखतात हेच लोक सत्यशील आणि अल्लाहचे भय बाळगणारे आहेत.”(संदर्भ : कुरआन सुरह अलबकरा आयत नं. 177)
मित्रांनों! इस्लाममध्ये सर्वात अधिक महत्व समाजसेवेला देण्यात आलेले आहे. वर नमूद आयतींमधील अधोरेखित केलेला मजकूर आपण काळजीपूर्वक वाचला तर आपल्या मनामध्ये नक्कीच एक जाणीव निर्माण होईल की, अत्यंत कष्टाने कमावलेली आणि आपल्याला सर्वात प्रिय असलेली संपत्ती आपले गरीब नातेवाईक, अनाथ लोक, गरजवंत प्रवासी, गुलामांवर तसेच जकात देण्यामध्ये खर्च करण्याची ताकीद करण्यात आलेली आहे. मूळात इस्लामचा उद्देशच माणसामध्ये ही जाणीव निर्माण करणे आहे की, आपल्या सारख्याच इतर गरजवंत माणसांची आपण सेवा करावी, हे तेव्हाच शक्य होईल जेव्हा आपल्याला संपत्तीपेक्षा माणुसकी महत्त्वाची वाटेल. 
समाज सेवेला उर्दूमध्ये खिदमत-ए-खल्क असे म्हणतात. साधारणपणे लोक खिदमत-ए-खल्क म्हणजे लोकसेवा असे समजतात. मात्र इस्लाममध्ये खिदमत-ए-खल्कचा अर्थ एवढा मर्यादित नाही. खिदमत म्हणजे सेवा आणि खल्क याचा अर्थ फक्त जनता एवढाच मर्यादित नसून त्यात सर्वप्रकारचे जीव, जंतू, वनस्पती ह्या सुद्धा येतात. या अर्थाने खिदमत-ए-खल्क म्हणजे या सर्वांची सेवा. यात समाजसेवा, प्राणिमात्रांवर दया, पर्यावरणाचे रक्षण इत्यादी गोष्टी येतात. इस्लाममध्ये एवढ्या व्यापक अर्थाने खिदमत-ए-खल्क हा शब्द वापरला जातो. मात्र सध्याच्या चंगळवादी जीवन व्यवस्थेच्या नादी लागून मुस्लिमांना खिदमत-ए-खल्कचा विसर पडलेला आहे. हा फक्त अकीदा (श्रद्धा) नाही तर प्रत्यक्षात करण्याचे काम आहे. आजकाल मुस्लिम समाजामध्ये इबादतींवर भरपूर जोर दिला जातो. प्रत्यक्षातही मोठ्या प्रमाणात इबादती केल्या जातात. (उर्वरित पान 7 वर )
मात्र तेवढ्याच मोठ्या प्रमाणात खिदमत-ए-खल्क करण्याचा विचारही आपल्या मनात येत नाही. खिदमत-ए-खल्क बद्दल जे गांभीर्य असायला हवे तेच मुळात मुस्लिम समाजामध्ये दिसून येत नाही. 
आपण इस्लामचे प्रेषित मुहम्मद सल्ल. यांच्या जीवनावर आणि मक्कामध्ये अवतरित झालेल्या आयतींवर काळजीपूर्वक लक्ष दिले तर एक गोष्ट आपल्या लक्षात येईल की, इस्लाममध्ये सुरूवातीला इमान (श्रद्धे) च्या तीन महत्वपूर्ण संकल्पना मांडण्यात आल्या. पहिली - वहेदत (एका ईश्वराला माणने), दूसरी - रिसालत (प्रेषित मुहम्मद सल्ल.) यांना ईश्वराचा दूत माणने. तीसरी - मरणोत्तर जीवनावर विश्वास ठेवणे व शिर्क (ईश्वरामध्ये दुसऱ्याला सामील करणे) पासून दूर राहण्याची ताकीद करण्यात आली. आणि त्यानंतर खिदमत-ए-खल्क. या ठिकाणी नमाज, रोजा, हज या आदेशांना लागू करण्या अगोदर खिदमत-ए-खल्कचा आदेश लागू करण्यात आला आहे. कुरआनच्या शेवटच्या अध्यायाकडे आपण लक्षपूर्वक पाहिल्यास आपल्या लक्षात येईल की, या सर्व आयातींमध्ये खिदमत-ए-खल्कवरच जोर देण्यात आलेला आहे. यावरून एक गोष्ट आपल्याला स्पष्टपणे समजून घ्यावी लागेल की, नमाज, रोजा, हज इत्यादी इबादतीच्या अगोदर खिदमत-ए-खल्कचा दर्जा आहे. यावरून समाजसेवा किती महत्त्वाची आहे, याचा अंदाज येतो. इस्लाममध्ये समाजसेवेला असलेल्या महत्वाबद्दल मी यासाठी पुन्हा-पुन्हा जोर देत आहे की, हीच ती इस्लामची मुलभूत शिकवण आहे, जिचा विसर आम्हा मुस्लिमांना पडलेला आहे. समाजसेवा करण्याची जाणीव जोपर्यंत मुस्लिम आपल्यामध्ये मुद्दामहून निर्माण करणार नाहीत तोपर्यंत ते समाजसेवेसाठी उद्युक्त होणार नाहीत. म्हणजेच इस्लामला अपेक्षित असलेले जनसेवेचे काम होणार नाही. इस्लाममध्ये जेवढ्याही इबादती आहेत, त्या सर्व समाजसेवेशी जोडलेल्या आहेत. फितरा, खैरात, जकात,  अतियात, सदका या माध्यमातून समाजाच्या दीनदुबळया लोकांची सेवा करण्याची वारंवार ताकीद कुरआनमध्ये करण्यात आलेली आहे. जिचा की मी पुन्हा सांगतो आपल्या सर्वांना विसर पडलेला आहे. 
कुरआनमध्ये जेव्हा आणि जेथे ज्या नियमांचा उल्लेख करण्यात आलेला आहे, तेव्हा वेगवेगळा करण्यात आलेला आहे. पुरूषांसाठी वेगळे नियम, महिलांसाठी वेगळे नियम आणि बाकीचे सर्वसाधारण नियम. खिदमत-ए-खल्कचीही व्याख्या कुरआनमध्ये अतिशय बारकाईने स्पष्ट करण्यात आलेली आहे. अमल-ए-खैर हा शब्द शुद्ध समाजसेवेसाठी कुरआनमध्ये अनेक ठिकाणी वापरण्यात आलेला आहे. एवढेच नव्हे तर हदीसमध्ये सुद्धा समाजसेवेचे महत्व नमूद करताना प्रेषित मुहम्मद सल्ल. यांनी म्हटलेले आहे की, ”तुमच्या पैकी सर्वोत्कृष्ट लोक ते आहेत जे दुसऱ्यांसाठी उपयोगी आहेत.” दुसऱ्या एका हदीसमध्ये प्रेषित सल्ल. म्हणतात, ’अद्दीनू नसिहा’ इस्लाम म्हणजेच सेवाभाव होय. कुरआनमध्ये फक्त समाजसेवा करा असे मोघमपणे म्हटलेले नाही तर स्पष्ट म्हटलेले आहे की, गरीब, गरजवंत, विधवा, दिव्यांग, आजारी, कैदी, गुलाम इत्यादींची मदत करा, सेवा करा. 
प्रेषित सल्ल. यांच्या 40 वर्षाचे सुरूवातीचे आयुष्य केवळ आणि केवळ जनसेवेमध्येच गेले आहे. त्यानंतर राहिलेल्या 23 वर्षात ही त्यांनी समाजसेवा केलीच. मात्र सुरूवातीचा काळ हा फक्त जनसेवेसाठीच राखीव होता, असा भास व्हावा इथपर्यंत त्यांनी समाजसेवा केेलेली आहे. त्यांच्या जीवन चरित्रावर एक नजर टाकली तरी ठळकपणे आपल्या लक्षात येईल की, प्रेषित सल्ल. हे मक्कामध्ये राहत असलेल्या आजारी, गरीब आणि वृद्धांची सेवा करताना आपणास दिसतात. मक्केमध्ये बाहेरून येणाऱ्या काफिल्यांच्या लोकांना पाणी पुरविण्यापासून तर त्यांच्या इतर गरजा पूर्ण करण्यामध्ये आपण त्यांना सदैव व्यस्त पाहतो. एक योजनाबद्ध पद्धतीने प्रेषित सल्ल. यांनी समाजसेवेचे कार्य केलेले आहे. मक्कामध्ये जेव्हा प्रेषित सल्ल. राहत होते तेव्हा समाजसेवा करणाऱ्या दोन संस्था, एक - हलफुल फजूल, दोन - सिकाया. यांचे ते सक्रीय सदस्य होते. (संदर्भ : अर्रायकतुल मकतूम).
प्रेषित सल्ल. यांनी खिदमत-ए-खल्कचे कार्य हे कुठल्यातरी तात्कालिक भावनेच्या आहारी जावून केले नाही तर अल्लाहच्या आदेशाप्रमाणे अगदी नियोजनबद्ध पद्धतीने आयुष्यभर केले. त्यांच्या जीवनकार्याचा गौरव प्रसिद्ध उर्दू शायर अल्ताफ हुसेन हाली यांनी खालील शब्दात केलेला आहे. 
वो नबियों में रहेमत लकब पानेवाला
मुरादें गरीबों की बर लानेवाला
मुसिबत में गैरों के काम आनेवाला
वो अपने पराये का गम खानेवाला
फकीरों का मलजा, जईफों का मावा
यतीमों का माली गुलामों का मौला
एकदा प्रेषित मुहम्मद सल्ल. यांनी आपली सुविद्य पत्नी ह. खतीजा (रजि.) यांच्यासमोर खंत व्यक्त केली मी आत्ताच एका आशा कबिल्याला पाहिले आहे, ज्यांची परिस्थिती अतिशय वाईट आहे. त्यांना त्यांच्या मुलभूत गरजा भागविण्यासाठी सुद्धा आवश्यक तो पैसा त्यांच्याकडे नाही. त्यावर ह. खतिजा यांनी, ज्या स्वत: श्रीमंत होत्या त्यांनी आपल्या सर्व संपत्तीचा अधिकार प्रेषित सल्ल. यांना देऊन शहरातल्या मोठ्या लोकांसमोर घोषणा केली की, ”मी माझ्या या संपत्तीच्या खर्चाचा सर्वाअधिकार प्रेषित मुहम्मद सल्ल. यांना देते. त्यांनी त्यांच्या मर्जीप्रमाणे वाट्टेल तसा खर्च करावा. यावरून खिदमत-ए-खल्कचे महत्व आपल्या लक्षात येईल. समाजसेवेशिवाय, इस्लामचा संदेश लोकांपर्यंत परिणामकारक पद्धतीने पोहोचविणे शक्यच नाही. खदमत-ए- खल्क म्हणून काहीतरी छोट्या-छोट्या कृती करून भागणार नाही तर लोकांनी दखल घेण्यास विविश व्हावे, इतक्या मोठ्या प्रमाणात व एकाग्रचित्ताने समाजसेवा करावी लागेल. हेच इस्लामला अपेक्षित आहे. लोकांच्या मनावर राज्य करायचे असेल तर त्याला एकच मार्ग आहे त्यांच्या गरजा पूर्ण करणे. प्रेषित मुहम्मद सल्ल., पहिले खलीफा ह. अबुबकर (रजि.), द्वितीय खलीफा हजरत उमर (रजि.) यांच्या काळातील अशा अनेक घटनांची नोंद इस्लामच्या इतिहासामध्ये सुवर्ण अक्षरात नोंदविलेल्या आहेत की, त्या वाचल्या तर अंगावर शहारे येतील.  उपभोगशुन्य स्वामी जर पहावयाचा असेल तर या महान व्यक्तींकडे पाहावे.
इस्लाममध्ये आजारी माणसाला भेटून विचारपूस करणे आणि त्यास आवश्यक ती सेवा पुरविणे याचीही फार मोठी महती हदीसमध्ये आलेली आहे. प्रेषितांनी सांगितले आहे की, ”70 हजार फरिश्ते (ईशदूत) त्या माणसाच्या भल्यासाठी प्रार्थना करतात जो एखाद्या आजारी माणसाच्या सेवेसाठी वेळात वेळ काढून जातो”. (मसनद अहेमद).
एकदा प्रेषित सल्ल. यांनी सांगितले की, तुमच्या  उत्पन्नात वृद्धी तुमच्यावर अवलंबून असलेल्या नादार लोकांच्या सेवेच्या मोबदल्यात होत असते, हे लक्षात ठेवा. प्रेषित मुहम्मद सल्ल. यानी शेवटचा उपदेश करताना फक्त तीन गोष्टी सांगितल्या की, ”आपल्या हाताखालील लोकांशी संवेदनशीलतेने वागा आणि गरजवंतांशी सहानुभूतीने वागा आणि नमाज कायम करा.” म्हणजे शेवटच्या उपदेशामध्येही प्रेषित मुहम्मद सल्ल. यांनी समाजसेवेचेच महत्व अधोरेखित केलेले आहे. म्हणजे समाजसेवेचे जे काम आयुष्यभर केले तेच काम करण्याची ताकीद आपल्या अंतिम संदेशातही केली. यावरून इस्लाममध्ये समाजसेवेचे किती महत्त्व आहे, याचा अंदाज येतो. हा आपल्या प्रेषित सल्ल. यांचा आदर्श आहे, ज्याचा आम्हाला विसर पडलेला आहे. समाजसेवेच्या नावाखाली आपण सर्व मिळून जे काम करतो ते  फारसे परिणामकारक होत नाही. यासाठी एक कारण दिले जाते की, भारतातील मुस्लिम समाज हा स्वत: गरीब समाज आहे. त्यालाच समाजसेवेची गरज आहे. तो कुठून समाजसेवा करणार? त्यासाठी जो खर्च लागतो तो कुठून आणणार? हे पूर्ण सत्य नाही, अर्धसत्य आहे. जरी बहुसंख्य मुस्लिम समाज गरीब असला तरी श्रीमंतांचीही संख्या कमी नाही. लग्न आणि वलीमा यावरील खर्चावरून याचा सहज अंदाज येऊ शकतो. फक्त योग्य दृष्टीकोणाचा अभाव आहे.  
याउलट अनेक हिंदू बांधव अतिशय नियोजित पद्धतीने अन्नदान आणि गरीबांना इतर मदत करण्याचे काम करीत आहेत. मागच्याच वर्षी एक बातमी आली होती, एका जैन व्यापाऱ्याने आपल्या मुलीच्या लग्नात शंभर गरीबांना घरे बांधून दिली. मागच्याच आठवड्यात एक बातमी आली होती की एका हिंदू बांधवांने तीन हजार अनाथ मुलींचे विवाह लावून दिले होते. अनेक समाजसेवी संस्था हिंदू बांधवांनी सुरू केलेल्या आहेत. लातूर जिल्ह्यात हासेगाव येथे एचआयव्ही पीडित मुलांसाठी तर बुधोड्यामध्ये अंधांच्या सेवेसाठी अतिशय परिणामकारक अशा संस्था सुरू आहेत. याशिवाय, पुण्याचे राहणारे संजय नहार हे सरहद नावाच्या स्वयंसेवी संस्थेच्या माध्यमातून कश्मीरमधील शहीदांच्या मुलींची जबाबदारी घेऊन त्यांना सुशिक्षित करून आत्मनिर्भर करण्यासाठी गेल्या अनेक वर्षांपासून कार्यरत आहेत. या कामासाठी या लोकांनी आपले आयुष्य वाहून घेतलेले आहे. अनेक हिंदू बांधव असे आहेत जे सर्पमित्र, प्राणीमित्र. अंधश्रद्धा निर्मुलन करणारे, वृद्धाश्रम चालविणारे आणि पर्यावरणमित्र आहेत. आपल्याकडे महेबूबचाचा व मुस्तफा सय्यद सारखे मुठभर लोक वगळता बाकी लोकांनी या क्षेत्रामध्ये काम करण्याची इच्छाच होत नाही. जणू या कामाशी इस्लामचा संबंधच नाही अशा पद्धतीने आपण वागतो. पर्यावरण संबंधात तर एक अतिशय सुंदर अशी हदीस, ह. अबु हुरैराह रजि. यांच्या मार्फतीने सांगितली गेलेली आहे की, प्रेषित मुहम्मद सल्ल. यांनी सांगितले की, ”कयामत येत असल्याची चाहूल लागली असेल तरी वृक्षारोपण करण्यास विसरू नका.” दुसऱ्या एका ठिकाणी प्रेषित सल्ल. यांनी फर्माविले होते की, ”हिरव्या झाडाखाली शौचाला बसू नका.” एकदा एका माणसाने प्रेषितांना प्रश्न विचारला की, इस्लाममध्ये सर्वात सुंदर गोष्ट कोणती आहे? त्यावर प्रेषित सल्ल. यांनी उत्तर दिले की, ” गरीबांना जेऊ घालणे आणि ओळख असो नसो लोकांना सलाम करणे.” सुफी संताचे कधी काळी लंगर चालत. ज्यात गरीब लोक पोटभरून जेवण करत. हे काम तर आपण विसरूनच गेलेलो आहोत. एकंदरित खिदमत-ए-खल्ककडे पुन्हा एकदा नव्याने पाहण्याचा आणि आपल्या  उपलब्ध संसाधनामधून अधिकाधिक समाजसेवा करण्याचा वसा घेण्याची नित्तांत आवश्यकता आहे.

- युनूस पटेल
जेआयएच सदस्य, लातूर. 
9823460113

‘बद्र’ चे युद्ध सत्य-असत्यातील फरक स्पष्ट करणारे आणि ईश्वराच्या मदतीमुळे कमी सैन्यसंख्या, कमी हत्यार व शस्त्रे असूनही सशस्त्र आणि बहुसंख्य असलेल्या शत्रूवर विजय प्राप्त करून देणारे असल्यामुळे इस्लामी इतिहासात यास अत्यंत महत्त्व आहे. त्याचा प्रभाव मुस्लिमांच्या संपूर्ण सामरिक इतिहासावर पडलेला आहे.
परंतु ‘उहुद’चे युद्धसुद्धा अतिशय बोधात्मक आहे. त्यातून असाधारण महत्त्वाच्या शिकवणी मिळाल्या. या युद्धात मुस्लिमांना पूर्ण वर्चस्व मिळाले नसले तरी सामना अटीतटीचाच म्हणावा लागेल. युद्ध समाप्तीनंतर शत्रूपक्षाचा सरदार ‘अबू सुफियान’ याने हिशेब बरोबर झाल्याची घोषणा जरी केली, तरी एका महत्त्वाच्या गोष्टीवर त्याचे लक्ष गेलेच नाही. आदरणीय प्रेषित मुहम्मद(स) यांचे सैन्य कमी संख्येत आणि कमी शस्त्रधारी, तसेच बिकट परिस्थितीत होते. या तुलनेत शत्रूचे सैन्य जवळपास चार पटीने जास्त आणि सशस्त्र होते. शत्रूचे तीस सैनिक ठार होऊनसुद्धा गर्वाच्या उन्मादात त्याने हिशेब चुकता वा बरोबर होण्याची घोषणा केली. एकार्थाने हासुद्धा इस्लामी सैन्याचाच विजय म्हणावा लागेल. नैतिक विजय तर वेगळाच भाग आहे.
या युद्धाचे काही बोधात्मक पैलू आपण पाहू या.
  1. आंदोनांचा हा पराक्रम असतो की, ते विरोधी समुदायातसुद्धा अतिशय नाजुक प्रसंगी साथ देणारे समर्थक निर्माण करतात. प्रत्यक्षात मात्र या गोष्टीची विशेष व्यवस्था नव्हती की, मक्कातील शत्रूच्या कटकारस्थानाची नियमित सूचना ‘मदीना’ शासनास पोहोचत राहावी. परंतु ‘माननीय अब्बास(र)’ यांचा सुरुवातीपासून प्रेषित मुहम्मद(स) यांच्याकडे कल होता. एका विशिष्ट उद्दिष्टपूर्तीस्तव त्यांनी आपल्या इस्लाम स्वीकृतीस गुप्त ठेवून मदीनास हिजरत न करता मक्कामध्येच वास्तव्य केलेले होते. म्हणून मक्कामध्ये चालणार्या इस्लामविरोधी कटकारस्थानाची आणि यौद्धिक हालचालीची गुप्त सूचना ते प्रेषितांना कळवीत असे.
  2. खरे पाहता युद्धजन्य परिस्थिती ‘अबू सुफियान’ याने स्वतःच निर्माण केली होती. त्याने प्रेषितांच्या इस्लामी संघटनास पत्राद्वारे चिथावणी दिली होती की, ‘कुरैश’जणांनी काबागृहात प्रतिज्ञा घेतली आहे की, ‘लात’ (कुरैशजणांची देवता) च्या आदर आणि रक्षणार्थ आम्ही जवळपासच्या सर्वांनाच गोळा करून एक भव्य आणि सशस्त्र लष्कर तयार करू व घोड्यांवर स्वार होऊन लवकरच तुमचा नायनाट करणार आहोत. मस्जिदींना जमीनदोस्त करू. सोबत मदीनाच्या कमाईचा निम्मा भाग खंडणीच्या स्वरुपात मक्कावासियांना द्यावा.’ प्रेषित मुहम्मद(स) यांनी सुद्धा अतिशय कडक शब्दात या पत्राचे उत्तर दिले होते.
  3. दुसरी महत्त्वाची बोधात्मक बाजू अशी की, इस्लाम धर्मतत्त्वात सल्लामसलतीस अनन्यसाधारण महत्त्व आहे. प्रेषित मुहम्मद(स) यांनी जर लोकांना आदेश दिला असता की, मदीना शहरातच युद्धासाठी तयार व्हा, तर कोणीही या आदेशाची अवज्ञा करण्यासाठी धजावले नसते. परंतु ईश्वरी आदेशानुसार सल्लामसलत करण्याचे प्रशिक्षण देणे आवश्यक होते.
मस्जिदमध्ये प्रेषितसोबत्यांची आम सभा घेण्यात आली. प्रेषित मुहम्मद(स) यांनी संपूर्ण प्रकरण त्यांच्यासमोर चर्चेसाठी ठेवले. तसेच स्वतःचा सल्लादेखील दिला की, ‘मदीना’ शहरात राहूनच शत्रूला धूळ चारू या. परंतु असे मुळीच म्हटले नाही की, सभेतील सर्व उपस्थितांनी आपापली तोंडे बंद ठेवून कोणताही सल्ला न देता आपला आदेश स्वीकारावा. कारण इस्लाममध्ये विचार आणि भूमिकास्वातंत्र्यास खूप महत्त्व आहे. प्रेषितांचे सर्वच अनुयायी प्रेषितांच्या अगदी एका इशार्यावर आपले प्राण बलिदान करायला एका पायावर तयार असत. ईश्वरी आदेशावर आपले सर्वस्व अर्पण करण्यातच आपले सौभाग्य समजत. तरीसुद्धा कोणताही निर्णय घेण्यापूर्वी आदरणीय प्रेषित मुहम्मद(स) आपल्या अनुयायांचा सल्ला अवश्य घेत असत. या सभेत बर्याच अनुयायांनी उघडपणे व जोशपूर्ण भाषण दिले. बहुतेकजणांनी प्रेषितांशी असहमती दर्शविली. ‘माननीय खुसैमा(र)’, ‘अबू साद(र)’, ‘नोअमान बिन मालिक(र)’ आणि ‘साद बिन उबादा(र)’ यांचा असाच दृष्टिकोन होता. तसेच ‘माननीय हमजा(र)’ यांनीसुद्धा मदीनाबाहेरच लढण्याची भूमिका व्यक्त केली होती. ‘माननीय अयास बिन अतीक(र)’ यांनी असे मत मांडले होते की, जर मदीना शहरात युद्ध केले तर लोक आपणावर टीका करतील की, आपण शत्रूच्या सैन्यास मदीनात घेरून पराभूत केले. तसेच शत्रूचे सैन्य आपल्या शेती व बागा नष्ट करतील.
आदरणीय प्रेषित मुहम्मद(स) यांनी आपल्या अनुयायांच्या परखड भूमिकेचा आदर करून हेच मत स्वीकार केले. मग मस्जिदमध्ये जाऊन सामरिक पोषाख परिधान केला.
  1. आदरणीय प्रेषित मुहम्मद(स) यांची अशी प्रणाली होती की, आपल्या विविध सोबत्यांचे विशेष कौशल्य ओळखून त्यांच्या परीने त्यांच्यावर जवाबदार्या सोपवीत असत. त्याचप्रमाणे इस्लामी सैन्याचे कायमस्वरुपी सरसेनापती वास्तविकरीत्या स्वतःच असून युद्धप्रसंगी लष्करप्रमुखपदाची जवाबदारी ‘माननीय जुबैर बिन अव्वाम(र)’ यांना सोपविली होती. ‘माननीय मुसअब बिन उमैर(र)’ यांच्या हाती इस्लामी लष्कराचे ध्वज दिले.
  2. ‘शीखीन’ या ठिकाणी लष्करास पंक्तीबद्ध करून प्रेषितांनी लष्कराचे निरीक्षण केले. लष्करात सामील असलेल्या ‘जैद बिन साबित(र)’, ‘अबुसईद खुदरी(र)’, ‘उसैद बिन जुबैर(र)’, ‘बरा बिन आजब(र)’, ‘अजाया औसी(र)’ यासारख्या किशोरवयीन मुलांना लष्करातून परत पाठविले. ‘राफेअ बिन खदीज(र)’ या किशोरवयीन सैनिकाने प्रेषितांची नजर चुकवून सैन्यात प्रवेश मिळविला. प्रेषित मुहम्मद(स) जेव्हा लष्कराचे निरीक्षण करीत होते तेव्हा त्यांनी आपल्या पंजावर उभे राहून उंची दर्शवून प्रेषितांची नजर चुकविली. हे पाहून ‘समुरा बिन जुंदब(र)’ या किशोरवयीन सैनिकाने ‘राफेअ बिन खदीज(र)’ यांची चाल ओळखून प्रेषितांची तत्काळ भेट घेतली आणि डोळ्यांत पाणी आणून सांगितले की, ‘मी राफेअ ला कुस्तीमध्ये कित्येकदा हरविलेले असूनही आपण त्यांना लष्करात भरती करून मला वंचित ठेवीत आहात.’ प्रेषितांनी त्यांच्या विनंतीवरून दोघांची कुस्ती लावली. ‘समूरा बिन जुन्दुब(र)’ यांनी ‘राफेअ बिन खदीज(र)’ यांना खरोखरच कुस्तीत हरविले. त्यामुळे प्रेषितांनी त्यांनाही लष्करात भरती करून घेतले.
या घटनेवरून स्पष्ट होते की, युद्धासारख्या भयानक आगीत उडी घेण्यासाठी इस्लामी आंदोलनातील तरूणांमध्ये किती प्रखर भावनांच्या ज्वाला भडकत होत्या. हाच ईश्वराची प्रसन्नता मिळविण्याचा एकमेव मार्ग असल्याने ऐहिक जीवन आणि प्राणाचा बळी देण्याची किती प्रखर भावना त्यांच्यात होती.
  1. ‘मदीना’वरून ‘जिहाद’ (धर्मयुद्ध) साठी कूच करताना आदरणीय प्रेषितांनी मदीनावासीयांना नेतृत्वहीन आणि वार्यावर न सोडता ‘माननीय अब्दुल्लाह इब्ने मक्तूम(र)’ यांना मदीनाची जवाबदारी सोपविली. यावरून प्रेषितांच्या दृष्टिकोनात अनुशासन व व्यवस्थेचे असलेले महत्त्व लक्षात येते.
  2. ‘शीखीन’ या ठिकाणी इस्लामी लष्कर पोहोचल्यावर दांभिकांचा सरदार ‘इब्ने उबै’ हा आपल्या तीनशे दांभिकजणांना घेऊन लष्करातून विभक्त झाला. अर्थात प्रेषितांचे संख्याबळ तीस टक्क्यांनी घटले. तरीपण प्रेषित किचितही डगमगले नाहीत.
कपटाने आणि दंभाने ओतप्रोत असलेली ही ऐनवेळेवर साथ सोडण्याची वृत्ती इस्लामी इतिहासात आपले स्थायी महत्त्व बाळगून आहे. धर्माचे नियम व आदेश याची कसोटी नसून पृथक होण्यासाठी एखादा कोणतेही किरकोळ नियम पुरेसा आहे. प्रत्येक बिदूवर मतभेद असूनसुद्धा संघटनप्रमुखाच्या निर्णयावर प्राणाची आहुती देण्यास विशेष महत्त्व आहे. प्रमुखाच्या अंतिम निर्णयाचा स्वीकार न केल्यास कोणतीही व्यक्ती संघटनव्यवस्थेत बसत नाही आणि अशा परिस्थितीत संघटन चालविणे अशक्य असते. धर्म प्रस्थापनेसाठी तयार झालेल्या संघटनांची अशा प्रकारची कोणतीही व्यवस्था असेल आणि सामूहिकरीत्या लोक निष्ठावंत असतील, तसेच कुरआन आणि हदीस (प्रेषित जीवनचरित्र) नुसार एखादा प्रश्न चर्चेच्या ऐरणीवर असेल, अशा प्रसंगी त्याच्याशी मतभेद करून विभक्त होणे हे एक अनावश्यक कृत्य आहे आणि अशा प्रकारे संघर्षाच्या अतिशय नाजुक प्रसंगी विभक्त होणे हे तर दांभिकता अर्थात वरून वरून इस्लामच्या समर्थनाचा देखावा आणि मनात मात्र इस्लामशी वैर बाळगण्याचाच गुण असू शकतो. कोणत्याही व्यक्ती किवा समुदायाचा अहं हा एवढा आसुरी व शक्तिशाली असणे की त्याच्यावर संघटन आणि सामुदायिक हिताचा बळी द्यावा, ही वृत्ती म्हणजेच अतिशय मोठा मानसिक रोग होय. त्याचप्रमाणे एखाद्या व्यक्ती अथवा नेत्याशी व्यक्तिगत मतभेदाचा वचपा संघटन किवा आंदोलनास वेठीस धरून काढणे ही अतिशय भयानक बाब होय.
‘अब्दुल्लाह बिन उबै’ याने नेमके हेच केले की, आपली भूमिका अहंच्या उन्मादात एवढी महत्त्वाची समजली की, संघटन आणि आंदोलनासाठी अगदी युद्धाच्या मैदानात उतरल्यावर नाजुक परिस्थिती निर्माण करून इस्लामवर संकट आणले. मुळात हा माणूस दंभ आणि कपटाचाराने ग्रस्त होता. अशा प्रकारच्या रोगाने ग्रस्त असलेला माणूस कामात बाधा आणण्यासाठी निमित्तच पाहत असतो.
अशी माणसे स्वस्थ व निरोगी सामूहिकतेतून विभक्त होतात खरे. परंतु आपणच स्वतःहून तयार केलेल्या नियमांनुसारसुद्धा एखादे कार्य करून दाखवू शकत नाहीत. ‘अब्दुल्लाह बिन उबै’ आणि त्याच्या तीनशे साथीदारांचा इतिहासात कोणताच कारनामा सापडत नाही. केवळ एवढेच श्रेय त्यांना मिळते की, ईश्वरचे प्रेषित आणि त्यांच्या अनुयायांच्या कामात त्याने खूप अडथळे आणले.
दुसरीकडे ईश्वर व प्रेषितांवर श्रद्धा राखणार्यांचे चारित्र्य मोठा आदर्श आहे. अगोदरच त्यांची संख्या आणि शस्त्रशक्ती शत्रूच्या तुलनेत कमी होती आणि अगदी अंतिम क्षणी या अल्प शक्तीमधूनसुद्धा तीनशेजण त्यांच्यातून विभक्त होऊनसुद्धा त्यांच्या श्रद्धा, निश्चय आणि संकल्पांत काहीच फरक पडला नाही.
युद्ध सुरु होण्यापूर्वी ज्या वेळी दोन्ही सैन्य समोरासमोर उभे होते, तेव्हा ‘मदीना’ शहराचा सर्वांत प्रिय असलेला माणूस ‘अबू आमिर’ मैदानात उतरला. ‘औस’ कबिल्याचा हा माजी सरदार मोठा वैरागी आणि संन्यासी समजला जात असे. मदीना शहरात जेव्हा लोकांनी विद्युतगतीने इस्लामचा स्वीकार केला, तेव्हा या माणसाचा खूप जळफळाट झाला. त्याच्या याच द्वेषभावनेमुळे तो मक्कातील इस्लामद्रोह्यांना जाऊन मिळाला. त्याचे वैराग्य आणि शिकवणींचा प्रेषित मुहम्मद(स) यांच्या निसर्गसिद्ध शिकवणीशी मेळ साधत नव्हता आणि लोकांनी त्याच्या वैराग्याच्या शिकवणी झुगारून प्रेषित मुहम्मद(स) यांच्या समाजात प्रामाणिकपणे जगण्याच्या आणि अतिशय व्यावहारिक शिकवणींचा स्वीकार केला. यामुळेच त्याच्या द्वेषभावना भडकल्या. त्याच्या याच दुष्कृत्यामुळे त्याच्या तथाकथित आत्मिक संमोहनाचे साम्राज्य विस्कळीत झाले आणि मदीनावासी त्यास ईशद्रोही व प्रेषितद्रोहीच्या नावाने संबोधू लागले.
खरे ‘‘पाहता ‘अबू आमिर’ या वैराग्याने कुरैशजणांना विश्वास दिला होता की, ‘औस’ कबिल्याचे लोक माझ्यावर इतका विश्वास करतात की मी मैदानात उतरताच ते सर्वजण प्रेषितांच्या विरोधात माझे समर्थन करतील.’’ पंरतु ज्या वेळी तो मैदानात उतरला तेव्हा ‘औस’ कबिल्याचे सर्वजण त्याचे समर्थन करण्याऐवजी त्याला धिक्कारताना म्हणाले, ‘‘हे ईश्वराच्या गुन्हेगारा! तुझा नेहमीच जळफळाट होत राहील. तुझ्या मनास कधीच शांती मिळणार नाही!’’
हे ऐकून त्याची पार निराशा झाली आणि अपमानाचे घोट गिळून तो कुरैशजणांत परतून म्हणाला, ‘‘माझ्या गैरहजेरीमुळे त्यांचे कदाचित विचार बदलले.’’
आपली विचारचळवळ अयशस्वी सिद्ध झाल्यावरसुद्धा त्याला मूळ सत्याचा उलगडा झाला नाही. विश्वासु धार्मिक जणांपासून विभक्त होऊन निधर्मी जणांना जाऊन मिळणारा प्रत्येकजण हा बाजारात बाद झालेल्या खोट्या नाण्यासारखा असतो. त्याचे काही एक चालत नाही.
‘उहुद’च्या युद्धात मुस्लिमांना अतिशय कठीण आणि प्रतिकूल परिस्थितींना सामोरे जावे लागले. त्यांच्यावर भयानक संकटे आली. तरीसुद्धा त्यांच्यात किचितही दौर्बल्य आले नाही. त्यांनी शौर्य, साहस, त्याग आणि बलिदानाची अप्रतिम उदाहरणे सादर केली.
युद्धाच्या पहिल्याच फेरीत शत्रूच्या अवाहनावर ‘माननीय अली(र)’, ‘साद बिन अबी वक्कास(र)’, ‘आसिम बिन साबित(र)’ आणि ‘हमजा(र)’ यांनी शत्रूपक्षाच्या ध्वजधारकांसहित पाच सरदारांना यमसदनी धाडले. ‘माननीय अबू दुजाना(र)’ यांना हे सौभाग्य मिळाले की, आदरणीय प्रेषित मुहम्मद(स) यांनी त्यांना आपली विशेष तलवार प्रदान केली होती. तसेच ही शिकवणसुद्धा देण्यात आली होती की, कोणत्याही मुस्लिमास याचा त्रास होऊ नये आणि कोणताही शत्रू यातून निसटू नये. मग ‘माननीय अबू दुजाना’ यांनी याच तलवारीने शत्रूंचा फडशा पाडला. अशा प्रकारे सर्वच मुस्लिम सैन्य शत्रूशी जिकिरीचा लढा देत होते आणि मुस्लिम सैन्याच्या पारड्यात यश पडण्याची स्पष्ट चिन्हे दिसू लागली.
‘माननीय मुसअब बिन उमैर(र)’ या तरूण सैनिकाच्या हाती इस्लामी ध्वज होता. शत्रूने त्यांच्या हातावर वार केला, त्यांनी तत्काळ दुसर्या हातात झेंडा सांभाळला. शत्रूने दुसर्या हातावरही वार केल्यावर त्यांनी दोन्ही तुटलेल्या हातांनी झेंड्यास छातीशी कवटाळले. शेवटी त्यांना शहीद करण्यात आल्यावर आळीपाळीने इतरांनी इस्लामी ध्वज सांभाळला.
इस्लामी झेंड्यास आपल्या छातीशी कवटाळून धरणारे ‘माननीय मुसअब बिन-उमैर(र)’ हे इस्लाम स्वीकारण्यापूर्वी खूप थाटात जगत होते. तरूण, देखणे व अत्यंत मनमिळाऊ स्वभावाचे होते. उंची वस्त्र परिधान करणे, सुगंधाचा वापर करणे आणि उच्च राहणीमान ठेवण्याचा त्यांना खूप छंद होता. परंतु इस्लाम स्वीकारल्यानंतर त्यांच्या अंगावर केवळ एकच चादर होती. युद्ध संपल्यावर प्रेषितांना त्यांच्या मृत शरीरास पाहताच रडू कोसळले. चादरही एवढीच होती की, पायावर झाकल्यास चेहरा उघडा पडत आणि चेहरा झाकल्यास पाय उघडे पडत. चेहर्यावर चादर घालून त्यांचे पाय गवताने झाकण्यात आले.
मक्काहून आलेल्या इस्लामद्रोही लष्कराचे सैनिक जेव्हा जीव मुठीत धरून सैरावैरा पळू लागले आणि त्यांच्यासोबत प्रेरणागीत म्हणणार्या सरदारांच्या बायकांनी जेव्हा पर्वतावर आश्रय घेतला, तेव्हा मुस्लिम सैन्यास वाटले की, आता शत्रू पराभूत झाला आणि त्यांनी शत्रू सैन्याची संपत्ती समेटण्यास सुरुवात केली. ‘माननीय अब्दुल्लाह बिन जुबैर(र)’ यांच्या नेतृत्वाखाली असलेल्या टोळीतील काहीजणसुद्धा शत्रूची संपत्ती समेटण्याच्या धुंदीत लागले. ‘माननीय अब्दुल्ललाह बिन जुबैर(र)’ यांनी त्यांना रोखण्याचे खूप प्रयत्न केले, परंतु व्यर्थ! मुस्लिम सैन्यांची हीच गफलत पाहून शत्रूसैन्याने त्यांच्यावर मागून जोरदार हल्ला चढविला आणि ‘माननीय अब्दुल्लाह बिन जुबैर(र)’ यांच्या नेतृत्वाखाली असलेल्या टोळीचा खातमा करून पुढे वाटचाल केली. मुस्लिम लष्कराची हीच अवज्ञा होती. कारण काही जरी झाले तरी या ठिकाणावरून किचितही न हलण्याचे आदेश त्यांना प्रेषितांनी दिले होते. अचानक झालेल्या हल्ल्यामुळे मुस्लिम सैन्य विचलित झाले आणि पूर्ण व्यवस्थापनच कोलमडले. समोर येईल त्याच्यावर मुस्लिम सैनिकांनी याच गडबडीत तलवार चालवून कित्येकांचे रक्त सांडले.
यावरून हेच स्पष्ट होते की, ईश्वराच्या दृष्टिकोनात असा कोणताच आवडता आणि लाडका समुदाय नाही की चुका केल्यावर आणि प्रेषितांची अवज्ञा करूनही ईश्वर त्यास यश प्रदान करेल. चूक करणार्यास निश्चितच चुकांची शिक्षा भोगावी लागणार. मग गुन्हेगार मुस्लिम असो की इतर कोणीही असो. धनाचा लोभच मुळात एवढी मोठी चूक होती की, युद्धाचा परिणाम पार बदलून गेला.
शिक्षा केवळ एवढीच मिळाली नसून या शिक्षेच्या सीमा आणखीन विस्तारल्या. आदरणीय प्रेषित मुहम्मद(स) सुद्धा घायाळ झाले.
शिक्षा आणि तंबीचा तिसरा पैलू असा होता की, ‘सैन्याचे ध्वजधारक ‘माननीय मुसअब बिन उमैर(र)’ यांच्या आणि प्रेषित मुहम्मद(स) यांच्या चेहर्यात साम्य असल्याने ‘माननीय मुसअब(र)’ जेव्हा शहीद झाले तेव्हा आदरणीय प्रेषित मुहम्मद(स) शहीद झाल्याची अफवा उडाली आणि यामुळे प्रेषितांचे अनुयायी विचलित झाले. त्यांच्यात अशी भावना निर्माण झाली की, ज्या अर्थी प्रेषितच शहीद झाले तेव्हा आपण लढून आणि जगून तरी काय करणार? ही भावना निर्माण होणे एका दृष्टीने स्वभाविकच होते. कारण शत्रूसैन्यात घेरले गेलेल्या मुस्लिम सैन्याची प्रेरणाशक्ती हे आदरणीय प्रेषित मुहम्मद(स) हेच असून त्यांच्यासाठीच हे सर्वकाही चालू होते. नेता संपला, नेतृत्व संपले, आंदोलन संपले. जे आंदोलन चालू ठेवण्यासाठी जीवन जगत होतो आणि संघर्ष करीत होतो, त्याचा हेतुच संपला. म्हणून मुस्लिम सैन्यात पार निराशा निर्माण झाली. तलवारी बेकाबू झाल्या. आपला मित्र आणि शत्रूमधील फरकसुद्धा समजत नव्हता. समोर येईल तो तलवारीच्या फटक्यात येत होता. परंतु निराशा आणि कर्मत्यागाच्या मार्गावर नेणार्या कोणत्याही दृष्टिकोनास इस्लामी आंदोलनात मुळीच स्थान नाही. मग यामागे कोणतीही स्वाभाविक भावना का असेना.
या संपूर्ण संकटमय परिस्थितीत ‘माननीय अनस बिन मालिक(र)’ यांनी मुस्लिम योद्ध्यांना जोरदारपणे अवाहन केले की, आदरणीय प्रेषित मुहम्मद(स) शहीद झाल्यास आपणच जगून काय करायचे? प्रेषित शहीद झाले तरी ईश्वर तर सदा जीवित आहे. मग आपण संपूर्ण शक्तीनिशी शत्रूला झुंज देऊन शहीद होऊन प्रेषित व ईश्वराला जाऊन भेटू या!!!’’ आणि या आवाहनामुळे मुस्लिम लष्कर आवेशाने लढू लागले. एवढ्या प्रेषित जीवित असल्याची खूशखबर मुस्लिम लष्करास मिळाली.
याच प्रसंगी दिव्य कुरआनचा ईश्वरी आदेश अवतरला,
‘‘आदरणीय मुहम्मद(स) या जगात शाश्वत जीवन घेऊन आलेले नसून ते ईश्वराचे प्रेषित असण्याव्यतिरिक्त शारीरिक दृष्टीने मानवी अस्तित्व आहेत. त्यांनाही मृत्यू ओढाऊ शकतो. प्रेषित हे काही अनैसर्गिक जीव नसून त्यांच्या पूर्वीसुद्धा प्रेषित आले आणि मृत्यू पावले. (त्यांच्यापैकी काहींची हत्यासुद्धा करण्यात आली) मग तुम्ही प्रेषितांचे भौतिक देह नष्ट झाल्यास त्यांच्यावरील श्रद्धा सोडून, प्रेषितांनी तुमच्यापर्यंत पोहोचविलेले धर्म, आंदोलन व संघर्ष सोडून उलट्या पावलांनी पळून जाल काय? ईश्वर जर (स्थायीस्वरुपी जीवित आणि कायम आहे, तसेच सत्यधर्म बाकी असून त्याच्या प्रस्थापनेची मोहीम जर चालू आहे, तर तुमची सर्वस्वी शक्ती त्यातच खर्च व्हायला पाहिजे आणि तेही प्रेषित हयात असताना व त्यांच्या मृत्यूनंतरसुद्धा!’’(संदर्भ : दिव्य कुरआन, आले इम्रान, १४४)
यावरून स्पष्ट होते की, प्रेषितांचे मूळ कार्य हे सदा जीवित असलेल्या ईश्वराशी मानवाचा संबंध सत्यधर्माच्या नियमांवर मजबूत करणे होय. मुळात या सत्यधर्माचा प्रत्येक भाग मानवी समूहास ईश्वर आपल्या वाणीच्या आधारे (दिव्य कुरआनच्या आधारे) अवतरित करीत असतो आणि ईश्वराचा प्रेषित याच ईश्वरी आदेशास अर्थात दिव्य कुरआनच्या शिकवणीस आपले कथन आणि कर्माच्या माध्यमाने स्पष्ट करीत असतो. तसेच केवळ ईश्वराचीच उपासना करण्याची शिकवण देतो. कारण उपासना हा केवळ ईश्वराचाच अधिकार आहे. कोणताही प्रेषित आपल्या अनुयायांना या गोष्टीची मुळीच शिकवण देत नाही की, मानवाने प्रेषितांची उपासना व भक्ती करावी. आणि अशी शिकवणही देत नाही की, प्रेषिताचा मृत्यू झाल्यास भक्ती आणि आज्ञापालनाच्या अनेकानेक अनिवार्य आणि अभीष्ट स्वरुपांना सोडून द्यावे. सत्यधर्माचा त्याग करावा. प्रेषित हा आपली शिकवण, प्रचार, जीवनपद्धत व आचरणाच्या माध्यमाने ईशपरायण जीवनाच्या संपूर्ण गरजा व मागण्याचे संकलन करून जातो. तसेच जोपर्यंत त्याचा वारसा बाकी राहतो, तोपर्यंत त्याच्या प्रेषितत्वाचा काळ चालु राहतो. अर्थातच त्याच्या प्रेषितत्वाचा काळ आणि त्याच्या प्रेषितत्वाचे अधिकार त्याच्या दैहिक मृत्यूमुळे नष्ट होत नाही.
  1. संकटाच्या या वादळी परिस्थितीत ‘माननीय काब(र)’ यांनी सर्वप्रथम प्रेषित मुहम्मद(स) यांना ओळखून मुस्लिम लष्करास आवाहन केले की, ‘मुस्लिमांनो! प्रेषित मुहम्मद(स) जीवित आहेत.’ प्रेषितांनी इशार्याने त्यांना मनाई केली तरीसुद्धा ही वार्ता वार्यासारखी पसरली.
  2. या प्रसंगीच्या काही घटनांवरून मुस्लिम सैनिकांच्या शौर्यभावनाव्यतिरिक्त प्रेषित मुहम्मद(स) यांच्यावर असणार्या अप्रतिम स्नेह आणि प्रेमाचे स्पष्टीकरण देतात.
मुस्लिम सैन्य ज्या वेळी विचलित झाले आणि प्रेषित आपल्या काही अनुयायांच्या दरम्यान एकटेच राहिले तेव्हा शत्रूलष्कराने त्यांच्यावर प्राणघातक हल्ला चढविला. अशा प्रसंगी ‘माननीय जयाद बिन सकन अन्सारी(र)’ हे आपल्या पाच अनसारी सवंगड्यांसह आले आणि प्रेषितांसमोर उभे राहून शत्रूचा प्रत्येक वार आपल्या शरीरावर झेलत प्रेषितांचे रक्षण करताना शहीद झाले. त्यांच्यासोबत पाचही सवंगडी शहीद झाले. ‘माननीय तलहा(र)’ यांच्या शरीरावर प्रेषितांच्या रक्षणास्तव सत्तर गंभीर जखमा झाल्या. प्रेषितांवर होणार्या बाणांचा वर्षाव रोखण्यासाठी शत्रूचे सर्व बाण आपल्या पाठीवर झेलले. ‘माननीय कतादा बिन नोअमान(र)’ यांनी प्रेषितांच्या चेहर्यावर येणारा बाण आपल्या चेहर्यावर झेलला व त्यामुळे त्यांचा एक डोळा फुटला. ‘माननीय साद बिन अबी वक्कास(र)’ यांनी शत्रूवर बाणांचा वर्षाव करून प्रेषितांवरील संकट टाळले. प्राणांची बाजी लावून प्रेषितांचे रक्षण करणार्यांत स्त्रिया देखील मागे नव्हत्या. ‘माननीय उम्मे अम्मारा(र)’ या ‘उक्बा’ स्थळावरील इस्लाम दीक्षा कार्यक्रमात हजर होत्या. जखमी सैनिकांना त्या पाणी पाजत होत्या. शत्रू प्रेषितांवर हल्ला करण्यासाठी येत असताना त्या तलवार घेऊन ‘कमीआ’ या शत्रूवर तुटून पडल्या. त्यांच्या या हल्ल्यामुळे ‘कमीआ’ पळून गेला. ‘माननीय उम्मे अम्मारा(र)’ यांच्या शरीरावर तेरा जखमा झाल्या होत्या. प्रेषित मुहम्मद(स) यांनी माननीय उम्मे अम्मारा(र) यांना शुभवार्ता दिली की माननीय उम्मे अम्मारा(र) यांना अंतिम निवाड्याच्या दिवशी माझे स्नेह लाभेल.
  1. महिलांचा उत्साह आणि जोश या ठिकाणी अतिशय वाखाणण्यायोग्य आहे. ‘माननीय हिद अन्सारिया(र)’ त्यांना सूचना मिळाली की, त्यांचे बंधु युद्धात शहीद झाले. थोड्या वेळानंतर सूचना मिळाली की, त्यांचे वडील शहीद झाले आणि मग परत सूचना मिळाली की, त्यांचे पतीसुद्धा शहीद झाले. भाऊ, वडील आणि पती शहीद झाल्यावरसुद्धा त्यांनी आपले अनावर झालेले दुःख व्यक्त होऊ दिले नाही. कोणाचीही खबर न विचारता त्यांनी व्याकूळतेने विचारले की, ‘ईश्वराचे प्रेषित कुशल आहेत काय?’ त्यांना प्रेषित कुशल आणि सुरक्षित असण्याची खबर मिळाली तेव्हा समाधान झाले आणि मुखातून भावनिक उद्गार निघाले,
  2. ‘‘प्रेषित सुरक्षित असल्यास आता कोणत्याही गोष्टीची काहीच चिता नाही!’’
    त्याचप्रमाणे ‘माननीय हमना बिन्त जहश(र)’ यांचे पती, पिता आणि मामा शत्रूंशी झुंज देताना शहीद झाले. त्यांनी मोठ्या संयमाने आणि आपल्या श्रद्धेच्या बळावर हे दुःख सहन केले. मदीना शहरात ‘उहुद’च्या युद्धाची वार्ता पसरताच ‘माननीय फातिमा(र)’ सहित बर्याच महिला ‘उहुद’पर्यंत पोहोचल्या. मदीना शहरातील एकही घर असे सुटला नाही की ज्या घरातील एखादा माणूस शहीद झाला नसेल.
  3. दोन्ही पक्षातील नैतिक फरक खूप मोठा आणि महत्त्वाचा दिसून येतो. मुस्लिम सैन्याच्या आणि शत्रूसैन्याच्या नैतिक वर्तनात मोठी तफावत आढळून येते. ‘माननीय दुजाजा(र)’ यांना प्रेषितांनी तलवार प्रदान केली होती. शत्रूपक्षाचा सरदार ‘अबू सुफियान’ ची पत्नी ‘हिंदा’ ‘अबू दुजाना(र)’ यांच्या कचाट्यात सापडली. त्यांनी तिच्या डोक्यावर वार करण्यासाठी तलवार उगारली, परंतु अचानक त्यांच्या मनात एक विचार येऊन धडकला की, ही तलवार प्रेषितांनी प्रदान केलेली आहे. कोणत्याही अबलेच्या रक्ताने रंगता कामा नये. तर दुसरीकडे ‘माननीय हमजा(र)’ यांच्यावर हल्ला करणारा शत्रू ‘वहशी’ हा दगडाच्या आड बसला होता आणि त्याने अचानक त्यांच्यावर भ्याड हल्ला केला.
  4. दुसरे नैतिक अंतर असे की शत्रूपक्षाचा सरदार ‘अबू सुफियान’ च्या पत्नीने आणि इतर शत्रूसैनिकांनी शहीद झालेल्या मुस्लिम सैनिकांच्या शवांची विटंबना केली. ‘माननीय हमजा(र)’ यांची छाती कापून त्यांचे काळीज आपल्या दातांनी चावले. नाक, कान कापून त्याचे हार गळ्यात घालून आपला आसुरी आनंद साजरा केला. परंतु मुस्लिम सैन्याने पराभूत शत्रूपक्षाच्या सैनिकांच्या शवांचा कधीच अनादर केला नाही.
  5. शत्रू पक्षातला मदीनावासी असलेला ‘औस’ कबिल्याचा माजी सरदार ‘अबू आमिर’ वैरागीच्या चारित्र्याच्या तुलनेत मुस्लिम सैनिक असलेले ‘माननीय उसैरम(र)’ यांचे चरित्र येथे पाहण्यासारखे आहे. ‘माननीय उसैरम(र)’ हे तर ‘ज्यूडिश’ समाजाचे होते. ‘ज्यू’ समाज मुस्लिमांविरुद्ध असूनही हे मात्र नेक आणि प्रामाणिक स्वभावाचे होते. त्यांनी ‘ज्यू’ समाजाच्या लोकांना कित्येकवेळा जाणीव करून दिली होती की, ‘ज्यू’ समाजाने प्रेषितांशी जो समझोताकरार केला होता, त्याचे पालन करणे आवश्यक आहे. ते खजुरी खाता खाता युद्धभूमीकडून जात होते. त्यांनी युद्धपरिस्थिती पाहताच प्रेषितांची भेट घेऊन विचारले, ‘‘आपल्या समर्थनार्थ लढताना प्राणाचा बळी गेल्यास मला काय मिळेल?’’
  6. ‘‘स्वर्ग!’’ प्रेषित मुहम्मद(स) तत्काळ उत्तरले. त्यांनी तत्काळ तलवार सांभाळली आणि शत्रूसैन्यात घुसले. लढता लढता शहीद झाले.
  7. निश्चितच काही चुकांमुळे हातात आलेला विजय निसटला. परंतु या पराभवास पराभव म्हणणे चुकीचे ठरेल. कारण मुस्लिम सैन्याने अजूनही रणभूमी सोडली नव्हती आणि ‘अबू सुफियान’ आपले लष्कर घेऊन निघून गेला. त्याला या गोष्टीची चांगल्या प्रकारे कल्पना होती की, आपला विजय हा एक योगायोग आहे. मग ‘रौहा’ या स्थानावर पोहोचल्यावर ‘कुरैश’च्या काही बड्या नेत्यांनी या प्रकरणावर विचार केल्यावर असा निर्णय घेण्यात आला की, आपण येथून परत जाऊन ‘मदीना’ शहरावर अकस्मात हल्ला चढवू या. परंतु ‘सफवान बिन उमैया’ ने सल्ला दिला की, ‘या वेळी प्रेषित मुहम्मद(स) यांचे सैनिक ‘जिहाद’ ने प्रेरित आहेत. त्यामुळे ते प्राणपणाला लावून आपला सामना करतील व आपल्या पदरी पराभवाचे खापर येतील. तेवढ्यात त्यांना अशी गुप्त सूचनासुद्धा मिळाली की प्रेषित मुहम्मद(स) तुमचा पाठलाग करीत आहेत. ही सूचना मिळताच शत्रूंचा म्होरक्या ‘अबू सुफियान’ने आपले लष्कर घेऊन मक्का शहर गाठले.
‘उहुद’च्या युद्धातील या बोधात्मक बाबींवरून हे स्पष्ट होते की, या युद्धात स्वतः आदरणीय प्रेषितांनी केलेल्या नेतृत्वात या क्रांतिकारी प्रयत्नांचे कोणकोणते महत्त्व होते. ‘उहुद’चे युद्ध हे प्रेषितांच्या क्रांतीच्या इतिहासाचा मोठा आणि महत्त्वाचा अध्याय होय. यामध्ये आदरणीय प्रेषित मुहम्मद(स) यांच्या व्यक्तिमत्त्व आणि शिकवणीचे कौशल्य स्पष्ट होते.

मा. अबु हुरेरा (रजी.) यांचे कथन आहे की, प्रेषित ह. मुहम्मद (स.) यांनी फर्माविले आहे की, ‘‘आदमच्या संततीकरता त्याचा वाटा व्यभिचाराचा आहे, ज्याचा अवश्य अंगीकार होईल.’’
व्यभिचारिक दृष्टीने पाहणे हा डोळ्यांचा व्यभिचार आहे, अश्लील हितगुज करणे हे कानाचा व्यभिचार आहे, या विषयावर चर्चा करणे हे मौखीक व्यभिचार आहे, अश्लील उद्देश्याने स्पर्श करणे हे हाताचा व्यभिचार आहे, व्यभिचाराकरीता चालणे हे पायाचा व्यभिचार आहे, याची इच्छा व कामना करणे मनाचा व्यभिचार आहे.

स्पष्टीकरण :
ही हदीस खूप महत्वाची आहे. यामध्ये मौलिकरित्या जो विषय स्पष्ट करण्यात आला आहे तो हा की माणसाने अश्लील विचार आपल्या अंत:करणात निर्माण होऊ देऊ नये. कारण की, अंत:करण हेच मानवीय शरीराचा शासक आहे. अशा विचारांना थारा दिल्यास माणूस या पातकाकडे वळणार व त्यास कोणीही या पातकापासून रोखू शकणार नाही. तेव्हा हे आवश्यक  आहे की जर मनामध्ये अश्लील विचार येत असतील तर त्यांना दृढतापूर्वक रोखावे.
या हदीसचा हेतू नाही की, प्रत्येक माणसाच्या नशीबातच व्यभिचाराचा एक निश्चित वाटा असून, नशीबाला कोण टाळू शकतो? अर्थात व्यभिचार घडणारच!!! या उलट याचा अर्थ असा  आहे की, माणसाने जर आपली आत्मीक प्रगती केली नाही व श्रद्धेची शिकण अंत:करणाला दिली नाही तर व्यभिचार व इतर अपरांधापासून वाचविणे शक्य होणार नाही.’’
महत्वाची गोष्ट अशी की, व्यभिचाराची प्रस्ताविका सुद्धा व्यभिचाराच्याच व्याखेत बसते. म्हणूनच एखाद्या स्त्रीवर वाईट वा अश्लील हेतूने नजर टाकणे, अश्लील गप्पा मारणे, ऐकणे, वगैरेंना प्रेषितांनी प्रतिबंध केला आहे. जर या प्राथमिक अवस्थेतच माणसाने स्वत:स वाचविले तर पुढील अपराध घडणार नाहीत. येथे ही गोष्टपण उल्लेखनीय आहे की, अश्लील विचार 
करण्याचापण परिणाम भोगावा लागतो.
ह. इब्ने उमर (रजी.) कथन करतात, प्रेषित ह. मुहम्मद (स.) यांनी सांगितले की, ‘‘लज्जा आणि श्रद्धा एकाच ठिकाणी ठेवलेली असते. पैकी एकाचा स्विकार केल्यास, दुसराचाही स्विकार होतो.’’
हजरत इब्ने अब्बास (रजी.) यांचा कथनानुसार, ‘‘या दोन्हीपैकी एक संपुष्टात आली तर दुसरीही त्याच्याबरोबरच संपुष्टात येते.’’
श्रद्धा आणि नैतीकता यांचा किती दाट संबंध आहे, हे यावरून स्पष्ट होते. म्हणूनच इस्लामचे अंतीम प्रेषित ह. मुहम्मद (स.) यांनी फर्माविले आहे की, ‘‘प्रत्येक धर्माचा एक शील  असतो. (स्वभाव, नेचर) इस्लामचा शील लज्जा आहे.’’

(संदर्भ : मुवत्ता इमाम मालिक)

लेखक - मौ. सय्यद अबुल आला मौदुदी
भाषांतर - सय्यद शाह महेमूद
        बी.ए.बी.एड.
        राष्ट्रभाषा पंडित

आयएमपीटी अ.क्र. 79   -पृष्ठे - 16      मूल्य - 12      आवृत्ती - 2 (2018)
डाउनलोड लिंक :  https://app.box.com/s/sc9govkpj07ib7e512x5qmbzqcyrvzji

statcounter

MKRdezign

Contact Form

Name

Email *

Message *

Powered by Blogger.
Javascript DisablePlease Enable Javascript To See All Widget